Sınır Ötesi Çevrimiçi Tüketici Sözleşmesinde Uygulanacak Hukuk

Kapsam

Sınır Ötesi Çevrimiçi Tüketici Sözleşmesinde Uygulanacak Hukuk yönünden hakkın doğumu, sınırları, taraf sıfatı, görevli mahkeme, varsa zorunlu ön başvuru, süre, ispat yükü, deliller, talep sonucu, feriler ve kanun yolu birlikte ele alınır. Sınır ötesi çevrimiçi tüketici sözleşmesinde hukuk seçimi yapılsa dahi, satıcı faaliyetini tüketicinin mutad mesken ülkesine yöneltiyorsa tüketicinin o ülkenin emredici korumasından mahrum bırakılması kural olarak mümkün değildir. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, sınır ötesi çevrimiçi tüketici sözleşmesinde uygulanacak hukuk konusunda 31 Ağustos 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Uyuşmazlığın Hukukî Niteliği

İncelemenin ilk ölçütü “sınır ötesi çevrimiçi tüketici sözleşmesinde hukuk seçimi yapılsa dahi, satıcı faaliyetini tüketicinin mutad mesken ülkesine yöneltiyorsa tüketicinin o ülkenin emredici korumasından mahrum bırakılması kural olarak mümkün değildir” kuralıdır. İnternet sitesine başka ülkeden erişilebilmesi tek başına faaliyetin o ülkeye yöneltildiğini göstermez; dil, para birimi, teslimat, reklam ve işlem hacmi birlikte değerlendirilir. Ayrıca “sözleşme ve hukuk-yetki şartı, site dili ve alan adı, teslimat ülkeleri, para birimi, hedefli reklam, ödeme ve sevkiyat kayıtları, satıcı yerleşim bilgisi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Sınır Ötesi Çevrimiçi Tüketici Sözleşmesinde Uygulanacak Hukuk bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun: m.26/1

Doğrulanmış Kanun Alıntısı

“Meslekî veya ticarî olmayan amaçla mal veya hizmet ya da kredi sağlanmasına yönelik tüketici sözleşmeleri, tüketicinin mutad meskeni hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağı” — Alıntının yeri: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.26/1, cümle başlangıcı

Bu alıntı, TBMM, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun kabul metni, m.26/1 üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır.

Sınır ötesi çevrimiçi tüketici sözleşmesinde uygulanacak hukuk kapsamında m.26/1 hükümleri sözleşme, tüketici ve milletlerarası yetki bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun: m.4, 5 ve 48

Sınır ötesi çevrimiçi tüketici sözleşmesinde uygulanacak hukuk kapsamında m.4, 5 ve 48 hükümleri emredici tüketici koruması bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Borçlar Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.20-25

Sınır ötesi çevrimiçi tüketici sözleşmesinde uygulanacak hukuk kapsamında m.20-25 hükümleri genel işlem koşulları bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Doktrindeki Yaklaşımlar

Aşağıdaki doktrin görüşü bağlayıcı değildir; doğrulanmış bibliyografik kaydından, eserin bağlamı korunarak aktarılmıştır.

Turgay Sarıakçalı: İnternet Üzerinden Akdedilen Sözleşmelere Uygulanacak Hukuk

Çevrimiçi tüketici sözleşmesinde hukuk seçimi asgari korumayı ortadan kaldırmaz; hukuk seçimi yoksa mutad mesken hukukunun uygulanması, faaliyetin o ülkeye yöneltilmesiyle bağ kurmayı gerektirir. Bu yaklaşım, somut uyuşmazlık içinde somut vakıa ve yürürlükteki hükümle birlikte değerlendirilmelidir.

“Sözleşmenin internet üzerinden kurulması halinde, web sitesi sahibinin tüketicinin mutad meskeni ülkesine yönelmiş aktif bir ticari faaliyetinin bulunması halinde bu ilişki kurulacaktır.” — Alıntının yeri: Öz, son cümle

Sınır ötesi çevrimiçi tüketici sözleşmesinde uygulanacak hukuk konusunda yararlanılan eser: Turgay Sarıakçalı, “İnternet Üzerinden Akdedilen Sözleşmelere Uygulanacak Hukuk”, Public and Private International Law Bulletin, 2020, C. 40, S. 1, s. 247-297. Doğrulama tarihi: 31.08.2026.

Somut Dosyada Usul ve Delil Notu

Tüketicinin işlem sırasındaki mutad meskeni, satıcının işyeri, site dili, para birimi, teslimat ülkeleri, hedefli reklam, ödeme ve sevkiyat kayıtları tespit edilmelidir. Uygulanacak hukuk MÖHUK m.26; Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi m.45; yetki anlaşmasının sınırı m.47/2 uyarınca ayrı incelenir. Türk tüketici yargısı görevliyse parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti ön başvurusu ve kapsam dışı değilse TKHK m.73/A dava şartı arabuluculuk tamamlanır. Cayma, ayıp ve zamanaşımı süreleri esasa uygulanacak hukuka göre hesaplanmalı; yabancı satıcıya tebligat ile kararın tanınması ve tenfizi riski baştan planlanmalıdır. Resmî MBS PDF bağlantısı belirlenmiştir; mevzuat alıntısı aşağıda gösterilen TBMM kabul metni veya resmî kurum metniyle kelimesi kelimesine karşılaştırılmıştır. Ancak MBS PDF bu araştırma turunda satır düzeyinde açılamadığından doğrulama, güncel konsolide metin veya yürürlük doğrulaması değildir; güncel metin, yürürlük, ikincil düzenleme ve olay tarihi ayrıca kontrol edilmelidir. MÖHUK m.26/1 alıntısı TBMM kabul metninden doğrulanmıştır. Maddenin kanuni bağlantı ölçütleri, çevrimiçi faaliyetin hedef ülkeye yöneltilmesi yaklaşımıyla otomatik olarak özdeş değildir; güncel içtihat, uygulanacak yabancı hukuk ve tüketici mevzuatı somut işlem tarihinde ayrıca araştırılmalıdır.

Kural, İstisna ve Değerlendirme

Sınır Ötesi Çevrimiçi Tüketici Sözleşmesinde Hukuk Seçimi Yapılsa Dahi, Satıcı Faaliyetini Tüketicinin Mutad Mesken Ülkesine Yöneltiyorsa Tüketicinin O Ülkenin Emredici Korumasından Mahrum Bırakılması Kural Olarak Mümkün Değildir.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için sözleşme ve hukuk-yetki şartı, site dili ve alan adı, teslimat ülkeleri, para birimi, hedefli reklam, ödeme ve sevkiyat kayıtları, satıcı yerleşim bilgisi ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden sınır ötesi çevrimiçi tüketici sözleşmesinde hukuk seçimi yapılsa dahi, satıcı faaliyetini tüketicinin mutad mesken ülkesine yöneltiyorsa tüketicinin o ülkenin emredici korumasından mahrum bırakılması kural olarak mümkün değildir” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

İnternet Sitesine Başka Ülkeden Erişilebilmesi Tek Başına Faaliyetin O Ülkeye Yöneltildiğini Göstermez; Dil, Para Birimi, Teslimat, Reklam ve İşlem Hacmi Birlikte Değerlendirilir.

“Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden internet sitesine başka ülkeden erişilebilmesi tek başına faaliyetin o ülkeye yöneltildiğini göstermez; dil, para birimi, teslimat, reklam ve işlem hacmi birlikte değerlendirilir” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak savunması da ayrıca incelenmelidir.

Sözleşme ve Hukuk-Yetki Şartı, Site Dili ve Alan Adı, Teslimat Ülkeleri, Para Birimi, Hedefli Reklam, Ödeme ve Sevkiyat Kayıtları, Satıcı Yerleşim Bilgisi Hukuki Sonuca Bağlanmadan Önce Kaynağı, Tarihi, Kapsamı ve Karşı Kayıtlarla Uyumu Bakımından Doğrulanmalıdır.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden sözleşme ve hukuk-yetki şartı, site dili ve alan adı, teslimat ülkeleri, para birimi, hedefli reklam, ödeme ve sevkiyat kayıtları, satıcı yerleşim bilgisi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır. Bu ölçüt özellikle tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar üzerinden sınanır. Çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması tamamlanmadan sonuca gidilmesi, maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak ihtimalini güçlendirebilir.

Dosyanın Delil Omurgası

Sözleşme ve Hukuk-Yetki Şartı, Site Dili ve Alan Adı, Teslimat Ülkeleri, Para Birimi, Hedefli Reklam, Ödeme ve Sevkiyat Kayıtları, Satıcı Yerleşim Bilgisi.

Bu delil öncelikle “sınır ötesi çevrimiçi tüketici sözleşmesinde hukuk seçimi yapılsa dahi, satıcı faaliyetini tüketicinin mutad mesken ülkesine yöneltiyorsa tüketicinin o ülkenin emredici korumasından mahrum bırakılması kural olarak mümkün değildir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden sözleşme ve hukuk-yetki şartı, site dili ve alan adı, teslimat ülkeleri, para birimi, hedefli reklam, ödeme ve sevkiyat kayıtları, satıcı yerleşim bilgisi” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Somut Uyuşmazlığa Dayanak Sözleşme, Karar, Bildirim veya Sicil Kaydının Tam Metni, Ekleri ve Değişiklik Geçmişi.

“Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Tebliğ, Başvuru, Teslim, Ödeme ve Elektronik Gönderim Tarihlerini Gösteren Resmî Kayıtlar.

“Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar” kaydı, “sözleşme ve hukuk-yetki şartı, site dili ve alan adı, teslimat ülkeleri, para birimi, hedefli reklam, ödeme ve sevkiyat kayıtları, satıcı yerleşim bilgisi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Taraf Sıfatını, Temsil Yetkisini ve Somut Hukuki İlişkiyi Gösteren Konuya Özgü Resmî Kayıtlar.

Bu delil öncelikle “sınır ötesi çevrimiçi tüketici sözleşmesinde hukuk seçimi yapılsa dahi, satıcı faaliyetini tüketicinin mutad mesken ülkesine yöneltiyorsa tüketicinin o ülkenin emredici korumasından mahrum bırakılması kural olarak mümkün değildir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Doğru Merci ve İzlenecek Yol

Tüketicinin ve Satıcının Yerleşimi ile Faaliyetin Mutad Mesken Ülkesine Yöneltilme Göstergelerinin İşlem Tarihinde Belirlenmesi.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; sözleşme ve hukuk-yetki şartı, site dili ve alan adı, teslimat ülkeleri, para birimi, hedefli reklam, ödeme ve sevkiyat kayıtları, satıcı yerleşim bilgisi ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden tüketicinin ve satıcının yerleşimi ile faaliyetin mutad mesken ülkesine yöneltilme göstergelerinin işlem tarihinde belirlenmesi” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Görev, Yetki, Taraf Sıfatı, Harç ve Yalnız Kanunun Açıkça Aradığı Hâllerde Dava Şartı veya Zorunlu Ön Başvurunun Ayrı Ayrı Doğrulanması.

“Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması” işlemi yürütülürken görev, yetki ve yalnız kanunun açıkça aradığı dava şartları kadar istenen hükmün uygulanabilirliği de denetlenir. Eksik somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi, somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.

Çekişmeli Her Vakıanın Karşısına İspat Yükünü Taşıyan Taraf ile Dayanak Delilin Yazılması.

“Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar dosyaya alınmalı ve asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Somut Tehlike Varsa Geçici Hukuki Koruma İhtiyacının Yaklaşık İspat, Ölçülülük, Teminat ve Karşı Tarafın Dinlenilmesi Yönlerinden Değerlendirilmesi.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Kritik Tarihler ve Süre Çizelgesi

Cayma, Ayıp, Chargeback ve Dava Süreleri Uygulanabilecek Her Hukuk Yönünden Karşılaştırılıp En Erken Risk Tarihi Esas Alınmalıdır.

“Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden cayma, ayıp, chargeback ve dava süreleri uygulanabilecek her hukuk yönünden karşılaştırılıp en erken risk tarihi esas alınmalıdır” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. Tüketicinin ve satıcının yerleşimi ile faaliyetin mutad mesken ülkesine yöneltilme göstergelerinin işlem tarihinde belirlenmesi yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Tebliğ, Öğrenme, İlan, Ödeme ve Elektronik Erişim Tarihlerinden Hangisinin Süreyi Başlattığı İlgili Özel Hükümle Eşleştirilmeli; Hak Düşürücü Süre, Zamanaşımı ve Kanun Yolu Süresi Birbirine Karıştırılmamalıdır.

“Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.

Hükümde Yer Alması Gereken Talepler

Tüketiciyi Koruyan Emredici Hükümlerin Uygulanması, Haksız Hukuk veya Yetki Kaydının Dışlanması ve Bedel-Zarar Giderimi.

Mahkemeden veya yetkili merciden istenen sonuç Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden tüketiciyi koruyan emredici hükümlerin uygulanması, haksız hukuk veya yetki kaydının dışlanması ve bedel-zarar giderimi olarak belirlenecekse, kabul hâlinde uygulanacak hüküm kişi, dönem ve miktar yönünden açık olmalıdır. Dayanak delil sözleşme ve hukuk-yetki şartı, site dili ve alan adı, teslimat ülkeleri, para birimi, hedefli reklam, ödeme ve sevkiyat kayıtları, satıcı yerleşim bilgisi, temel ölçüt ise “sınır ötesi çevrimiçi tüketici sözleşmesinde hukuk seçimi yapılsa dahi, satıcı faaliyetini tüketicinin mutad mesken ülkesine yöneltiyorsa tüketicinin o ülkenin emredici korumasından mahrum bırakılması kural olarak mümkün değildir” olacaktır.

Somut Uyuşmazlık Bakımından Somut Tehlikeyle Sınırlı ve İnfazı Mümkün Geçici Hukuki Koruma.

“Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma” isteminin diğer taleplerle asli, ferî veya terditli ilişkisi açıklanmalıdır. Somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi bulunmadığında talebin kapsamı varsayımla genişletilmemelidir.

Asıl Talebe Bağlı Faiz, Tazminat, Gider veya Diğer Ferilerin Her Biri İçin Ayrı Hukuki Dayanak ve Başlangıç Tarihi.

“Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi” talebi, “sözleşme ve hukuk-yetki şartı, site dili ve alan adı, teslimat ülkeleri, para birimi, hedefli reklam, ödeme ve sevkiyat kayıtları, satıcı yerleşim bilgisi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” koşuluyla ve tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E. 2022/4525, K. 2023/3918, 27.11.2023 — Resmî Tam Metin ve Doğrulanmış Alıntı

Doğrulanmış Karar Alıntısı

“tarafların sipariş formunda hukuk seçimi yapmadıkları, MÖHUK 26/2. maddesi gereği tüketiciye karşı, tüketicinin mutad meskeni mahkemesinde dava açılması gerektiği” — Alıntının yeri: Bölge Adliye Mahkemesi gerekçesi; Yargıtayca onanan MÖHUK m.26 ve m.45 değerlendirmesi

Alıntı, resmî tam metin üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır. Kararın sonucu: onama.

Sınır ötesi çevrimiçi tüketici sözleşmesinde uygulanacak hukuk bağlamında resmî karar kaynağı üzerinden doğrulanan hukuki ilke şöyle özetlenebilir: Tüketici sözleşmesinde hukuk seçimi yoksa MÖHUK m.26'nın tüketiciyi koruyan bağlama kuralları ve milletlerarası yetki sınırları birlikte uygulanır. Bu özet doğrudan alıntı değildir; yukarıdaki kısa pasaj karar metninden kelimesi kelimesine alınmıştır. Karar, maddi olayı ve sonucu ile birlikte okunmalıdır.

Somut olayla benzerlik: Türk tüketici ile yabancı sağlayıcı arasındaki sınır ötesi sözleşmede hukuk seçimi, mutad mesken ve milletlerarası yetki doğrudan incelenmiştir.

Kararın uygulanma sınırı: Sözleşme çevrimiçi tıklama yoluyla değil Türkiye'deki aracı üzerinden yapılan yat yapım sözleşmesidir; geçerli bir hukuk seçimi de bulunmamaktadır.

Muhtemel Savunmalar ve Ayrılan Durumlar

Sözleşmedeki Yabancı Hukuk Kaydını Tek Başına Tüm Tüketici Korumasını Kaldıran Hüküm Saymak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden sözleşmedeki yabancı hukuk kaydını tek başına tüm tüketici korumasını kaldıran hüküm saymak”. Bu savunmaya verilecek cevap, sözleşme ve hukuk-yetki şartı, site dili ve alan adı, teslimat ülkeleri, para birimi, hedefli reklam, ödeme ve sevkiyat kayıtları, satıcı yerleşim bilgisi delili ve “Sınır ötesi çevrimiçi tüketici sözleşmesinde hukuk seçimi yapılsa dahi, satıcı faaliyetini tüketicinin mutad mesken ülkesine yöneltiyorsa tüketicinin o ülkenin emredici korumasından mahrum bırakılması kural olarak mümkün değildir” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Somut Uyuşmazlıkta Olay Tarihindeki Metin Yerine Yalnız Güncel veya İkincil Bir Özete Dayanmak.

“Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak” riski gerçekleşirse somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Maddi Vakıa, Hukuki Nitelendirme, Delil ve Talep Sonucunu Aynı Belirsiz Anlatım İçinde Bırakmak.

“Yargıtay 6. Hukuk Dairesi E. 2022/4525, K. 2023/3918 yönünden maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması aşamasında tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• sözleşme ve hukuk-yetki şartı, site dili ve alan adı, teslimat ülkeleri, para birimi, hedefli reklam, ödeme ve sevkiyat kayıtları, satıcı yerleşim bilgisi
• Sınır Ötesi Çevrimiçi Tüketici Sözleşmesinde Uygulanacak Hukuk uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi
• tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar
• taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar

• tüketicinin ve satıcının yerleşimi ile faaliyetin mutad mesken ülkesine yöneltilme göstergelerinin işlem tarihinde belirlenmesi
• görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması
• çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması
• somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi

• Süre çizelgesinde Cayma, ayıp, chargeback ve dava süreleri uygulanabilecek her hukuk yönünden karşılaştırılıp en erken risk tarihi esas alınmalıdır. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Sınır Ötesi Çevrimiçi Tüketici Sözleşmesinde Uygulanacak Hukuk Bakımından Hak Kaybını Önlemek İçin Hangi Tarihler, Usul İşlemleri ve Talep Sonuçları Dosyanın Başında Netleştirilmelidir?

Sınır ötesi çevrimiçi tüketici sözleşmesinde hukuk seçimi yapılsa dahi, satıcı faaliyetini tüketicinin mutad mesken ülkesine yöneltiyorsa tüketicinin o ülkenin emredici korumasından mahrum bırakılması kural olarak mümkün değildir. Dosyanın ilk işleminde görev, süre ve delil koruma planı kurulmalı; sözleşme ve hukuk-yetki şartı, site dili ve alan adı, teslimat ülkeleri, para birimi, hedefli reklam, ödeme ve sevkiyat kayıtları, satıcı yerleşim bilgisi ise mümkünse doğrudan düzenleyen kurum veya özgün kaynaktan alınmalıdır.

Sözleşme ve Hukuk-Yetki Şartı, Site Dili ve Alan Adı, Teslimat Ülkeleri, Para Birimi, Hedefli Reklam, Ödeme ve Sevkiyat Kayıtları, Satıcı Yerleşim Bilgisi ile Bağlantılı Kayıtların Güvenilirliği Nasıl Denetlenir?

Sözleşme ve hukuk-yetki şartı, site dili ve alan adı, teslimat ülkeleri, para birimi, hedefli reklam, ödeme ve sevkiyat kayıtları, satıcı yerleşim bilgisi, somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi, tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar birlikte okunmalıdır. Her kayıt yalnız bağlantılı olduğu çekişmeli vakıa bakımından kullanılır; düzenleyeni, tarihi ve bütünlüğü ayrıca denetlenir.

Sınır Ötesi Çevrimiçi Tüketici Sözleşmesinde Uygulanacak Hukuk Bakımından İlk Usul Adımı Hangisidir?

Tüketicinin ve satıcının yerleşimi ile faaliyetin mutad mesken ülkesine yöneltilme göstergelerinin işlem tarihinde belirlenmesi; görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması; çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması; somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde zorunlu ön başvuru esas incelemesinden önce tamamlanmalıdır.

Sınır Ötesi Çevrimiçi Tüketici Sözleşmesinde Uygulanacak Hukuk Bakımından Süre Çizelgesi Hangi Tarihler Esas Alınarak Hazırlanmalıdır?

Cayma, ayıp, chargeback ve dava süreleri uygulanabilecek her hukuk yönünden karşılaştırılıp en erken risk tarihi esas alınmalıdır. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Tüketiciyi Koruyan Emredici Hükümlerin Uygulanması, Haksız Hukuk veya Yetki Kaydının Dışlanması ve Bedel-Zarar Giderimi ile Diğer İstemler Nasıl Ayrılır?

Tüketiciyi koruyan emredici hükümlerin uygulanması, haksız hukuk veya yetki kaydının dışlanması ve bedel-zarar giderimi, somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma, asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi somut olayın elverdiği ölçüde gündeme gelebilir. Taleplerin asıl veya yardımcı niteliği ile uygulanabilecek ferilerin dayanağı ayrı gösterilmelidir.

Sonuç

Somut uyuşmazlık bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Sınır Ötesi Çevrimiçi Tüketici Sözleşmesinde Uygulanacak Hukuk bakımından hak kaybını önlemek için hangi tarihler, usul işlemleri ve talep sonuçları dosyanın başında netleştirilmelidir” sorusu, 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Sınır ötesi çevrimiçi tüketici sözleşmesinde hukuk seçimi yapılsa dahi, satıcı faaliyetini tüketicinin mutad mesken ülkesine yöneltiyorsa tüketicinin o ülkenin emredici korumasından mahrum bırakılması kural olarak mümkün değildir.

Dosyanın ilk önceliği tüketicinin ve satıcının yerleşimi ile faaliyetin mutad mesken ülkesine yöneltilme göstergelerinin işlem tarihinde belirlenmesi, delil omurgası ise sözleşme ve hukuk-yetki şartı, site dili ve alan adı, teslimat ülkeleri, para birimi, hedefli reklam, ödeme ve sevkiyat kayıtları, satıcı yerleşim bilgisi ile Sınır Ötesi Çevrimiçi Tüketici Sözleşmesinde Uygulanacak Hukuk uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Cayma, ayıp, chargeback ve dava süreleri uygulanabilecek her hukuk yönünden karşılaştırılıp en erken risk tarihi esas alınmalıdır. Tüketiciyi koruyan emredici hükümlerin uygulanması, haksız hukuk veya yetki kaydının dışlanması ve bedel-zarar giderimi talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; sözleşmedeki yabancı hukuk kaydını tek başına tüm tüketici korumasını kaldıran hüküm saymak riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E. 2022/4525, K. 2023/3918, 27.11.2023 — resmî tam metin ve doğrulanmış alıntı — künye, karar sonucu ve kısa alıntı 31.08.2026 tarihinde resmî tam metinden doğrulandı; araştırma ölçütü: Tüketici sözleşmesinde hukuk seçimi yoksa MÖHUK m.26'nın tüketiciyi koruyan bağlama kuralları ve milletlerarası yetki sınırları birlikte uygulanır.
• 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun — m.26/1
• TBMM, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun kabul metni, m.26/1 — alıntı yeri: Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.26/1, cümle başlangıcı
• 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun — m.4, 5 ve 48
• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.20-25
• Turgay Sarıakçalı, “İnternet Üzerinden Akdedilen Sözleşmelere Uygulanacak Hukuk”, Public and Private International Law Bulletin, 2020, C. 40, S. 1, s. 247-297
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru