Kapsam
Kamuya ait bir yol veya bina yapımında çalışan işçinin ücreti yüklenici tarafından ödenmeyebilir. İşçiyle iş sözleşmesi kurmamış kamu makamının her durumda hiçbir görevi bulunmadığını söylemek doğru değildir. İş Kanunu 36, belirli kamu makamlarının ve asıl işverenlerin hakediş ödemeleri sırasında ücretleri kontrol edip ödenmeyen kısmı hakedişten karşılamasını düzenler. Bu mekanizma, yüklenicinin ticari alacağını hesaplamaktan farklı olarak çalışanın ücretini korumaya yönelir. İşçinin başvurusu ve ödeme kayıtları bu yüzden hakediş dosyasında önem kazanır.
11 Kasım 2026 tarihli resmî mevzuat kontrolüne dayanan inceleme, kamu yapım ve onarım işlerinde bu ücret güvencesine odaklanır. Kamu makamının ayrıca asıl işveren sıfatı taşıyıp taşımadığı, kıdem tazminatını hangi koşullarda ödeyeceği veya yükleniciye rücu etmesi farklı sorulardır. İşK 36'daki sınırlı sorumlulukla başka hükümden doğabilecek sorumluluğu birbirine karıştırmamak gerekir. Her kamu ihalesindeki bütün işçilik alacaklarının yalnız aynı maddeyle çözülebileceği veya her işçinin kamu personeli sayılacağı sonucu çıkarılamaz.
Hangi İş ve Kişiler Bakımından Uygulanır
Hüküm, genel ve katma bütçeli daireler, mahalli idareler, kamu iktisadi teşebbüsleri ile özel kanuna veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesine dayanılarak kurulan banka ve kuruluşları sayar. Müteahhide verilen bina, köprü, hat ve yol inşası gibi yapım ve onarım işlerinde çalışan işçiler bakımından kontrol mekanizması kurulur. Uyuşmazlıkta işin bu kapsamla ilişkisi açıklanmalıdır. Sadece faturanın bir kamu kurumuna kesilmiş olması, bütün özel işçilik ilişkilerini otomatik aynı güvenceye sokmaz. İhale ve işin fiilen yapıldığı alan birlikte incelenir.
İşçinin hangi yüklenici veya taşeron tarafından çalıştırıldığı da belirlenmelidir. Aynı şantiyede birçok şirket bulunması mümkündür; ücretin hangi döneme ve hangi işverene ait olduğu kayıtlarla eşleştirilir. İşK 36'nın son fıkrasında işverenlerin alt işverene iş vermesi hâlindeki aylık kontrol ve banka hesabına ödeme yükümlülüğü ayrıca yer alır. Kamuya ilişkin ilk fıkralardaki koşullarla bu genel alt işveren kontrolünü tek ve sınırsız kural gibi sunmak yerine, başvurunun hangi fıkraya dayandığı açıkça gösterilmelidir.
Ücret Kontrolü, Başvuru ve Delil: Bordro ve Ödeme Kayıtları
İdare, ücretlerin ödenip ödenmediğini kontrol eder veya ücreti ödenmeyen işçinin başvurusu üzerine konuyu araştırır. Ödenmemiş ücret varsa müteahhit ya da taşerondan istenecek bordrolara göre bunların hakedişinden ödeme yapılması öngörülür. Bu düzenleme, işçinin önce mutlaka kesinleşmiş mahkeme kararı getirmesi gerektiği şeklinde okunmamalıdır. Buna karşılık sadece sözlü bir tutar açıklanarak bütün hakedişin belirli işçiye aktarılması da beklenemez. Çalışma, ücret dönemi ve ödeme eksikliği denetlenebilir biçimde belirlenmelidir.
Bordronun hazırlanmış olması, ücretin gerçekten ödendiğiyle aynı değildir. Banka hareketi, makbuz ve diğer ödeme kayıtlarıyla çapraz kontrol yapılmalıdır. İşçinin bordroda isminin bulunmaması da fiilen çalışmadığını otomatik kanıtlamaz; şantiye girişleri, puantaj ve sigorta kayıtları araştırılabilir. Başvuruda hangi aya ait ücretin ne kadarının ödenmediği belirtilir. Birkaç dönemi kapsayan toplam tutar yerine dönem bazlı tablo hazırlanması hem kontrolü hem üç aylık sınırın hangi alacağa uygulandığını görmeyi kolaylaştırır. Tartışmalı ücret farkı ayrıca açıklanmalıdır.
Hakediş İlanının İşlevi
Kanun, hakediş ödeneceğinin işçilerin görebileceği yerlere yazılı ilan asılarak duyurulmasını öngörür. Şantiye şefliği, ilan tahtası veya işçilerin topluca bulunduğu yerler bu iletişimin örnekleridir. Duyurunun amacı, ücret alacağı bulunanların hakediş serbest bırakılmadan durumlarını bildirmelerine imkân sağlamaktır. İlanın tarihi, nerede bulunduğu ve hangi hakediş dönemine ilişkin olduğu kaydedilmelidir. İşçilere fiilen ulaşmayan belirsiz bir duyuruyla kanunun koruma işlevinin yerine getirildiği varsayılmamalıdır.
İşçi ilanı gördüğünde beklemek yerine başvurusunu kayıt altına alabilir. Ancak ilanın varlığı bütün uyuşmazlıklar için ayrı ve tek bir dava süresi yarattığı şeklinde anlatılmamalıdır. İlan ve başvurunun hakedişten ödeme süreciyle ilişkisi ile işveren aleyhindeki ücret alacağının zamanaşımı farklıdır. İdareye verilen dilekçenin hangi birime ulaştığı, eki ve kayıt numarası saklanır. Bir şantiye çalışanına verilen isimsiz notun ödeme makamına ulaşmış sayılacağına güvenmek yerine, yetkili muhatap belirlenmelidir.
Üç Aylık Sınırın Doğru Yorumlanması
Madde, ilgili idarelerin her hakediş dönemi için ücret alacağının üç aylık tutarını aşan bölümünden sorumlu olmadığını belirtir. Bu sınır, işçinin işverenden olan bütün ücret alacağının üç aya düştüğü anlamına gelmez. İşverenin asıl ücret borcu ile kamu makamının bu hükümden doğan sınırlı sorumluluğu ayrılır. Alacağın fazla kısmı için diğer hukuki yollar ve varsa başka sorumlular ayrıca değerlendirilir. İdarenin başka bir hukuki sebeple sorumlu tutulması söz konusuysa o sebebin koşulları ayrıca gösterilir.
Üç aylık sınır bir dava açma süresi de değildir. Başvuran, bunu üç ay içinde dava açılmazsa ücret tamamen kaybolur biçiminde kullanmamalıdır. Hangi hakediş dönemi için hangi ücretlerin dikkate alındığı ve mevcut ödenmemiş tutarın ne olduğu hesaplanır. Hakedişin fiilen mevcut olup olmadığı da ödeme imkânının belirlenmesinde önemlidir. Bu incelemeler yapılmadan kamu makamının bütün zararı karşılayacağı veya hiçbir sorumluluk taşımadığı yönündeki iki uç sonuçtan birine varmak güvenli değildir.
Devir ve Hacizde Ücret Payının Ayrılması
İşK 36, müteahhitlerin ilgili işverenlerdeki teminat ve hakedişleri üzerindeki devir, el değiştirme, haciz ve icra işlemleri için ücret alacaklarını karşılayacak kısmın ayrılmasını öngörür. İşlemler kalan kısım üzerinde etki gösterir. Böylece yüklenicinin başka alacaklısının takibi, ücret korumasını kendiliğinden işlevsiz bırakmamalıdır. Ancak hangi çalışanın hangi işteki ücretinin korunacağı somut olarak belirlenmelidir. Ücret niteliği taşımayan bütün işçilik kalemlerini hiçbir ayrım yapmadan aynı önceliğe sokmak doğru değildir.
İşyerindeki mallara yönelik haciz için aynı maddede ayrı bir üç aylık ücret düzeni de bulunur. Bu farklı zaman ölçüsünü hakediş dönemine ilişkin sınırla karıştırmamak gerekir. Dosyada hem hakediş haczi hem şantiyedeki malların haczi varsa hangi fıkranın uygulandığı belirtilmelidir. İşçi veya vekili, ilgili icra dosyasındaki işlemi ve ayrılması gereken ücret payını somutlaştırır. Genel bir işçi alacağı vardır yazısı yerine dönem, iş, işveren ve tutar bağlantısı gösterilir. Yüklenicinin borcuyla işçinin ücretinin birbirine mahsup edildiği izlenimi de önlenir.
Görev, Usul ve Süre Takvimi
İlk aşamada ilgili kamu makamına hakedişten ödeme talebi iletilir; fakat bu başvuru işveren aleyhindeki ücret talebinin bütün usuli şartlarını kendiliğinden karşılamaz. İş ilişkisine dayanan dava bakımından 7036 sayılı Kanunun iş mahkemesi görevi ve dava şartı arabuluculuk hükümleri kontrol edilir. Kamu makamına yöneltilecek istemin yalnız İşK 36'ya mı, asıl işveren sorumluluğuna mı veya farklı bir hukuki sebebe mi dayandığı açık olmalıdır. Kamu tarafın bulunması, her istemi otomatik idari iptal davası hâline getirmez.
Ücret alacaklarında İşK 32'deki beş yıllık zamanaşımı kuralı, dönemlerin muacceliyeti ve süreyi etkileyen işlemlerle birlikte değerlendirilir. İdareye başvurunun zamanaşımını her durumda kestiği veya durdurduğu kabul edilmemelidir. Arabuluculuk başvurusunun etkisi ise kendi kanuni düzenine tabidir. Dosyada hakedişin ödeme günü, ilan tarihi, işçinin başvurusu, ücretin muacceliyeti ve arabuluculuk tarihleri ayrı izlenir. Hakedişten tahsil umuduyla asıl ücret alacağının takip edilmesi gereksiz yere ertelenmemelidir.
Uygulama Senaryosu ve Talepler
Varsayımsal olayda belediyenin yol onarım işinde çalışan işçiye iki aylık ücret ödenmemiştir. Belediye bir sonraki hakedişi ödeyeceğini şantiyede ilan eder. İşçi, çalışma dönemi, ücret tutarı ve banka dökümüyle başvurarak bordronun kontrolünü ve ödenmemiş ücretin hakedişten karşılanmasını ister. Bu sırada yüklenicinin başka alacaklısı hakedişi haczettirmiştir. Ücret payının ayrılması kuralı, ilgili hakediş ve işçi listesiyle birlikte değerlendirilir; haciz geldiği için araştırmanın tamamen bırakılması doğru olmaz.
İşçinin ücretinden bir bölüm daha önce banka yoluyla ödenmişse bu tutar mahsup edilir. Fazla çalışma hesabı tartışmalıysa yalnız kesin görünen kısım ile ek talep ayrılabilir. İşçi, aynı ücretin hem hakedişten hem dava sonunda iki defa tahsilini isteyemez. Ödeme yapıldığında dava ve arabuluculuk dosyalarına uygun bilgi verilmelidir. Kurum bakımından da bordroyu istemeden hakedişin tamamını yükleniciye bırakmak veya gerçekte çalışmayan kişiye ödeme yapmak farklı sorumluluk riskleri doğurabilir. Kontrol, yalnız biçimsel imza toplama işlemine indirgenmemelidir.
Sık Sorulan Uygulama Soruları
Üç Aydan Fazla Ücretim Varsa Fazlası Tamamen Kaybolur Mu?
Hayır. İşK 36'daki kamu makamına ilişkin sınır, işverenin bütün ücret borcunun silinmesi değildir. Fazla kısım ve başka sorumluluk sebepleri ayrı takip edilir. Süre hesabı, ücret dönemleriyle ilgili başvurular üzerinden somut yapılmalıdır.
Yüklenicinin Hakediş Tutarına İtirazı İşçinin Başvurusuyla Aynı Mıdır?
Değildir. Kamu ihale sözleşmesinde hakediş kesintisi yüklenicinin imalat ve sözleşme hesabını ele alır. Buradaki başvuru, çalışanın ödenmeyen ücretinin hakedişten korunması içindir; taraf ve talep konusu farklıdır.
Kamu Kurumunun Kıdem Tazminatı Ödemesi De Aynı Sınıra Mı Bağlıdır?
Kıdem tazminatı ve rücu rejimi ayrı incelenir. Kamu alt işveren işçisinin kıdem tazminatı bu başka alacağı açıklar. Her kalemi ücret sayarak aynı kontrol ve sınır kuralını genişletmek güvenli değildir.
Sonuç
Hakedişten ücret ödeme güvencesi, kontrol ve zamanında bildirimle işler. İşin kapsamı, işçinin fiili çalışması, ödenmeyen dönem ve mevcut hakediş doğru eşleştirilmelidir. Kamu makamına ilişkin üç aylık sınırla işverenin asıl borcu ayrıldığında, talep gerçekçi biçimde kurulabilir. Devir veya haciz bulunan dosyada ücret payının korunması ayrıca izlenmeli; tahsil edilen her tutar diğer süreçlerle uyumlu kaydedilmelidir.
Kaynakça
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay bakımından hukuki görüş veya taahhüt niteliğinde değildir.