Davayı Kazanan Tarafa Yargılama Gideri Yüklenmesi

Kapsam

Bir hukuk davasını kazanmak, o dosyada ortaya çıkan bütün giderlerin mutlaka karşı tarafa bırakılacağı anlamına gelmez. HMK m.327, yargılamanın gereksiz yere uzamasına veya gereksiz gider yapılmasına sebep olan taraf hakkında, esasta lehine hüküm verilmiş olsa bile farklı bir gider dağılımı kurulabilmesine imkan verir. Aynı maddenin ikinci fıkrası, kendisini davalı sıfatını taşıyan kişi gibi göstererek davacıyı yanıltan kimsenin, dava sıfat yokluğundan reddedildiğinde kendi lehine gider alamamasına ilişkin ayrı bir kurala yer verir.

İnceleme, hukuk mahkemesindeki yargılama giderlerine odaklanır. Gider avansının başta yatırılması, delil avansının yatırılmamasının sonuçları ve karşı tarafla avukatı arasındaki ücret sözleşmesi farklı konulardır. Burada sorulan, somut giderin yargılamanın sonunda hangi tarafa bırakılacağı ve kazanan taraf aleyhine istisnai bir gider hükmünün hangi kayıtlarla denetlenebileceğidir.

Genel Dağılım ve Dürüstlük İstisnası

HMK m.326'nın çıkış noktası aleyhine hüküm verilen tarafın giderleri üstlenmesidir. Tarafların kısmen haklı çıkması halinde gider paylaşımı haklılık oranına göre yapılır. m.327/1 ise yargılamanın yürütülüşünde ortaya çıkan ayrı bir davranışı esas alır. Bir taraf esasta haklı çıkmış olsa bile, gereksiz uzama veya masrafa neden olduysa mahkeme giderlerin tamamını ya da bir kısmını ona yükleyebilir. Karar ve ilam harcı bu istisnanın dışında bırakılmıştır. Bu sınırlamanın, her türlü gider kaleminin kanunen aynı kişi üzerinde kalacağı biçiminde okunması doğru olmaz.

Her erteleme istemi, her delil talebi veya her reddedilen itiraz dürüstlük kuralına aykırılık değildir. Dosyadaki bir işlemin gerçekten gerekli olup olmadığı, talep yapıldığı andaki bilgiye, talebin ispat için önemine ve sonradan yapılan işlemin neden tekrarlandığına göre ele alınır. Bir bilirkişi raporunun yöntemine ilişkin haklı çekince, raporun düzeltilmesi için yeni işlem gerektirse bile kendiliğinden gereksiz gider sayılmaz. Buna karşılık tarafın daha önce sunduğu bir kaydı elinde yokmuş gibi göstermesi sonucunda aynı belgeyi elde etmek için tekrarlanan masraf yapılması farklı değerlendirilebilir.

Yanlış Davalıya Yönelmeye Sebep Olan Davranış

m.327/2'deki yaptırım için bir kimsenin davada sıfatı bulunmamasına rağmen davacıda davalı sıfatının kendisinde olduğu izlenimini yaratması ve bu nedenle aleyhine dava açılması gerekir. Husumet hatasının davacının kendi değerlendirmesinden kaynaklanması bu fıkrayı kendiliğinden işletmez. Davalının hangi somut açıklamasının, hangi tarihte ve ne şekilde yanlış muhataba başvurulmasına neden olduğu gösterilmelidir. Şirket unvanları benzer olduğu için hata yapılması ile tarafın işlemi bizzat üstlendiğini yazılı olarak bildirmesi aynı ispat durumunu yaratmaz.

Davacı, yanlış davalıdan talep ettiği esas hakkı m.327/2 sayesinde kazanmış olmaz. Fıkra, dava sıfat yokluğundan reddedildiğinde o davalı yararına gider hükmedilmemesiyle ilgilidir. Doğru tarafa yöneltilecek bir talebin süresi, dava şartı ve maddi dayanağı ayrıca incelenir. Yanıltma kanıtlandığında dahi tüm zararların otomatik tazmin edileceği sonucuna varılamaz. Gider rejimi ve ayrı bir tazminat iddiasının koşulları birbirine karıştırılmamalıdır.

Görev ve Süre

Yargılama giderlerini, kural olarak davaya bakan mahkeme hükümde değerlendirir. Salt bu gider dağılımını elde etmek için aynı dosya yürürken yeni bir hukuk davası açılması öngörülmemiştir. Mahkeme giderlere HMK m.332 uyarınca re'sen hükmeder. Bununla birlikte özel gider dağılımının dayanağı olan davranışın, dosyadaki hangi işlemle ve hangi masrafla bağlantılı olduğunun hükümden önce açıklanması gerekir. Mahkemenin önündeki somut kayıtlar bu istisnanın uygulanıp uygulanmamasında belirleyici olabilir.

m.327 başlı başına ayrı bir dava süresi belirlemez. Esas hükme veya gider fıkrasına itiraz gündeme gelirse, kararın kanun yoluna açık olup olmadığı, tebligat tarihi, ilgili başvurunun süresi ve yalnız giderlere yönelik başvuru bakımından uygulanabilecek kurallar somut dosyada kontrol edilir. Kesinlik sınırına veya özel kanun hükmüne tabi uyuşmazlıklar için genel bir başvuru garantisi verilemez. Özellikle yalnızca gider fıkrasının yanlış olduğunu düşündüğü için esas kararın tebliğini izlememek, takvim hatasına yol açabilir.

İspat ve Deliller

İstisnaya dayanacak taraf, öncelikle giderin hangi işlem nedeniyle oluştuğunu ve o işlemin neden gereksiz olduğunu açıklamalıdır. Uygulamada duruşma tutanakları, mazeret dilekçeleri, keşif gününün yeniden belirlenmesine ilişkin ara karar, tebligat zarfı, bilirkişi ücreti makbuzu ve önceki belge ibraz kayıtları birlikte anlam kazanır. Gider miktarının belgesi ile gideri gereksiz kılan davranışın belgesi ayrı olabilir. İkinci keşif faturası, ikinci keşfin gereksiz olduğunu tek başına ispatlamaz; bu bağ ilk keşfin neden yapılamadığını veya tekrarlanmasının neden taraf davranışından kaynaklandığını gösteren kayıtlarla kurulur.

Sıfat konusunda yanıltma iddiasında, dava öncesi yazışmanın muhatabı, temsil yetkisi, mesajın içeriği ve tarih sırası önemlidir. Kurum cevabında kullanılan ticari adın sözleşmenin tarafı olup olmadığı, dava açıldıktan sonra elde edilen belgelerle de karşılaştırılabilir. Yazışmanın göndericisi belirsizse tek ekran görüntüsüne yüklenmek yerine, teyit edilebilir iletişim zinciri ve işlem kayıtlarıyla iddiayı desteklemek daha güvenlidir.

Usul Adımları, Talepler ve Riskler

İstemin iskeleti üç parçadan oluşur: Gider doğuran işlem, işlemin gereksizliğini gösteren dosya kaydı ve talep edilen dağılım. Tüm masrafların karşı tarafa yükletilmesi yerine, gerekçeyle doğrudan bağlantılı kalem ve tutarlar belirlenebilir. Örneğin tekrar tebligat gideri ve yalnız o tekrar nedeniyle yapılan ulaşım masrafının dayanağı aynı olmayabilir. Mahkeme, hangi giderin kanuni yargılama gideri niteliğinde olduğunu ve m.327'nin sınırını ayrıca denetler. Yargılama gideri kararda tutar, yüklenen taraf ve oranla birlikte gösterilmelidir.

İzmir'deki bir taşınmaz uyuşmazlığında davalı esasta kazanmış olsun. Ancak ilk keşif günü erişim sağlayacağını bildirdiği halde kendi elindeki anahtarı haklı neden açıklamadan getirmemiş, tutanakta bu sebeple yeni keşif yapılması gerektiği belirlenmiş olsun. Davacı, keşfin gereksiz yere tekrarına ilişkin tutanağı ve ikinci keşfin giderini dayanak göstererek yalnız bağlantılı giderlerin m.327/1 uyarınca dağıtılmasını isteyebilir. Mahkeme olayın gerçek nedenini inceleyecek; keşif günü görevlilerin adresi yanlış bildiği ortaya çıkarsa aynı sonuca otomatik olarak varmayacaktır. Dosyada delil avansının yatırılmaması veya işlemden kaldırma gibi farklı sonuçlara bağlanan bir olay varsa, bunlar gider istisnası yerine geçirilmemelidir.

Uygulama Senaryosu: Gider Kalemlerini ve Nedenlerini Ayıran Hesap

Bir dosyada üç duruşma yapılmış, bunlardan biri tanık çağrısı için, biri mahkemenin iş yükü nedeniyle, sonuncusu ise tarafın bilgisi dahilindeki bir belgenin geç bildirilmesi üzerine ertelenmiş olsun. İlk iki oturumun masrafını son davranışa bağlamak için ayrıca neden gerekir. Tanık ücreti ve tebligat gideri gibi kalemler kendi dayanak belgelerinden okunur. Masrafın başka bir usul işlemi zaten yapılacağı için doğup doğmayacağı sorulur. Bir tarafın tüm giderleri karşılaması talebi ile belirli giderlerin ona yüklenmesi istemi, kapsam bakımından ayrı sonuçlar üretir.

Yanıltıcı taraf kimliği olayında, ilk yazışmanın göndereni ile dava dilekçesinde gösterilen davalı karşılaştırılmalıdır. Yanlış unvan kullanılması her zaman davalı sıfatı hakkında maddi bir yanıltma değildir; adres, vergi numarası veya sözleşmedeki taraf adı gerçek kişiyi ya da kuruluşu yine de teşhis ettirebilir. Tersi durumda, gerçekte davalı sıfatı olmayan kişinin kendisini doğru muhatap olarak göstermesi ilk davaya sebep olmuş olabilir. Bu ayrımda eski kayıt kullanmakla bilinçli veya yanıltıcı yönlendirme arasında otomatik eşitlik kurulmaz.

Gider hakkında hüküm kurulduğunda, dosyada daha önce alınmış avansın harcanan kısmı ile taraf aleyhine yükletilen masraf birbirinden ayrılır. Karşı tarafın serbestçe avukatıyla kararlaştırdığı ücret, hükümde tarifeye göre yer alan vekâlet ücretiyle aynı değildir. İtiraz hangi kalemin hangi tutarına ilişkinse bu açık olmalıdır. Birden fazla taraf varsa kararın bunları hangi oran veya nedenle sorumlu tuttuğu da okunur. Aksi halde esas uyuşmazlıkta alınan sonuca dayanılarak, aslında başka bir kişiye veya işleme ait gider yönünden hatalı talep ileri sürülebilir.

Gideri doğuran eylemle kararın verildiği tarihin birbirinden uzak olması, dosya kronolojisinin önemini artırır. Taraf, hangi tutanağın hangi masraf makbuzuyla eşleştiğini belirtebilir. Hüküm sırasında yalnız toplam tutarın gösterilmesi yerine, bu ayrımın kararda anlaşılması sonradan denetimi kolaylaştırır. Kanundaki özel gider dağılımı, aynı davranışın esasta ileri sürülen maddi vakıayı ispatladığı sonucunu doğurmaz. İstisnayı destekleyen belge, bu nedenle maddi uyuşmazlıktaki ispat işlevinden ayrı değerlendirilir.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Davayı Kazanan Taraf Yine De Gider Öder Mi?

Gereksiz uzamaya veya gidere sebep olduğu somut olayda, mahkeme karar ve ilam harcı dışındaki giderleri tamamen ya da kısmen ona bırakabilir.

Davalı Sıfatı Yoksa Davalı Her Zaman Gider Alır Mı?

Hayır. Kendisine karşı dava açılmasına davacıyı yanıltarak neden olmuşsa, m.327/2 koşullarında lehine gider kararı verilemez.

Masrafın Makbuzunu Sunmak Yeterli Mi?

Makbuz miktarı gösterebilir. İstisna için masrafın neden gereksiz olduğunu ve tarafın hangi davranışının buna yol açtığını dosya kaydıyla ilişkilendirmek gerekir.

Sonuç

m.327, davanın sonucunu değil, dosyanın nasıl yürütüldüğünü değerlendiren istisnai gider kuralıdır. En elverişli istem, karşı tarafa soyut kötüniyet atfetmek yerine tekrar eden veya gereksiz işlemi, ilgili kanıtı ve tutarı ayırır. Böylece esas hakkında kazanma ile gider sorumluluğu aynı sonuçmuş gibi değerlendirilmez.

Kaynakça

• Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 6100 sayılı HMK, güncel metin, m.323, 326–329 ve 332.
• TBMM – 6100 sayılı Kanun kabul metni, m.326–327.

Mevzuat son kontrol: 10 Kasım 2026.