Hukuk Davasında Vekaletname Olmadan İşlem ve Kesin Süre

Kapsam

Avukatın vekaletnameyi dosyaya koyamadığı anda, davaya ilişkin işlemin ertelenmesi ile süresinin kaçırılması arasında fark vardır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.77, gecikmenin zarar doğurabileceği hallerde dar bir geçici yol açar: Mahkeme, belirlediği kesin süre içinde vekaletnamenin ibrazı koşuluyla belirli işlemin yapılmasına izin verebilir. Bu yol, usuli işlem için süreyi uzatan genel bir mazeret değildir. Eldeki işlemin hangisi olduğu, gecikme zararı, izin, süre ve eksikliğin giderilmesi ayrı ayrı kaydedilmelidir.

Yazı, hukuk mahkemesinde dava veya usul işlemi yapıldığı sırada vekaletname eksikliğinin nasıl ele alınacağını açıklar. Vekilin özel yetki gerektiren işlem yapması, vekillikten çekilmesi, temsil olunanın tüzel kişi olması ve kanun yoluna başvurulması gibi yakın sorunlar ancak m.77 ile kesiştiği ölçüde incelenir. Bir kişinin avukat olmadan başkası adına mahkemede iş takip etmesine izin veren bir kuraldan söz edilmemektedir.

Belgenin Biçimi ve Geçici İzin

HMK m.76 uyarınca dava açan veya takip eden avukatın kural olarak noter tarafından onaylanan veya düzenlenen vekaletnamenin aslını yahut avukat tarafından onaylanmış aslına uygun örneğini dosyaya vermesi gerekir. Kamu kurum ve kuruluşlarının yetkili amirlerince avukatlarına usulüne uygun verilen temsil belgelerinde noter onayı aranmaz. Sıradan tarama ile doğrulanabilir onaylı örneği, müvekkille görüşüldüğünü gösteren yazışma ile dava vekaletnamesini bir tutmamak gerekir. Bir belge başka dosyada bulunuyorsa yeni dosyadaki ibraz ve doğrulama durumunu ayrıca kontrol etmek yerinde olur.

Mahkemenin istisnai izni, avukatın sonradan belge sunacağını bildirmesiyle kendiliğinden oluşmaz. Son başvuru gününün yaklaşması veya gecikmenin bir koruma tedbirini etkisiz bırakacak olması, ayrı ayrı açıklanabilecek nedenlerdir. İzin talebinde yalnız gecikme ihtimalinden söz etmek yerine başvuru süresinin dayanağı, hangi günün son gün olarak hesaplandığı ve belgenin neden o anda sunulamadığı gösterilebilir. Mahkemenin izni verirken süre ve işleme ilişkin kaydı tutanağa veya ara karara açık biçimde yazması, sonradan kapsam tartışmasını önler.

Görev, Kesin Süre ve Başvuru Takvimi

İzin, dava açılacak veya ilgili usul işleminin yapılacağı dosyada istenir. m.77, uyuşmazlığın görevli veya yetkili mahkemesini değiştirmez. Örneğin talep bir aile uyuşmazlığından doğuyorsa önce o uyuşmazlığa bakan mahkeme saptanır. İzin işlemi için başka bir mahkemede bağımsız dava açılmaz. Kanun yolu dilekçesi bakımından da dilekçenin verileceği merci, başvuru süresi ve belgenin ibrazı için verilen süre aynı takvimde ayrı satırlar olarak izlenmelidir.

Kanun, vekaletnameyi getirmek için bütün dosyalara uygulanacak sabit gün sayısı koymaz. Mahkemenin belirlediği kesin sürenin başlangıcı ve sonu, kararın taraflara bildirilme biçimi ile genel usuli süre hükümleri gözetilerek kontrol edilir. Bu süre, süreye tabi olan asıl dava veya kanun yolu işleminin süresiyle karıştırılmaz. Vekaletname için ek süre verilmesi, henüz hiç yapılmamış bir başvurunun kanuni süresini kendiliğinden uzatmaz. İki sürenin karıştırılması halinde sonradan dosyaya konulan belgenin koruyabileceği bir önceki işlem bulunmayabilir.

Eksikliğin Giderilmesi ve İspat

Geçici izin verilen işte kesin süre dolmadan ya usulüne uygun vekaletname dosyaya verilmeli ya da asıl taraf yapılan işlemleri kabul ettiğini dilekçeyle mahkemeye bildirmelidir. Bu iki yolun sonuçları aynı olayda birbirine ek koşul değildir. Ancak işlemi kabul eden dilekçeyi sunan kişinin asıl taraf veya onu usulünce temsil eden kişi olduğu denetlenir. Sadece avukatın ikinci bir dilekçe verip müvekkilin sözlü onayından söz etmesi ile asıl tarafın mahkemeye yaptığı kabul bildirimi aynı değildir. Kabulün hangi işlem veya dilekçeyi kapsadığı da tereddütsüz olmalıdır.

İspat dosyasında izin isteminin verildiği tarih, izni gösteren ara karar, duruşma tutanağı, mahkemenin tanıdığı süre, tebligat ve ibraz evrakı birlikte bulunmalıdır. Tüzel kişide ayrıca vekaletnameyi veren kişinin yetki belgesi veya gereken temsil silsilesi incelenir. Dava şartı olarak aranan temsil ve vekaletname eksikliğinin tamamlanabilirliği HMK m.114 ve 115 çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Belge ibraz edildi diye HMK m.74 kapsamındaki özel yetki içeriği kendiliğinden var olmaz; özel yetkinin lazım olduğu işlemin ayrıca belirtilmesi gerekir.

Usul Adımları ve Talepler

Birinci adım, hangi işlemin korunmak istendiğini açık yazmaktır. Bir dava dilekçesinin verilmesi ile daha önce açılmış davadaki tek bir başvuru aynı sonuç doğurmaz. İkinci adım, gecikme zararını dayanak belgeyle ilişkilendirmek ve izin verilirse hangi evrakın kesin sürede sunulacağını açıklamaktır. Üçüncü adım, mahkemece verilen izni ve süreyi yazılı kayıttan kontrol ederek son günü dosya takvimine eklemektir. İşlemi yapan kişi bu adımları tamamlasa bile mahkemenin henüz izin vermediği durumda işlemi koşulsuz kabul edilmiş gibi görmemelidir.

Dördüncü adım, vekaletnamenin ya da asıl tarafın açık kabul dilekçesinin süresinde kayda girmesini sağlamaktır. Belgenin hangi tarihli işlemin korunması için verildiği üst yazıda açıkça gösterilebilir. İzin talebi reddedilir veya kesin süre tartışmalı görünürse, mümkün olduğu ölçüde asıl tarafın işlemi kendi adına süresinde yapması seçeneği değerlendirilir. Davanın veya işlemin yok sayılması gündeme gelmişse dosyada açık bir karar, gerekçe ve varsa buna karşı başvuru yolu kontrol edilir; her ara karara ayrı kanun yolu bulunduğu varsayılmaz.

Risk ve Uygulama Senaryosu

Bir kişi, İzmir'deki hukuk dosyasında son günü yaklaşan bir usuli işlem için avukata başvurur. Avukat mevcut belgenin ancak onaysız bir görüntüsüne ulaşabilmektedir. Avukat, asıl süreyi bekletmeden o işlemi yapmak için m.77 iznini ister ve gecikme nedenini kayıtlarla açıklar. Mahkeme izin verip kesin süre tanırsa, asıl taraf süre içinde hangi işlemi benimsediğini açıkça belirten imzalı dilekçeyi dosyaya sunabilir. Böylece tartışma, avukatın daha önce iletişime geçip geçmediğinden değil mahkemeye yöneltilen usuli kabulün varlığından hareketle çözülür.

Ne vekaletname ne de kabul bildirimi süresinde gelirse kanun, dava açılmışsa açılmamış, tek işlem yapılmışsa o işlem yapılmamış sayılması sonucunu öngörür. Geçici izne rağmen haklı sebep olmaksızın süresinde vekaletname ibraz etmeyen avukat için celse harcı, diğer yargılama giderleri ve karşı tarafın zararına ilişkin sorumluluk ayrıca gündeme gelebilir. Kötüniyetli davranışa bağlanan bildirim, her dosya eksikliğinde otomatik olarak işletilen bir disiplin sonucu değildir. Son olarak, yeni avukat tutma isteği tek başına duruşmanın ertelenmesini sağlamaz; dosyayı inceleyememenin geçerli mazerete dayanması için öngörülen kısa süre farklı bir meseledir.

Sonradan Gelen Belgenin İlk İşlemle Eşleştirilmesi

İbraz sırasında vekaletnamenin tarihinden başka kapsamı da incelenir. Dosyaya sunan kişi ile vekaletnamede yazılı avukat aynı değilse, varsa yetki belgesi ve dayanak vekaletname birlikte okunur. Yetki belgesinde başka bir dosya ya da yalnız belirli bir işlem gösteriliyorsa, ilk izin verilen işlemle eşleşip eşleşmediği ayrıca saptanır. Aynı avukatın başka dosyada aynı kişi adına işlem yapması, bu uyuşmazlıkta aranan yetkinin mevcut olduğuna ilişkin tek başına kesin bir belge değildir.

Asıl tarafın işlemi kabul ettiğine ilişkin dilekçe kullanılacaksa, ilk dilekçenin tarihi, taraf sıfatı ve hangi işlemlerin kabul edildiği açık yazılmalıdır. Birden çok davacı varsa birinin onayı diğerleri için sonuç doğurmaz. Üç ayrı işlem yapılmış ve yalnız biri kabul edilmişse hangi işlemin dayanağının eksik kaldığı netleşir. Daha önce dosyada bulunan farklı bir dilekçenin de kabul anlamına geldiğini varsaymak yerine, usulden sonuç doğuracak beyanın dosyada açıkça izlenebilmesi sağlanır.

Başvuru ve belge teslimi farklı günlerde olabileceği için dosya görünümünde dilekçenin bulunması yeterli değildir. Elektronik imzalı alındı kaydı, ara karar ve belge sunum tarihi saklanabilir. Dosya sonradan başka mahkemeye gönderildiyse, belge eski dosya numarasıyla yüklenmiş görünüyorsa veya tevzi değişmişse hangi işlemle ilişkilendirildiği kontrol edilir. Bunlar yeni bir süre yaratmaz; süresinde yapılmış başvurunun doğru dosyada görülebilmesini sağlar. Gider bakımından da temsil eksikliğine sebep olan davranış ile gerçekten doğan harç veya masraf kalemi arasındaki bağ somut olarak kurulmalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Tarafın Onayı İçin Noter Belgesi Şart Mı?

m.77, asıl tarafın yapılan işlemi kabul ettiğini dilekçeyle mahkemeye bildirmesini ayrıca kabul eder. Bildirimin kime ait olduğu ve hangi işlemi kapsadığı dosyada açıkça anlaşılmalıdır.

Mahkeme Vekaletname İçin Her Dosyada Aynı Süreyi Verir Mi?

Hayır. İzin verilen olayda kesin süreyi mahkeme belirler. Kesin sürenin içeriği, başlangıcı ve sonu tutanaktan veya tebligattan izlenir.

Sonradan Verilen Vekaletname Geçmiş Bütün İşlemleri Korur Mu?

Her işlem bakımından önce izin, süre ve belgenin içeriği denetlenir. Özel yetki gerektiren işlem için genel temsil yetkisi yeterli olmayabilir.

Sonuç

m.77'nin amacı belgesiz temsili genel hale getirmek değil, gecikmenin somut zarar doğurduğu durumda belirli bir usul işleminin kaybını önlemektir. Güvenli takip, asıl süre ile mahkemenin verdiği kesin süreyi ayrı izlemeyi, uygun ibraz veya açık kabul yolunu belgelemeyi ve eksikliğin giderildiğini dosyadan kontrol etmeyi gerektirir. Cevap dilekçesinin süresinde verilmemesi asıl usul süresinin kaçırılmasına; kesin süre ve delil ibrazı ise ayrı bir delil sunma sorununa ilişkindir.

Kaynakça

• Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 6100 sayılı HMK, güncel metin, m.74, 76, 77, 94, 114–115.
• TBMM – 6100 sayılı Kanun kabul metni, m.76–77.

Mevzuat son kontrol: 10 Kasım 2026.