Genel İşlem Koşullarında Şaşırtıcı Hüküm ve Yazılmamış Sayılma

Kapsam

Genel İşlem Koşullarında Şaşırtıcı Hüküm ve Yazılmamış Sayılma yönünden hakkın doğumu, sınırları, taraf sıfatı, görevli mahkeme, varsa zorunlu ön başvuru, süre, ispat yükü, deliller, talep sonucu, feriler ve kanun yolu birlikte ele alınır. Bir tarafın çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak üzere önceden tek başına hazırladığı genel işlem koşulları, karşı tarafa açıkça bilgi verilip içeriğini öğrenme imkanı sağlandığında sözleşmeye dahil olabilir; sözleşmenin niteliğine yabancı ve karşı tarafın makul olarak beklemeyeceği şaşırtıcı hükümler ise yazılmamış sayılabilir. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, genel işlem koşullarında şaşırtıcı hüküm ve yazılmamış sayılma konusunda 28 Ekim 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Maddî Hukuk ve Usulün Birlikte Değerlendirilmesi

İncelemenin ilk ölçütü “bir tarafın çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak üzere önceden tek başına hazırladığı genel işlem koşulları, karşı tarafa açıkça bilgi verilip içeriğini öğrenme imkanı sağlandığında sözleşmeye dahil olabilir; sözleşmenin niteliğine yabancı ve karşı tarafın makul olarak beklemeyeceği şaşırtıcı hükümler ise yazılmamış sayılabilir” kuralıdır. Metnin imzalanmış olması her koşulun müzakere edildiğini göstermediği gibi bir hükmün ağır olması da tek başına şaşırtıcı nitelik taşıdığını kanıtlamaz; hazırlayan taraf, bireysel görüşme, görünürlük, sözleşmenin amacı, alışılmış işlem, belirsizlik, içerik denetimi ve tüketici-tacir sıfatı ayrı incelenmelidir. Ayrıca “sözleşmenin tüm sürümleri, standart form ve ekler, teklif yazışmaları, müzakere notları, teslim ve okundu kayıtları, ekran akışı, kutucuk logları, yazı boyutu ve yerleşim, emsal sözleşmeler, sektör uygulaması, fiyatlandırma, ses kaydı, tüketici bilgilendirmesi ve itiraz bildirimi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Genel İşlem Koşullarında Şaşırtıcı Hüküm ve Yazılmamış Sayılma bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.20-25

Genel işlem koşullarında şaşırtıcı hüküm ve yazılmamış sayılma kapsamında m.20-25 hükümleri genel işlem koşulları, kapsam ve denetim bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun: m.5 ve 83

Genel işlem koşullarında şaşırtıcı hüküm ve yazılmamış sayılma kapsamında m.5 ve 83 hükümleri haksız şart ve tüketicinin korunması bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.190, 199 ve 219-222

Genel işlem koşullarında şaşırtıcı hüküm ve yazılmamış sayılma kapsamında m.190, 199 ve 219-222 hükümleri ispat, elektronik belge ve ibraz bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Borçlar Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Uyuşmazlığı Çözen Hukukî Kriterler

Bir tarafın çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak üzere önceden tek başına hazırladığı genel işlem koşulları, karşı tarafa açıkça bilgi verilip içeriğini öğrenme imkanı sağlandığında sözleşmeye dahil olabilir; sözleşmenin niteliğine yabancı ve karşı tarafın makul olarak beklemeyeceği şaşırtıcı hükümler ise yazılmamış sayılabilir.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için sözleşmenin tüm sürümleri, standart form ve ekler, teklif yazışmaları, müzakere notları, teslim ve okundu kayıtları, ekran akışı, kutucuk logları, yazı boyutu ve yerleşim, emsal sözleşmeler, sektör uygulaması, fiyatlandırma, ses kaydı, tüketici bilgilendirmesi ve itiraz bildirimi ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Yargıtay genel işlem yazılmamış sayılma resmî kayıtları yönünden bir tarafın çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak üzere önceden tek başına hazırladığı genel işlem koşulları, karşı tarafa açıkça bilgi verilip içeriğini öğrenme imkanı sağlandığında sözleşmeye dahil olabilir; sözleşmenin niteliğine yabancı ve karşı tarafın makul olarak beklemeyeceği şaşırtıcı hükümler ise yazılmamış sayılabilir” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Metnin imzalanmış olması her koşulun müzakere edildiğini göstermediği gibi bir hükmün ağır olması da tek başına şaşırtıcı nitelik taşıdığını kanıtlamaz; hazırlayan taraf, bireysel görüşme, görünürlük, sözleşmenin amacı, alışılmış işlem, belirsizlik, içerik denetimi ve tüketici-tacir sıfatı ayrı incelenmelidir.

“Yargıtay genel işlem yazılmamış sayılma emsal taraması yönünden metnin imzalanmış olması her koşulun müzakere edildiğini göstermediği gibi bir hükmün ağır olması da tek başına şaşırtıcı nitelik taşıdığını kanıtlamaz; hazırlayan taraf, bireysel görüşme, görünürlük, sözleşmenin amacı, alışılmış işlem, belirsizlik, içerik denetimi ve tüketici-tacir sıfatı ayrı incelenmelidir” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak savunması da ayrıca incelenmelidir.

Sözleşmenin tüm sürümleri, standart form ve ekler, teklif yazışmaları, müzakere notları, teslim ve okundu kayıtları, ekran akışı, kutucuk logları, yazı boyutu ve yerleşim, emsal sözleşmeler, sektör uygulaması, fiyatlandırma, ses kaydı, tüketici bilgilendirmesi ve itiraz bildirimi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır.

Resmî Gazete genel işlem yazılmamış sayılma yürürlük denetimi yönünden sözleşmenin tüm sürümleri, standart form ve ekler, teklif yazışmaları, müzakere notları, teslim ve okundu kayıtları, ekran akışı, kutucuk logları, yazı boyutu ve yerleşim, emsal sözleşmeler, sektör uygulaması, fiyatlandırma, ses kaydı, tüketici bilgilendirmesi ve itiraz bildirimi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır. Bu ölçüt özellikle tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar üzerinden sınanır. Çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması tamamlanmadan sonuca gidilmesi, maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak ihtimalini güçlendirebilir.

Çekişmeli Vakıalar Nasıl İspatlanır?

Sözleşmenin tüm sürümleri, standart form ve ekler, teklif yazışmaları, müzakere notları, teslim ve okundu kayıtları, ekran akışı, kutucuk logları, yazı boyutu ve yerleşim, emsal sözleşmeler, sektör uygulaması, fiyatlandırma, ses kaydı, tüketici bilgilendirmesi ve itiraz bildirimi.

Bu delil öncelikle “bir tarafın çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak üzere önceden tek başına hazırladığı genel işlem koşulları, karşı tarafa açıkça bilgi verilip içeriğini öğrenme imkanı sağlandığında sözleşmeye dahil olabilir; sözleşmenin niteliğine yabancı ve karşı tarafın makul olarak beklemeyeceği şaşırtıcı hükümler ise yazılmamış sayılabilir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay genel işlem yazılmamış sayılma resmî kayıtları yönünden sözleşmenin tüm sürümleri, standart form ve ekler, teklif yazışmaları, müzakere notları, teslim ve okundu kayıtları, ekran akışı, kutucuk logları, yazı boyutu ve yerleşim, emsal sözleşmeler, sektör uygulaması, fiyatlandırma, ses kaydı, tüketici bilgilendirmesi ve itiraz bildirimi” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi.

“Yargıtay genel işlem yazılmamış sayılma emsal taraması yönünden somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Tebliğ, Başvuru, Teslim, Ödeme ve Elektronik Gönderim Tarihlerini Gösteren Resmî Kayıtlar.

“Resmî Gazete genel işlem yazılmamış sayılma yürürlük denetimi yönünden tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar” kaydı, “sözleşmenin tüm sürümleri, standart form ve ekler, teklif yazışmaları, müzakere notları, teslim ve okundu kayıtları, ekran akışı, kutucuk logları, yazı boyutu ve yerleşim, emsal sözleşmeler, sektör uygulaması, fiyatlandırma, ses kaydı, tüketici bilgilendirmesi ve itiraz bildirimi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Taraf Sıfatını, Temsil Yetkisini ve Somut Hukuki İlişkiyi Gösteren Konuya Özgü Resmî Kayıtlar.

Bu delil öncelikle “bir tarafın çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak üzere önceden tek başına hazırladığı genel işlem koşulları, karşı tarafa açıkça bilgi verilip içeriğini öğrenme imkanı sağlandığında sözleşmeye dahil olabilir; sözleşmenin niteliğine yabancı ve karşı tarafın makul olarak beklemeyeceği şaşırtıcı hükümler ise yazılmamış sayılabilir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay genel işlem yazılmamış sayılma resmî kayıtları yönünden taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Başvurudan Hükme Usul Haritası

İtiraz edilen hükmün kim tarafından ve hangi tarihte hazırlandığını belirleyip sözleşme görüşmelerinde gerçekten tartışılan metin ile imzalanan standart metni karşılaştırmak; hükmün ana edim ve sözleşme amacıyla bağlantısını somutlaştırmak.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; sözleşmenin tüm sürümleri, standart form ve ekler, teklif yazışmaları, müzakere notları, teslim ve okundu kayıtları, ekran akışı, kutucuk logları, yazı boyutu ve yerleşim, emsal sözleşmeler, sektör uygulaması, fiyatlandırma, ses kaydı, tüketici bilgilendirmesi ve itiraz bildirimi ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Yargıtay genel işlem yazılmamış sayılma resmî kayıtları yönünden itiraz edilen hükmün kim tarafından ve hangi tarihte hazırlandığını belirleyip sözleşme görüşmelerinde gerçekten tartışılan metin ile imzalanan standart metni karşılaştırmak; hükmün ana edim ve sözleşme amacıyla bağlantısını somutlaştırmak” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması.

“Yargıtay genel işlem yazılmamış sayılma emsal taraması yönünden görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması” işlemi yürütülürken görev, yetki ve yalnız kanunun açıkça aradığı dava şartları kadar istenen hükmün uygulanabilirliği de denetlenir. Eksik somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi, somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.

Çekişmeli Her Vakıanın Karşısına İspat Yükünü Taşıyan Taraf ile Dayanak Delilin Yazılması.

“Resmî Gazete genel işlem yazılmamış sayılma yürürlük denetimi yönünden çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar dosyaya alınmalı ve asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Yargıtay genel işlem yazılmamış sayılma resmî kayıtları yönünden somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Zamanaşımı, Hak Düşürücü Süre ve Tebligat

Yazılmamış sayılma savunması uyuşmazlık doğar doğmaz ileri sürülmeli; iade ve tazminat taleplerinde sözleşmesel zamanaşımı, tüketici başvuru sınırları, ihtiyati tedbir ve icra itiraz süreleri ayrıca korunmalıdır.

“Yargıtay genel işlem yazılmamış sayılma resmî kayıtları yönünden yazılmamış sayılma savunması uyuşmazlık doğar doğmaz ileri sürülmeli; iade ve tazminat taleplerinde sözleşmesel zamanaşımı, tüketici başvuru sınırları, ihtiyati tedbir ve icra itiraz süreleri ayrıca korunmalıdır” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. İtiraz edilen hükmün kim tarafından ve hangi tarihte hazırlandığını belirleyip sözleşme görüşmelerinde gerçekten tartışılan metin ile imzalanan standart metni karşılaştırmak; hükmün ana edim ve sözleşme amacıyla bağlantısını somutlaştırmak yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

“Yargıtay genel işlem yazılmamış sayılma emsal taraması yönünden tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.

Asıl, Ferî ve Geçici Talepler

Genel işlem koşulunun sözleşmeye dahil olmadığının veya yazılmamış sayıldığının tespiti, haksız şartın uygulanmaması, fazla ödemenin iadesi, borçsuzluğun tespiti, takibin durdurulması, tazminat, faiz ve gider.

Mahkemeden veya yetkili merciden istenen sonuç Yargıtay genel işlem yazılmamış sayılma resmî kayıtları yönünden genel işlem koşulunun sözleşmeye dahil olmadığının veya yazılmamış sayıldığının tespiti, haksız şartın uygulanmaması, fazla ödemenin iadesi, borçsuzluğun tespiti, takibin durdurulması, tazminat, faiz ve gider olarak belirlenecekse, kabul hâlinde uygulanacak hüküm kişi, dönem ve miktar yönünden açık olmalıdır. Dayanak delil sözleşmenin tüm sürümleri, standart form ve ekler, teklif yazışmaları, müzakere notları, teslim ve okundu kayıtları, ekran akışı, kutucuk logları, yazı boyutu ve yerleşim, emsal sözleşmeler, sektör uygulaması, fiyatlandırma, ses kaydı, tüketici bilgilendirmesi ve itiraz bildirimi, temel ölçüt ise “bir tarafın çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak üzere önceden tek başına hazırladığı genel işlem koşulları, karşı tarafa açıkça bilgi verilip içeriğini öğrenme imkanı sağlandığında sözleşmeye dahil olabilir; sözleşmenin niteliğine yabancı ve karşı tarafın makul olarak beklemeyeceği şaşırtıcı hükümler ise yazılmamış sayılabilir” olacaktır.

Somut Uyuşmazlık Bakımından Somut Tehlikeyle Sınırlı ve İnfazı Mümkün Geçici Hukuki Koruma.

“Yargıtay genel işlem yazılmamış sayılma emsal taraması yönünden somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma” isteminin diğer taleplerle asli, ferî veya terditli ilişkisi açıklanmalıdır. Somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi bulunmadığında talebin kapsamı varsayımla genişletilmemelidir.

Asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi.

“Resmî Gazete genel işlem yazılmamış sayılma yürürlük denetimi yönünden asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi” talebi, “sözleşmenin tüm sürümleri, standart form ve ekler, teklif yazışmaları, müzakere notları, teslim ve okundu kayıtları, ekran akışı, kutucuk logları, yazı boyutu ve yerleşim, emsal sözleşmeler, sektör uygulaması, fiyatlandırma, ses kaydı, tüketici bilgilendirmesi ve itiraz bildirimi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” koşuluyla ve tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Yargıtay — Genel İşlem Yazılmamış Sayılma Resmî Kayıtları

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “genel işlem yazılmamış sayılma resmî kayıtları” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık bakımından bir tarafın çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak üzere önceden tek başına hazırladığı genel işlem koşulları, karşı tarafa açıkça bilgi verilip içeriğini öğrenme imkanı sağlandığında sözleşmeye dahil olabilir; sözleşmenin niteliğine yabancı ve karşı tarafın makul olarak beklemeyeceği şaşırtıcı hükümler ise yazılmamış sayılabilir yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.

Yargıtay — Genel İşlem Yazılmamış Sayılma Emsal Taraması

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “genel işlem yazılmamış sayılma emsal taraması” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; metnin imzalanmış olması her koşulun müzakere edildiğini göstermediği gibi bir hükmün ağır olması da tek başına şaşırtıcı nitelik taşıdığını kanıtlamaz; hazırlayan taraf, bireysel görüşme, görünürlük, sözleşmenin amacı, alışılmış işlem, belirsizlik, içerik denetimi ve tüketici-tacir sıfatı ayrı incelenmelidir savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.

Resmî Gazete — Genel İşlem Yazılmamış Sayılma Yürürlük Denetimi

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “genel işlem yazılmamış sayılma yürürlük denetimi” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Dosyanın Zayıf Noktaları ve Savunmalar

Sözleşmenin her sayfasındaki imzayı bireysel müzakerenin kesin kanıtı saymak veya yalnız ekonomik dengesizliğe bakarak şaşırtıcı hüküm, belirsiz hüküm ve içerik denetimini birbirine karıştırmak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay genel işlem yazılmamış sayılma resmî kayıtları yönünden sözleşmenin her sayfasındaki imzayı bireysel müzakerenin kesin kanıtı saymak veya yalnız ekonomik dengesizliğe bakarak şaşırtıcı hüküm, belirsiz hüküm ve içerik denetimini birbirine karıştırmak”. Bu savunmaya verilecek cevap, sözleşmenin tüm sürümleri, standart form ve ekler, teklif yazışmaları, müzakere notları, teslim ve okundu kayıtları, ekran akışı, kutucuk logları, yazı boyutu ve yerleşim, emsal sözleşmeler, sektör uygulaması, fiyatlandırma, ses kaydı, tüketici bilgilendirmesi ve itiraz bildirimi delili ve “Bir tarafın çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak üzere önceden tek başına hazırladığı genel işlem koşulları, karşı tarafa açıkça bilgi verilip içeriğini öğrenme imkanı sağlandığında sözleşmeye dahil olabilir; sözleşmenin niteliğine yabancı ve karşı tarafın makul olarak beklemeyeceği şaşırtıcı hükümler ise yazılmamış sayılabilir” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Somut Uyuşmazlıkta Olay Tarihindeki Metin Yerine Yalnız Güncel veya İkincil Bir Özete Dayanmak.

“Yargıtay genel işlem yazılmamış sayılma emsal taraması yönünden somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak” riski gerçekleşirse somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Maddi Vakıa, Hukuki Nitelendirme, Delil ve Talep Sonucunu Aynı Belirsiz Anlatım İçinde Bırakmak.

“Resmî Gazete genel işlem yazılmamış sayılma yürürlük denetimi yönünden maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması aşamasında tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• sözleşmenin tüm sürümleri, standart form ve ekler, teklif yazışmaları, müzakere notları, teslim ve okundu kayıtları, ekran akışı, kutucuk logları, yazı boyutu ve yerleşim, emsal sözleşmeler, sektör uygulaması, fiyatlandırma, ses kaydı, tüketici bilgilendirmesi ve itiraz bildirimi
• Genel İşlem Koşullarında Şaşırtıcı Hüküm ve Yazılmamış Sayılma uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi
• tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar
• taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar

• itiraz edilen hükmün kim tarafından ve hangi tarihte hazırlandığını belirleyip sözleşme görüşmelerinde gerçekten tartışılan metin ile imzalanan standart metni karşılaştırmak; hükmün ana edim ve sözleşme amacıyla bağlantısını somutlaştırmak
• görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması
• çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması
• somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi

• Süre çizelgesinde Yazılmamış sayılma savunması uyuşmazlık doğar doğmaz ileri sürülmeli; iade ve tazminat taleplerinde sözleşmesel zamanaşımı, tüketici başvuru sınırları, ihtiyati tedbir ve icra itiraz süreleri ayrıca korunmalıdır. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Genel İşlem Koşullarında Şaşırtıcı Hüküm ve Yazılmamış Sayılma Bakımından Başvuru Sırası Nasıl Kurulmalıdır?

İtiraz edilen hükmün kim tarafından ve hangi tarihte hazırlandığını belirleyip sözleşme görüşmelerinde gerçekten tartışılan metin ile imzalanan standart metni karşılaştırmak; hükmün ana edim ve sözleşme amacıyla bağlantısını somutlaştırmak; görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması; çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması; somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde zorunlu ön başvuru esas incelemesinden önce tamamlanmalıdır.

Genel işlem koşullarında şaşırtıcı hüküm ve yazılmamış sayılma bakımından süre kaybını önlemek için hangi tarihler resmî kayıtla belgelenmelidir?

Yazılmamış sayılma savunması uyuşmazlık doğar doğmaz ileri sürülmeli; iade ve tazminat taleplerinde sözleşmesel zamanaşımı, tüketici başvuru sınırları, ihtiyati tedbir ve icra itiraz süreleri ayrıca korunmalıdır. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Genel işlem koşulunun sözleşmeye dahil olmadığının veya yazılmamış sayıldığının tespiti, haksız şartın uygulanmaması, fazla ödemenin iadesi, borçsuzluğun tespiti, takibin durdurulması, tazminat, faiz ve gider talep sonucunda nasıl somutlaştırılır?

Genel işlem koşulunun sözleşmeye dahil olmadığının veya yazılmamış sayıldığının tespiti, haksız şartın uygulanmaması, fazla ödemenin iadesi, borçsuzluğun tespiti, takibin durdurulması, tazminat, faiz ve gider, somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma, asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi somut olayın elverdiği ölçüde gündeme gelebilir. Taleplerin asıl veya yardımcı niteliği ile uygulanabilecek ferilerin dayanağı ayrı gösterilmelidir.

Sonuç

Somut uyuşmazlık bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Genel İşlem Koşullarında Şaşırtıcı Hüküm ve Yazılmamış Sayılma dosyasında sonucu belirleyen deliller, görevli merci ve süre çizelgesi nasıl birlikte kurulmalıdır” sorusu, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Bir tarafın çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak üzere önceden tek başına hazırladığı genel işlem koşulları, karşı tarafa açıkça bilgi verilip içeriğini öğrenme imkanı sağlandığında sözleşmeye dahil olabilir; sözleşmenin niteliğine yabancı ve karşı tarafın makul olarak beklemeyeceği şaşırtıcı hükümler ise yazılmamış sayılabilir.

Dosyanın ilk önceliği itiraz edilen hükmün kim tarafından ve hangi tarihte hazırlandığını belirleyip sözleşme görüşmelerinde gerçekten tartışılan metin ile imzalanan standart metni karşılaştırmak; hükmün ana edim ve sözleşme amacıyla bağlantısını somutlaştırmak, delil omurgası ise sözleşmenin tüm sürümleri, standart form ve ekler, teklif yazışmaları, müzakere notları, teslim ve okundu kayıtları, ekran akışı, kutucuk logları, yazı boyutu ve yerleşim, emsal sözleşmeler, sektör uygulaması, fiyatlandırma, ses kaydı, tüketici bilgilendirmesi ve itiraz bildirimi ile Genel İşlem Koşullarında Şaşırtıcı Hüküm ve Yazılmamış Sayılma uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Yazılmamış sayılma savunması uyuşmazlık doğar doğmaz ileri sürülmeli; iade ve tazminat taleplerinde sözleşmesel zamanaşımı, tüketici başvuru sınırları, ihtiyati tedbir ve icra itiraz süreleri ayrıca korunmalıdır. Genel işlem koşulunun sözleşmeye dahil olmadığının veya yazılmamış sayıldığının tespiti, haksız şartın uygulanmaması, fazla ödemenin iadesi, borçsuzluğun tespiti, takibin durdurulması, tazminat, faiz ve gider talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; sözleşmenin her sayfasındaki imzayı bireysel müzakerenin kesin kanıtı saymak veya yalnız ekonomik dengesizliğe bakarak şaşırtıcı hüküm, belirsiz hüküm ve içerik denetimini birbirine karıştırmak riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Yargıtay — genel işlem yazılmamış sayılma resmî kayıtları — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık bakımından bir tarafın çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak üzere önceden tek başına hazırladığı genel işlem koşulları, karşı tarafa açıkça bilgi verilip içeriğini öğrenme imkanı sağlandığında sözleşmeye dahil olabilir; sözleşmenin niteliğine yabancı ve karşı tarafın makul olarak beklemeyeceği şaşırtıcı hükümler ise yazılmamış sayılabilir yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.
• Yargıtay — genel işlem yazılmamış sayılma emsal taraması — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; metnin imzalanmış olması her koşulun müzakere edildiğini göstermediği gibi bir hükmün ağır olması da tek başına şaşırtıcı nitelik taşıdığını kanıtlamaz; hazırlayan taraf, bireysel görüşme, görünürlük, sözleşmenin amacı, alışılmış işlem, belirsizlik, içerik denetimi ve tüketici-tacir sıfatı ayrı incelenmelidir savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.
• Resmî Gazete — genel işlem yazılmamış sayılma yürürlük denetimi — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.20-25
• 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun — m.5 ve 83
• 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.190, 199 ve 219-222
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru