Patentte Zorunlu Lisansın Koşulları ve Bedeli

Kapsam

Patentte Zorunlu Lisansın Koşulları ve Bedeli yönünden hakkın doğumu, sınırları, taraf sıfatı, görevli mahkeme, varsa zorunlu ön başvuru, süre, ispat yükü, deliller, talep sonucu, feriler ve kanun yolu birlikte ele alınır. Patent konusu buluşun kullanılmaması, bağımlı patent, kamu yararı veya rekabeti sınırlayıcı uygulama gibi kanuni sebeplerde zorunlu lisans; ihtiyaç, müzakere, kapsam, süre ve uygun bedel sınırlarıyla verilebilir. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, patentte zorunlu lisansın koşulları ve bedeli konusunda 31 Ağustos 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Hukukî Sorunun Çerçevesi ve Ayrımlar

İncelemenin ilk ölçütü “patent konusu buluşun kullanılmaması, bağımlı patent, kamu yararı veya rekabeti sınırlayıcı uygulama gibi kanuni sebeplerde zorunlu lisans; ihtiyaç, müzakere, kapsam, süre ve uygun bedel sınırlarıyla verilebilir” kuralıdır. Piyasada pahalı veya az ürün bulunması tek başına her durumda zorunlu lisans nedeni değildir; patent sahibinin haklı gerekçesi ve lisans isteyenin etkin kullanım kapasitesi incelenmelidir. Ayrıca “patent ve istemler, sicil ve yıllık ücretler, kullanım ve üretim verisi, lisans teklifleri, pazar ihtiyacı, teknik kapasite, kamu yararı ve emsal bedeller hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Patentte Zorunlu Lisansın Koşulları ve Bedeli bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu: m.133/1

Doğrulanmış Kanun Alıntısı

“Zorunlu lisans süre, bedel ve kullanım alanı göz önüne alınarak belirli şartlar altında verilir. Mahkeme bedeli belirlerken patentin ekonomik değerini göz önüne alır.” — Alıntının yeri: Sınai Mülkiyet Kanunu m.133/1, ikinci ve üçüncü cümleler

Bu alıntı, TBMM, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kabul metni, m.133/1 üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır.

Patentte zorunlu lisansın koşulları ve bedeli kapsamında m.133/1 hükümleri zorunlu lisans bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun: m.4 ve 6

Patentte zorunlu lisansın koşulları ve bedeli kapsamında m.4 ve 6 hükümleri rekabeti sınırlama ve hakim durum bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Borçlar Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.50-52

Patentte zorunlu lisansın koşulları ve bedeli kapsamında m.50-52 hükümleri bedel ve hakkaniyet hesabı bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Sınai Mülkiyet Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Doktrindeki Yaklaşımlar

Aşağıdaki doktrin görüşü bağlayıcı değildir; doğrulanmış bibliyografik kaydından, eserin bağlamı korunarak aktarılmıştır.

Tamer Bozkurt: 6769 Sayılı Sınaî Mülkiyet Kanunu’na Göre Patentte Zorunlu Lisans

Zorunlu lisans, patent sahibinin mülkiyet ve sözleşme özgürlüğüne kanuni müdahaledir; sebep, kapsam, süre ve bedel ölçülülük ile kamu yararı dengesi içinde belirlenmelidir. Bu yaklaşım, somut uyuşmazlık içinde somut vakıa ve yürürlükteki hükümle birlikte değerlendirilmelidir.

“zorunlu lisansla ilgili pek çok alt başlık 6769 sayılı Sınaî Mülkiyet Kanunu ile ortaya çıksa da aslında tamamının arkasında yatan olgu “kamu yararı”dır.” — Alıntının yeri: Öz, üçüncü cümle bölümü

Patentte zorunlu lisansın koşulları ve bedeli konusunda yararlanılan eser: Tamer Bozkurt, “6769 Sayılı Sınaî Mülkiyet Kanunu’na Göre Patentte Zorunlu Lisans”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2023, C. 29, S. 2, s. 1417-1489. Doğrulama tarihi: 31.08.2026.

Somut Dosyada Usul ve Delil Notu

Dayanılan zorunlu lisans sebebi önce SMK m.129'daki bentlerden biriyle eşleştirilmeli; kullanım, pazar ihtiyacı, teknik kapasite ve makul ticari şartlarla lisans isteminin sonuçsuz kaldığı belgelenmelidir. Sebebe göre görevli merci fikrî ve sınaî haklar hukuk mahkemesi, Rekabet Kurumu veya Cumhurbaşkanıdır; kamu yararı ve rekabet ihlali yolları birbirine karıştırılmamalıdır. Mahkeme yolunda yetki SMK m.156'ya göre, ön müzakere istisnaları ise m.129/2'ye göre belirlenir. Talep yalnız zorunlu lisans kurulmasına ilişkinse dava şartı arabuluculuk varsayılmamalı; ek para alacağı varsa TTK m.5/A ayrıca incelenmelidir. Resmî MBS PDF bağlantısı belirlenmiştir; mevzuat alıntısı aşağıda gösterilen TBMM kabul metni veya resmî kurum metniyle kelimesi kelimesine karşılaştırılmıştır. Ancak MBS PDF bu araştırma turunda satır düzeyinde açılamadığından doğrulama, güncel konsolide metin veya yürürlük doğrulaması değildir; güncel metin, yürürlük, ikincil düzenleme ve olay tarihi ayrıca kontrol edilmelidir. Alıntı TBMM kabul metnindeki m.133/1'den doğrulanmıştır. 2018 sonrası merci adları, SMK m.129'daki başvuru ayrımı, güncel ikincil düzenlemeler ve bedel hesabına ilişkin olay tarihindeki hukuk yeniden teyit edilmelidir.

Uygulanacak Ölçütler

Patent Konusu Buluşun Kullanılmaması, Bağımlı Patent, Kamu Yararı veya Rekabeti Sınırlayıcı Uygulama Gibi Kanuni Sebeplerde Zorunlu Lisans; İhtiyaç, Müzakere, Kapsam, Süre ve Uygun Bedel Sınırlarıyla Verilebilir.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için patent ve istemler, sicil ve yıllık ücretler, kullanım ve üretim verisi, lisans teklifleri, pazar ihtiyacı, teknik kapasite, kamu yararı ve emsal bedeller ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden patent konusu buluşun kullanılmaması, bağımlı patent, kamu yararı veya rekabeti sınırlayıcı uygulama gibi kanuni sebeplerde zorunlu lisans; ihtiyaç, müzakere, kapsam, süre ve uygun bedel sınırlarıyla verilebilir” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Piyasada Pahalı veya Az Ürün Bulunması Tek Başına Her Durumda Zorunlu Lisans Nedeni Değildir; Patent Sahibinin Haklı Gerekçesi ve Lisans İsteyenin Etkin Kullanım Kapasitesi İncelenmelidir.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden piyasada pahalı veya az ürün bulunması tek başına her durumda zorunlu lisans nedeni değildir; patent sahibinin haklı gerekçesi ve lisans isteyenin etkin kullanım kapasitesi incelenmelidir” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok somut uyuşmazlık bakımından eser, kayıt veya ürünün özgün nüshası; oluşturma tarihi, proje dosyası ve hak sahipliği zinciri ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak savunması da ayrıca incelenmelidir.

Patent ve İstemler, Sicil ve Yıllık Ücretler, Kullanım ve Üretim Verisi, Lisans Teklifleri, Pazar İhtiyacı, Teknik Kapasite, Kamu Yararı ve Emsal Bedeller Hukuki Sonuca Bağlanmadan Önce Kaynağı, Tarihi, Kapsamı ve Karşı Kayıtlarla Uyumu Bakımından Doğrulanmalıdır.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden patent ve istemler, sicil ve yıllık ücretler, kullanım ve üretim verisi, lisans teklifleri, pazar ihtiyacı, teknik kapasite, kamu yararı ve emsal bedeller hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır. Bu ölçüt özellikle lisans, devir, izin ve meslek birliği kayıtları ile kullanımın mecra, süre, bölge ve ekonomik kapsamını gösteren belgeler üzerinden sınanır. Çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması tamamlanmadan sonuca gidilmesi, maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak ihtimalini güçlendirebilir.

İspat Planı ve Deliller

Patent ve İstemler, Sicil ve Yıllık Ücretler, Kullanım ve Üretim Verisi, Lisans Teklifleri, Pazar İhtiyacı, Teknik Kapasite, Kamu Yararı ve Emsal Bedeller.

Bu delil öncelikle “patent konusu buluşun kullanılmaması, bağımlı patent, kamu yararı veya rekabeti sınırlayıcı uygulama gibi kanuni sebeplerde zorunlu lisans; ihtiyaç, müzakere, kapsam, süre ve uygun bedel sınırlarıyla verilebilir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden patent ve istemler, sicil ve yıllık ücretler, kullanım ve üretim verisi, lisans teklifleri, pazar ihtiyacı, teknik kapasite, kamu yararı ve emsal bedeller” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Somut Uyuşmazlık Bakımından Eser, Kayıt veya Ürünün Özgün Nüshası; Oluşturma Tarihi, Proje Dosyası ve Hak Sahipliği Zinciri.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden somut uyuşmazlık bakımından eser, kayıt veya ürünün özgün nüshası; oluşturma tarihi, proje dosyası ve hak sahipliği zinciri” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken somut uyuşmazlık bakımından eser, kayıt veya ürünün özgün nüshası; oluşturma tarihi, proje dosyası ve hak sahipliği zinciri ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Lisans, Devir, İzin ve Meslek Birliği Kayıtları ile Kullanımın Mecra, Süre, Bölge ve Ekonomik Kapsamını Gösteren Belgeler.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden lisans, devir, izin ve meslek birliği kayıtları ile kullanımın mecra, süre, bölge ve ekonomik kapsamını gösteren belgeler” kaydı, “patent ve istemler, sicil ve yıllık ücretler, kullanım ve üretim verisi, lisans teklifleri, pazar ihtiyacı, teknik kapasite, kamu yararı ve emsal bedeller hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Benzerlik ve Kullanım Kapsamı İçin Gerektiğinde Kaynak Kodu, Ses İzi, Teknik İnceleme veya Uzman Bilirkişi Raporu.

Bu delil öncelikle “patent konusu buluşun kullanılmaması, bağımlı patent, kamu yararı veya rekabeti sınırlayıcı uygulama gibi kanuni sebeplerde zorunlu lisans; ihtiyaç, müzakere, kapsam, süre ve uygun bedel sınırlarıyla verilebilir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden benzerlik ve kullanım kapsamı için gerektiğinde kaynak kodu, ses izi, teknik inceleme veya uzman bilirkişi raporu” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Görevli Merci ve Başvuru Sırası

Dayanılan Zorunlu Lisans Sebebi ile Ön Müzakere Gerekip Gerekmediğinin ve Talep Edilen Kullanım Kapsamının Belirlenmesi.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; patent ve istemler, sicil ve yıllık ücretler, kullanım ve üretim verisi, lisans teklifleri, pazar ihtiyacı, teknik kapasite, kamu yararı ve emsal bedeller ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden dayanılan zorunlu lisans sebebi ile ön müzakere gerekip gerekmediğinin ve talep edilen kullanım kapsamının belirlenmesi” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Görev, Yetki, Taraf Sıfatı, Harç ve Yalnız Kanunun Açıkça Aradığı Hâllerde Dava Şartı veya Zorunlu Ön Başvurunun Ayrı Ayrı Doğrulanması.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması” işlemi yürütülürken görev, yetki ve yalnız kanunun açıkça aradığı dava şartları kadar istenen hükmün uygulanabilirliği de denetlenir. Eksik somut uyuşmazlık bakımından eser, kayıt veya ürünün özgün nüshası; oluşturma tarihi, proje dosyası ve hak sahipliği zinciri, somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.

Çekişmeli Her Vakıanın Karşısına İspat Yükünü Taşıyan Taraf ile Dayanak Delilin Yazılması.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Lisans, devir, izin ve meslek birliği kayıtları ile kullanımın mecra, süre, bölge ve ekonomik kapsamını gösteren belgeler dosyaya alınmalı ve asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Somut Tehlike Varsa Geçici Hukuki Koruma İhtiyacının Yaklaşık İspat, Ölçülülük, Teminat ve Karşı Tarafın Dinlenilmesi Yönlerinden Değerlendirilmesi.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; benzerlik ve kullanım kapsamı için gerektiğinde kaynak kodu, ses izi, teknik inceleme veya uzman bilirkişi raporu ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Sürelerin Hesabı

Patent Koruma ve Kullanım Tarihleri, Lisans Müzakere Yazıları ve Kurum veya Mahkeme Başvuru Süreleri Dosya Bazında İzlenmelidir.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden patent koruma ve kullanım tarihleri, lisans müzakere yazıları ve kurum veya mahkeme başvuru süreleri dosya bazında izlenmelidir” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. Dayanılan zorunlu lisans sebebi ile ön müzakere gerekip gerekmediğinin ve talep edilen kullanım kapsamının belirlenmesi yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Tebliğ, Öğrenme, İlan, Ödeme ve Elektronik Erişim Tarihlerinden Hangisinin Süreyi Başlattığı İlgili Özel Hükümle Eşleştirilmeli; Hak Düşürücü Süre, Zamanaşımı ve Kanun Yolu Süresi Birbirine Karıştırılmamalıdır.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.

Talep Sonucunun Kurulması

Belirli Amaç, Bölge, Süre, Miktar ve Hakkaniyetli Bedelle Sınırlı Zorunlu Lisans Verilmesi.

Mahkemeden veya yetkili merciden istenen sonuç Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden belirli amaç, bölge, süre, miktar ve hakkaniyetli bedelle sınırlı zorunlu lisans verilmesi olarak belirlenecekse, kabul hâlinde uygulanacak hüküm kişi, dönem ve miktar yönünden açık olmalıdır. Dayanak delil patent ve istemler, sicil ve yıllık ücretler, kullanım ve üretim verisi, lisans teklifleri, pazar ihtiyacı, teknik kapasite, kamu yararı ve emsal bedeller, temel ölçüt ise “patent konusu buluşun kullanılmaması, bağımlı patent, kamu yararı veya rekabeti sınırlayıcı uygulama gibi kanuni sebeplerde zorunlu lisans; ihtiyaç, müzakere, kapsam, süre ve uygun bedel sınırlarıyla verilebilir” olacaktır.

Somut Uyuşmazlık Bakımından Somut Tehlikeyle Sınırlı ve İnfazı Mümkün Geçici Hukuki Koruma.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma” isteminin diğer taleplerle asli, ferî veya terditli ilişkisi açıklanmalıdır. Somut uyuşmazlık bakımından eser, kayıt veya ürünün özgün nüshası; oluşturma tarihi, proje dosyası ve hak sahipliği zinciri bulunmadığında talebin kapsamı varsayımla genişletilmemelidir.

Asıl Talebe Bağlı Faiz, Tazminat, Gider veya Diğer Ferilerin Her Biri İçin Ayrı Hukuki Dayanak ve Başlangıç Tarihi.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi” talebi, “patent ve istemler, sicil ve yıllık ücretler, kullanım ve üretim verisi, lisans teklifleri, pazar ihtiyacı, teknik kapasite, kamu yararı ve emsal bedeller hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” koşuluyla ve lisans, devir, izin ve meslek birliği kayıtları ile kullanımın mecra, süre, bölge ve ekonomik kapsamını gösteren belgeler deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/2264, K. 2025/710, 10.02.2025 — Resmî Tam Metin ve Doğrulanmış Alıntı

Doğrulanmış Karar Alıntısı

“aynı işlevi aynı şekilde görüp aynı sonuca ulaşan eşdeğerinin de suçlanan üründe olabileceği” — Alıntının yeri: V-B. Değerlendirme ve Gerekçe; patent istemleri ve eşdeğer unsurlar paragrafı

Alıntı, resmî tam metin üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır. Kararın sonucu: kaldırma ve bozma.

Patentte zorunlu lisansın koşulları ve bedeli bağlamında resmî karar kaynağı üzerinden doğrulanan hukuki ilke şöyle özetlenebilir: Patent koruma kapsamı istemlerle belirlenir ve eşdeğer unsurlar da uzman incelemesiyle dikkate alınabilir; teknik karşılaştırma denetime elverişli olmalıdır. Bu özet doğrudan alıntı değildir; yukarıdaki kısa pasaj karar metninden kelimesi kelimesine alınmıştır. Karar, maddi olayı ve sonucu ile birlikte okunmalıdır.

Somut olayla benzerlik: Patent istemlerinin teknik kapsamı, eşdeğer unsur ve uzman delili doğrudan incelenmiş; zorunlu lisans öncesindeki korunan hak alanını açıklamaktadır.

Kararın uygulanma sınırı: Karar zorunlu lisansın kamu yararı, kullanmama, bağımlı patent veya bedel koşullarını çözmez; yalnız patent kapsamına ilişkin komşu içtihattır.

Karşı Görüşler ve Ret Riskleri

Patentin Tüm Ekonomik Değerini Ortadan Kaldıracak Genişlikte veya Kullanma Kapasitesi Gösterilmeden Lisans İstemek.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden patentin tüm ekonomik değerini ortadan kaldıracak genişlikte veya kullanma kapasitesi gösterilmeden lisans istemek”. Bu savunmaya verilecek cevap, patent ve istemler, sicil ve yıllık ücretler, kullanım ve üretim verisi, lisans teklifleri, pazar ihtiyacı, teknik kapasite, kamu yararı ve emsal bedeller delili ve “Patent konusu buluşun kullanılmaması, bağımlı patent, kamu yararı veya rekabeti sınırlayıcı uygulama gibi kanuni sebeplerde zorunlu lisans; ihtiyaç, müzakere, kapsam, süre ve uygun bedel sınırlarıyla verilebilir” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Somut Uyuşmazlıkta Olay Tarihindeki Metin Yerine Yalnız Güncel veya İkincil Bir Özete Dayanmak.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak” riski gerçekleşirse somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Maddi Vakıa, Hukuki Nitelendirme, Delil ve Talep Sonucunu Aynı Belirsiz Anlatım İçinde Bırakmak.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2024/2264, K. 2025/710 yönünden maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması aşamasında lisans, devir, izin ve meslek birliği kayıtları ile kullanımın mecra, süre, bölge ve ekonomik kapsamını gösteren belgeler kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• patent ve istemler, sicil ve yıllık ücretler, kullanım ve üretim verisi, lisans teklifleri, pazar ihtiyacı, teknik kapasite, kamu yararı ve emsal bedeller
• Patentte Zorunlu Lisansın Koşulları ve Bedeli bakımından eser, kayıt veya ürünün özgün nüshası; oluşturma tarihi, proje dosyası ve hak sahipliği zinciri
• lisans, devir, izin ve meslek birliği kayıtları ile kullanımın mecra, süre, bölge ve ekonomik kapsamını gösteren belgeler
• benzerlik ve kullanım kapsamı için gerektiğinde kaynak kodu, ses izi, teknik inceleme veya uzman bilirkişi raporu

• dayanılan zorunlu lisans sebebi ile ön müzakere gerekip gerekmediğinin ve talep edilen kullanım kapsamının belirlenmesi
• görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması
• çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması
• somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi

• Süre çizelgesinde Patent koruma ve kullanım tarihleri, lisans müzakere yazıları ve kurum veya mahkeme başvuru süreleri dosya bazında izlenmelidir. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Patentte Zorunlu Lisansın Koşulları ve Bedeli Dosyasında Sonucu Belirleyen Deliller, Görevli Merci ve Süre Çizelgesi Nasıl Birlikte Kurulmalıdır?

Patent konusu buluşun kullanılmaması, bağımlı patent, kamu yararı veya rekabeti sınırlayıcı uygulama gibi kanuni sebeplerde zorunlu lisans; ihtiyaç, müzakere, kapsam, süre ve uygun bedel sınırlarıyla verilebilir. Dosyanın ilk işleminde görev, süre ve delil koruma planı kurulmalı; patent ve istemler, sicil ve yıllık ücretler, kullanım ve üretim verisi, lisans teklifleri, pazar ihtiyacı, teknik kapasite, kamu yararı ve emsal bedeller ise mümkünse doğrudan düzenleyen kurum veya özgün kaynaktan alınmalıdır.

İspat Planında Patent ve İstemler, Sicil ve Yıllık Ücretler, Kullanım ve Üretim Verisi, Lisans Teklifleri, Pazar İhtiyacı, Teknik Kapasite, Kamu Yararı ve Emsal Bedeller Neden Önemlidir?

Patent ve istemler, sicil ve yıllık ücretler, kullanım ve üretim verisi, lisans teklifleri, pazar ihtiyacı, teknik kapasite, kamu yararı ve emsal bedeller, somut uyuşmazlık bakımından eser, kayıt veya ürünün özgün nüshası; oluşturma tarihi, proje dosyası ve hak sahipliği zinciri, lisans, devir, izin ve meslek birliği kayıtları ile kullanımın mecra, süre, bölge ve ekonomik kapsamını gösteren belgeler birlikte okunmalıdır. Her kayıt yalnız bağlantılı olduğu çekişmeli vakıa bakımından kullanılır; düzenleyeni, tarihi ve bütünlüğü ayrıca denetlenir.

Patentte Zorunlu Lisansın Koşulları ve Bedeli Bakımından Başvuru Sırası Nasıl Kurulmalıdır?

Dayanılan zorunlu lisans sebebi ile ön müzakere gerekip gerekmediğinin ve talep edilen kullanım kapsamının belirlenmesi; görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması; çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması; somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde zorunlu ön başvuru esas incelemesinden önce tamamlanmalıdır.

Patentte Zorunlu Lisansın Koşulları ve Bedeli Bakımından Süre Kaybını Önlemek İçin Hangi Tarihler Resmî Kayıtla Belgelenmelidir?

Patent koruma ve kullanım tarihleri, lisans müzakere yazıları ve kurum veya mahkeme başvuru süreleri dosya bazında izlenmelidir. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Belirli Amaç, Bölge, Süre, Miktar ve Hakkaniyetli Bedelle Sınırlı Zorunlu Lisans Verilmesi Talep Sonucunda Nasıl Somutlaştırılır?

Belirli amaç, bölge, süre, miktar ve hakkaniyetli bedelle sınırlı zorunlu lisans verilmesi, somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma, asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi somut olayın elverdiği ölçüde gündeme gelebilir. Taleplerin asıl veya yardımcı niteliği ile uygulanabilecek ferilerin dayanağı ayrı gösterilmelidir.

Sonuç

Somut uyuşmazlık bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Patentte Zorunlu Lisansın Koşulları ve Bedeli dosyasında sonucu belirleyen deliller, görevli merci ve süre çizelgesi nasıl birlikte kurulmalıdır” sorusu, 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Patent konusu buluşun kullanılmaması, bağımlı patent, kamu yararı veya rekabeti sınırlayıcı uygulama gibi kanuni sebeplerde zorunlu lisans; ihtiyaç, müzakere, kapsam, süre ve uygun bedel sınırlarıyla verilebilir.

Dosyanın ilk önceliği dayanılan zorunlu lisans sebebi ile ön müzakere gerekip gerekmediğinin ve talep edilen kullanım kapsamının belirlenmesi, delil omurgası ise patent ve istemler, sicil ve yıllık ücretler, kullanım ve üretim verisi, lisans teklifleri, pazar ihtiyacı, teknik kapasite, kamu yararı ve emsal bedeller ile Patentte Zorunlu Lisansın Koşulları ve Bedeli bakımından eser, kayıt veya ürünün özgün nüshası; oluşturma tarihi, proje dosyası ve hak sahipliği zinciri arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Patent koruma ve kullanım tarihleri, lisans müzakere yazıları ve kurum veya mahkeme başvuru süreleri dosya bazında izlenmelidir. Belirli amaç, bölge, süre, miktar ve hakkaniyetli bedelle sınırlı zorunlu lisans verilmesi talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; patentin tüm ekonomik değerini ortadan kaldıracak genişlikte veya kullanma kapasitesi gösterilmeden lisans istemek riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2024/2264, K. 2025/710, 10.02.2025 — resmî tam metin ve doğrulanmış alıntı — künye, karar sonucu ve kısa alıntı 31.08.2026 tarihinde resmî tam metinden doğrulandı; araştırma ölçütü: Patent koruma kapsamı istemlerle belirlenir ve eşdeğer unsurlar da uzman incelemesiyle dikkate alınabilir; teknik karşılaştırma denetime elverişli olmalıdır.
• 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu — m.133/1
• TBMM, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kabul metni, m.133/1 — alıntı yeri: Sınai Mülkiyet Kanunu m.133/1, ikinci ve üçüncü cümleler
• 4054 Sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun — m.4 ve 6
• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.50-52
• Tamer Bozkurt, “6769 Sayılı Sınaî Mülkiyet Kanunu’na Göre Patentte Zorunlu Lisans”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2023, C. 29, S. 2, s. 1417-1489
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru