Kapsam
Kredi skoru, sigorta fiyatı, işe alım elemesi, dolandırıcılık tespiti, içerik sıralama, risk profili, ayrımcılık, veri doğruluğu ve insan müdahalesi ele alınır. Ticari sır koruması algoritmik kararın kişi üzerindeki etkisini tamamen karanlık bırakamaz; kullanılan veri kategorileri, temel mantık, hata düzeltme ve itiraz yolu açıklanmalıdır. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.
Bu çalışma, otomatik karar sistemleri ve ilgili kişinin hakları konusunda 31 Ağustos 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.
Taraf Sıfatı, İşlem ve Hukukî Sonuç
İncelemenin ilk ölçütü “ticari sır koruması algoritmik kararın kişi üzerindeki etkisini tamamen karanlık bırakamaz; kullanılan veri kategorileri, temel mantık, hata düzeltme ve itiraz yolu açıklanmalıdır” kuralıdır. Otomatik kararın dayandığı veriler doğru, güncel, amaçla bağlantılı olmalı ve kişi sonucu etkileyen hataya itiraz edebilmelidir. Ayrıca “her yazılım destekli karar yalnız otomatik karar değildir; gerçek ve yetkili insanın bağımsız değerlendirmesi bulunuyorsa süreç farklı nitelendirilebilir” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.
Otomatik Karar Sistemleri ve İlgili Kişinin Hakları bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.
Resmî Mevzuat Haritası
6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu: m.11/1-G
Doğrulanmış Kanun Alıntısı
“İşlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle kişinin kendisi aleyhine bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz etme.” — Alıntının yeri: Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.11/1-g
Bu alıntı, Mevzuat Bilgi Sistemi, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.11/1-g resmî metni üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır. Alıntı 31.08.2026 tarihli güncel metni gösterir; somut olayın tarihindeki düzenleme ve geçiş hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Otomatik karar sistemleri ve ilgili kişinin hakları kapsamında m.11/1-g hükümleri genel ilkeler, bilgilendirme, otomatik analiz ve güvenlik bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.
6701 Sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu: Ayrımcılık Yasağı Hükümleri
Otomatik karar sistemleri ve ilgili kişinin hakları kapsamında ayrımcılık yasağı hükümleri algoritmik ayrımcılık denetimi bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.
Doktrindeki Yaklaşımlar
Aşağıdaki doktrin görüşü bağlayıcı değildir; doğrulanmış bibliyografik kaydından, eserin bağlamı korunarak aktarılmıştır.
Hüseyin Can Aksoy: Kişisel Verilerin Korunması Yönüyle Algoritmik Karar Verme
Çalışma, münhasıran otomatik analiz, kişi aleyhine sonuç ve itiraz hakkının Türk hukukundaki kapsamını inceler. Bu yaklaşım, somut uyuşmazlık içinde somut vakıa ve yürürlükteki hükümle birlikte değerlendirilmelidir.
“Türk hukukunda bireyler hakkında münhasıran otomatik yollarla karar verilmesi yasak olmayıp Kanun’un ilgili kişilere yalnızca bir itiraz hakkı tanıdığı kabul edilmelidir.” — Alıntının yeri: Öz
Otomatik karar sistemleri ve ilgili kişinin hakları konusunda yararlanılan eser: Hüseyin Can Aksoy, “Kişisel Verilerin Korunması Yönüyle Algoritmik Karar Verme”, Kişisel Verileri Koruma Dergisi, 2022, C. 4, S. 2, s. 69-87. Doğrulama tarihi: 31.08.2026.
Somut Dosyada Usul ve Delil Notu
KVKK m.11/1-g genel bir otomatik karar yasağı değil, münhasıran otomatik analizle kişi aleyhine çıkan sonuca itiraz hakkıdır. Model girdileri, insan müdahalesi, açıklanabilirlik, ayrımcılık testi ve karar günlüğü korunmalıdır. İlgili kişi önce veri sorumlusuna başvurur; cevabı öğrendiği tarihten itibaren 30 ve her hâlde başvurudan itibaren 60 gün içinde Kurula şikâyet edebilir. Tazminat ve ayrımcılık iddiaları görevli adli/idari yargı yoluna göre ayrılır.
Somut Olayda Uygulanacak Kurallar
Ticari Sır Koruması Algoritmik Kararın Kişi Üzerindeki Etkisini Tamamen Karanlık Bırakamaz; Kullanılan Veri Kategorileri, Temel Mantık, Hata Düzeltme ve İtiraz Yolu Açıklanmalıdır.
Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden ticari sır koruması algoritmik kararın kişi üzerindeki etkisini tamamen karanlık bırakamaz; kullanılan veri kategorileri, temel mantık, hata düzeltme ve itiraz yolu açıklanmalıdır. Bu ölçüt özellikle karar akış ve iş kuralı dokümanı üzerinden sınanır. Kararın otomasyon düzeyinin belirlenmesi tamamlanmadan sonuca gidilmesi, ticari sır gerekçesiyle kararın veri kaynaklarını ve itiraz yolunu tamamen açıklamamak ihtimalini güçlendirebilir.
Otomatik Kararın Dayandığı Veriler Doğru, Güncel, Amaçla Bağlantılı Olmalı ve Kişi Sonucu Etkileyen Hataya İtiraz Edebilmelidir.
Bu kuralın olayda karşılık bulması için kullanılan veri alanları ile kaynakları ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden otomatik kararın dayandığı veriler doğru, güncel, amaçla bağlantılı olmalı ve kişi sonucu etkileyen hataya itiraz edebilmelidir” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.
Her Yazılım Destekli Karar Yalnız Otomatik Karar Değildir; Gerçek ve Yetkili İnsanın Bağımsız Değerlendirmesi Bulunuyorsa Süreç Farklı Nitelendirilebilir.
“Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden her yazılım destekli karar yalnız otomatik karar değildir; gerçek ve yetkili insanın bağımsız değerlendirmesi bulunuyorsa süreç farklı nitelendirilebilir” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok model ve kural sürüm kayıtları ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve somut uyuşmazlık bakımından maddi vakıa ile hukuki nitelendirmeyi aynı cümlede varsaymak savunması da ayrıca incelenmelidir.
Somut Uyuşmazlık İncelemesinde Görev, Süre, İspat Yükü, Gerekçe ve Ölçülülük Birbirinden Ayrılarak Denetlenmelidir.
Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden somut uyuşmazlık incelemesinde görev, süre, ispat yükü, gerekçe ve ölçülülük birbirinden ayrılarak denetlenmelidir. Bu ölçüt özellikle insan incelemesi ve itiraz logları üzerinden sınanır. Anlaşılabilir açıklama ile insan incelemesinin sağlanması tamamlanmadan sonuca gidilmesi, somut uyuşmazlık araştırmasında resmi kaynağın güncel metni yerine ikincil özetle yetinmek ihtimalini güçlendirebilir.
Belge, Kayıt ve İspat Yükü
Karar Akış ve İş Kuralı Dokümanı.
“Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden karar akış ve iş kuralı dokümanı” kaydı, “Ticari sır koruması algoritmik kararın kişi üzerindeki etkisini tamamen karanlık bırakamaz; kullanılan veri kategorileri, temel mantık, hata düzeltme ve itiraz yolu açıklanmalıdır” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.
Kullanılan Veri Alanları ile Kaynakları.
Bu delil öncelikle “otomatik kararın dayandığı veriler doğru, güncel, amaçla bağlantılı olmalı ve kişi sonucu etkileyen hataya itiraz edebilmelidir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden kullanılan veri alanları ile kaynakları” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.
Model ve Kural Sürüm Kayıtları.
“Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden model ve kural sürüm kayıtları” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken model ve kural sürüm kayıtları ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.
İnsan İncelemesi ve İtiraz Logları.
“Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden insan incelemesi ve itiraz logları” kaydı, “somut uyuşmazlık incelemesinde görev, süre, ispat yükü, gerekçe ve ölçülülük birbirinden ayrılarak denetlenmelidir” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.
Hata, Sapma ve Ayrımcılık Testleri.
Bu delil öncelikle “ticari sır koruması algoritmik kararın kişi üzerindeki etkisini tamamen karanlık bırakamaz; kullanılan veri kategorileri, temel mantık, hata düzeltme ve itiraz yolu açıklanmalıdır” iddiasını sınamak için kullanılır. “Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden hata, sapma ve ayrımcılık testleri” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.
Dava Şartları ve Usul Adımları
Kararın Otomasyon Düzeyinin Belirlenmesi.
“Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden kararın otomasyon düzeyinin belirlenmesi” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Karar akış ve iş kuralı dokümanı dosyaya alınmalı ve otomatik kararın yeniden insan tarafından incelenmesi ve yanlış verinin düzeltilmesi talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.
İşleme Şartı ve Amaç Testinin Yapılması.
Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; kullanılan veri alanları ile kaynakları ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden işleme şartı ve amaç testinin yapılması” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.
Veri Doğruluğunun Kişi Bazında Doğrulanması.
“Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden veri doğruluğunun kişi bazında doğrulanması” işlemi yürütülürken görev, yetki ve yalnız kanunun açıkça aradığı dava şartları kadar istenen hükmün uygulanabilirliği de denetlenir. Eksik model ve kural sürüm kayıtları, somut uyuşmazlık yönünden maddi sonucun ve ferilerin belirlenmesi talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.
Anlaşılabilir Açıklama ile İnsan İncelemesinin Sağlanması.
“Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden anlaşılabilir açıklama ile insan incelemesinin sağlanması” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. İnsan incelemesi ve itiraz logları dosyaya alınmalı ve somut uyuşmazlıkta işlem, sözleşme veya kararın hukuki etkisinin tespiti talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.
İtiraz Sonucu Model ve Kayıtların Düzeltilmesi.
Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; hata, sapma ve ayrımcılık testleri ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden itiraz sonucu model ve kayıtların düzeltilmesi” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.
Başvuru Takvimi ve Süre Riskleri
İlgili Kişi Başvurusu Kanuni Cevap Süresi İçinde Sonuçlandırılmalı; Otomatik Kararın Devam Eden Etkisi Varsa Geçici İnsan İncelemesi Gecikmeden Yapılmalıdır.
Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden ilgili kişi başvurusu kanuni cevap süresi içinde sonuçlandırılmalı; otomatik kararın devam eden etkisi varsa geçici insan incelemesi gecikmeden yapılmalıdır. Başlangıç anı varsayımla değil tebligat, öğrenme, ödeme veya işlem kaydıyla belirlenir; sürenin hukukî niteliği ayrıca gösterilir.
Somut Uyuşmazlık Bakımından Özel Başvuru veya Ön Karar Yolu Varsa Genel Dava Süresinden Önce Tamamlanmalıdır.
“Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden somut uyuşmazlık bakımından özel başvuru veya ön karar yolu varsa genel dava süresinden önce tamamlanmalıdır” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. İşleme şartı ve amaç testinin yapılması yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.
Somut Dosyada Tebliğ, Öğrenme ve Elektronik Gönderim Tarihleri Ayrı Belgelerle Doğrulanmalı; Süre Hesabı Varsayıma Bırakılmamalıdır.
“Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden somut dosyada tebliğ, öğrenme ve elektronik gönderim tarihleri ayrı belgelerle doğrulanmalı; süre hesabı varsayıma bırakılmamalıdır” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.
İstenebilecek Hukukî Koruma
Otomatik Kararın Yeniden İnsan Tarafından İncelenmesi ve Yanlış Verinin Düzeltilmesi.
“Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden otomatik kararın yeniden insan tarafından incelenmesi ve yanlış verinin düzeltilmesi” talebi, “Ticari sır koruması algoritmik kararın kişi üzerindeki etkisini tamamen karanlık bırakamaz; kullanılan veri kategorileri, temel mantık, hata düzeltme ve itiraz yolu açıklanmalıdır” koşuluyla ve karar akış ve iş kuralı dokümanı deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.
Somut Uyuşmazlık Yönünden Geçici Hukuki Koruma.
Mahkemeden veya yetkili merciden istenen sonuç Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden somut uyuşmazlık yönünden geçici hukuki koruma olarak belirlenecekse, kabul hâlinde uygulanacak hüküm kişi, dönem ve miktar yönünden açık olmalıdır. Dayanak delil kullanılan veri alanları ile kaynakları, temel ölçüt ise “otomatik kararın dayandığı veriler doğru, güncel, amaçla bağlantılı olmalı ve kişi sonucu etkileyen hataya itiraz edebilmelidir” olacaktır.
Somut Uyuşmazlık Yönünden Maddi Sonucun ve Ferilerin Belirlenmesi.
“Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden somut uyuşmazlık yönünden maddi sonucun ve ferilerin belirlenmesi” isteminin diğer taleplerle asli, ferî veya terditli ilişkisi açıklanmalıdır. Model ve kural sürüm kayıtları bulunmadığında talebin kapsamı varsayımla genişletilmemelidir.
Somut Uyuşmazlıkta İşlem, Sözleşme veya Kararın Hukuki Etkisinin Tespiti.
“Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden somut uyuşmazlıkta işlem, sözleşme veya kararın hukuki etkisinin tespiti” talebi, “somut uyuşmazlık incelemesinde görev, süre, ispat yükü, gerekçe ve ölçülülük birbirinden ayrılarak denetlenmelidir” koşuluyla ve insan incelemesi ve itiraz logları deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.
Resmî Karar ve Kurum Uygulaması
Kişisel Verileri Koruma Kurulu, K. 2021/1303, 23.12.2021 — Resmî Tam Metin ve Doğrulanmış Alıntı
Doğrulanmış Karar Alıntısı
“Ancak, kara liste kaydı sonucunda kişi hakkında otomatik bir karara varılması söz konusu ise” — Alıntının yeri: Başlık 3; otomatik işleme ve profilleme değerlendirmesinde 'kara liste kaydı sonucunda' diye başlayan paragrafın ilk bölümü
Alıntı, resmî tam metin üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır. Kararın sonucu: Yazılım şirketleri ile araç kiralama firmalarının ortak veri sorumlusu olduğuna; hukuka aykırı kara liste verilerinin imha edilmesi için talimat verilmesine karar verildi.
Otomatik karar sistemleri ve ilgili kişinin hakları bağlamında resmî karar kaynağı üzerinden doğrulanan hukuki ilke şöyle özetlenebilir: Kara liste verisinden kişi aleyhine mekanik sonuç üretilmesi otomatik karar niteliğinde olabilir ve KVKK m.11 kapsamındaki itiraz hakkını gündeme getirir. Bu özet doğrudan alıntı değildir; yukarıdaki kısa pasaj karar metninden kelimesi kelimesine alınmıştır. Karar, maddi olayı ve sonucu ile birlikte okunmalıdır.
Somut olayla benzerlik: Otomatik karar, profilleme ve ilgili kişinin aleyhe sonuca itiraz hakkını doğrudan değerlendirmektedir.
Kararın uygulanma sınırı: Araç kiralama kara listesi ve otomatik 'araç kiralanamaz' uyarısı örneğidir; genel amaçlı algoritmik karar sistemi veya üretken yapay zekâ değildir.
İtirazlar, İstisnalar ve Uygulama Hataları
Ticari Sır Gerekçesiyle Kararın Veri Kaynaklarını ve İtiraz Yolunu Tamamen Açıklamamak.
“Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden ticari sır gerekçesiyle kararın veri kaynaklarını ve itiraz yolunu tamamen açıklamamak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Kararın otomasyon düzeyinin belirlenmesi aşamasında karar akış ve iş kuralı dokümanı kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.
Somut Uyuşmazlıkta Görev ve Süre Ayrımını Belgeye Bağlamamak.
Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden somut uyuşmazlıkta görev ve süre ayrımını belgeye bağlamamak”. Bu savunmaya verilecek cevap, kullanılan veri alanları ile kaynakları delili ve “Otomatik kararın dayandığı veriler doğru, güncel, amaçla bağlantılı olmalı ve kişi sonucu etkileyen hataya itiraz edebilmelidir” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.
Somut Uyuşmazlık Bakımından Maddi Vakıa ile Hukuki Nitelendirmeyi Aynı Cümlede Varsaymak.
“Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden somut uyuşmazlık bakımından maddi vakıa ile hukuki nitelendirmeyi aynı cümlede varsaymak” riski gerçekleşirse somut uyuşmazlık yönünden maddi sonucun ve ferilerin belirlenmesi talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.
Somut Uyuşmazlık Araştırmasında Resmi Kaynağın Güncel Metni Yerine İkincil Özetle Yetinmek.
“Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden somut uyuşmazlık araştırmasında resmi kaynağın güncel metni yerine ikincil özetle yetinmek” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Anlaşılabilir açıklama ile insan incelemesinin sağlanması aşamasında insan incelemesi ve itiraz logları kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.
Somut Uyuşmazlık Talep Sonucunu Kabul Halinde Uygulanamayacak Belirsizlikte Kurmak.
Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Kişisel Verileri Koruma Kurulu K. 2021/1303 yönünden somut uyuşmazlık talep sonucunu kabul halinde uygulanamayacak belirsizlikte kurmak”. Bu savunmaya verilecek cevap, hata, sapma ve ayrımcılık testleri delili ve “Ticari sır koruması algoritmik kararın kişi üzerindeki etkisini tamamen karanlık bırakamaz; kullanılan veri kategorileri, temel mantık, hata düzeltme ve itiraz yolu açıklanmalıdır” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.
Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi
- karar akış ve iş kuralı dokümanı
- kullanılan veri alanları ile kaynakları
- model ve kural sürüm kayıtları
- insan incelemesi ve itiraz logları
- hata, sapma ve ayrımcılık testleri
- kararın otomasyon düzeyinin belirlenmesi
- işleme şartı ve amaç testinin yapılması
- veri doğruluğunun kişi bazında doğrulanması
- anlaşılabilir açıklama ile insan incelemesinin sağlanması
- itiraz sonucu model ve kayıtların düzeltilmesi
- Süre çizelgesinde İlgili kişi başvurusu kanuni cevap süresi içinde sonuçlandırılmalı; otomatik kararın devam eden etkisi varsa geçici insan incelemesi gecikmeden yapılmalıdır. Otomatik Karar Sistemleri ve İlgili Kişinin Hakları bakımından özel başvuru veya ön karar yolu varsa genel dava süresinden önce tamamlanmalıdır. Otomatik Karar Sistemleri ve İlgili Kişinin Hakları dosyasında tebliğ, öğrenme ve elektronik gönderim tarihleri ayrı belgelerle doğrulanmalı; süre hesabı varsayıma bırakılmamalıdır.
Sık Sorulan Uygulama Soruları
Bir Kişi Hakkında Yalnız Otomatik Analiz Sonucu Olumsuz Karar Verildiğinde Veri Sorumlusu Hangi Açıklamayı ve Etkili İnsan İncelemesini Sağlamalıdır?
Ticari sır koruması algoritmik kararın kişi üzerindeki etkisini tamamen karanlık bırakamaz; kullanılan veri kategorileri, temel mantık, hata düzeltme ve itiraz yolu açıklanmalıdır. Dosyanın ilk işleminde görev, süre ve delil koruma planı kurulmalı; karar akış ve iş kuralı dokümanı ise mümkünse doğrudan düzenleyen kurum veya özgün kaynaktan alınmalıdır.
Karar Akış ve İş Kuralı Dokümanı ile Bağlantılı Kayıtların Güvenilirliği Nasıl Denetlenir?
Karar akış ve iş kuralı dokümanı, kullanılan veri alanları ile kaynakları, model ve kural sürüm kayıtları birlikte okunmalıdır. Her kayıt yalnız bağlantılı olduğu çekişmeli vakıa bakımından kullanılır; düzenleyeni, tarihi ve bütünlüğü ayrıca denetlenir.
Otomatik Karar Sistemleri ve İlgili Kişinin Hakları Bakımından İlk Usul Adımı Hangisidir?
Kararın otomasyon düzeyinin belirlenmesi; işleme şartı ve amaç testinin yapılması; veri doğruluğunun kişi bazında doğrulanması; anlaşılabilir açıklama ile insan incelemesinin sağlanması; itiraz sonucu model ve kayıtların düzeltilmesi. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde zorunlu ön başvuru esas incelemesinden önce tamamlanmalıdır.
Otomatik Karar Sistemleri ve İlgili Kişinin Hakları Bakımından Süre Çizelgesi Hangi Tarihler Esas Alınarak Hazırlanmalıdır?
İlgili kişi başvurusu kanuni cevap süresi içinde sonuçlandırılmalı; otomatik kararın devam eden etkisi varsa geçici insan incelemesi gecikmeden yapılmalıdır. Somut uyuşmazlık bakımından özel başvuru veya ön karar yolu varsa genel dava süresinden önce tamamlanmalıdır. Somut dosyada tebliğ, öğrenme ve elektronik gönderim tarihleri ayrı belgelerle doğrulanmalı; süre hesabı varsayıma bırakılmamalıdır.
Otomatik Kararın Yeniden İnsan Tarafından İncelenmesi ve Yanlış Verinin Düzeltilmesi ile Diğer İstemler Nasıl Ayrılır?
Otomatik kararın yeniden insan tarafından incelenmesi ve yanlış verinin düzeltilmesi, somut uyuşmazlık yönünden geçici hukuki koruma, somut uyuşmazlık yönünden maddi sonucun ve ferilerin belirlenmesi, somut uyuşmazlıkta işlem, sözleşme veya kararın hukuki etkisinin tespiti somut olayın elverdiği ölçüde gündeme gelebilir. Taleplerin asıl veya yardımcı niteliği ile uygulanabilecek ferilerin dayanağı ayrı gösterilmelidir.
Sonuç
Somut uyuşmazlık bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Bir kişi hakkında yalnız otomatik analiz sonucu olumsuz karar verildiğinde veri sorumlusu hangi açıklamayı ve etkili insan incelemesini sağlamalıdır” sorusu, 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, 6701 Sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Ticari sır koruması algoritmik kararın kişi üzerindeki etkisini tamamen karanlık bırakamaz; kullanılan veri kategorileri, temel mantık, hata düzeltme ve itiraz yolu açıklanmalıdır.
Dosyanın ilk önceliği kararın otomasyon düzeyinin belirlenmesi, delil omurgası ise karar akış ve iş kuralı dokümanı ile kullanılan veri alanları ile kaynakları arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: İlgili kişi başvurusu kanuni cevap süresi içinde sonuçlandırılmalı; otomatik kararın devam eden etkisi varsa geçici insan incelemesi gecikmeden yapılmalıdır. Otomatik kararın yeniden insan tarafından incelenmesi ve yanlış verinin düzeltilmesi talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; ticari sır gerekçesiyle kararın veri kaynaklarını ve itiraz yolunu tamamen açıklamamak riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.
Kaynakça ve Karar Doğrulaması
- Kişisel Verileri Koruma Kurulu, K. 2021/1303, 23.12.2021 — resmî tam metin ve doğrulanmış alıntı — künye, karar sonucu ve kısa alıntı 31.08.2026 tarihinde resmî tam metinden doğrulandı; araştırma ölçütü: Kara liste verisinden kişi aleyhine mekanik sonuç üretilmesi otomatik karar niteliğinde olabilir ve KVKK m.11 kapsamındaki itiraz hakkını gündeme getirir.
- 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu — m.11/1-g
- 6701 Sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu — ayrımcılık yasağı hükümleri
- Hüseyin Can Aksoy, “Kişisel Verilerin Korunması Yönüyle Algoritmik Karar Verme”, Kişisel Verileri Koruma Dergisi, 2022, C. 4, S. 2, s. 69-87
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay bakımından hukuki görüş veya taahhüt niteliğinde değildir.