Kapsam
Teslim tarihi takvimde belli olsa bile, vadenin resmi tatile rastlaması veya alıcının teslim noktasının olağan saatlerden önce kapanması uyuşmazlık yaratabilir. TBK m.93 ve 94 iki ayrı soruyu cevaplar: son gün hangi gündür ve o gün edim hangi zaman aralığında teklif edilir? Tarihin ertelenmesi, günün her saatinde teslim hakkı vermez. Bu yazı özel kişi veya işletmeler arasındaki eşya ve hizmet teslimini inceler. Dava açma, kanun yoluna başvurma, ihale ve vergi ödevleri kendi süre kurallarına tabidir.
Hukuki Ölçütler
TBK m.93 uyarınca ifa zamanı veya sürenin son günü kanunen tatil sayılan güne rastlarsa, tarih takip eden ilk tatil olmayan güne kayar. Bunun için taraflardan birinin ayrıca erteleme bildirmesi gerekmez. Ancak kanun aksine anlaşmaya izin verir. Sözleşme, belirli resmi tatilde çalışılacağını ve belirli teslim noktasının açık tutulacağını geçerli biçimde öngörmüşse salt tatil kuralına bakarak o düzenleme göz ardı edilmez. İşyeri iç kararıyla yapılan kapanış ile kanuni tatil aynı değildir. Son günün tatil olması ile süre içindeki bir günün tatil olması da ayrı meselelerdir.
TBK m.94, borcun alışılmış iş saatlerinde ifa ve kabul edileceğini düzenler. Ölçüt, borçlunun uygun gördüğü zaman değil, edim ve teslim yeri açısından alışılmış iş düzenidir. Mesai sonunda açık kalan güvenlik kulübesi, mal kabul biriminin yetkili olduğu anlamına gelmez. Tersine, gece teslimatının açıkça planlandığı veya ilgili faaliyette bunun düzenli uygulandığı bir depoda yalnız gündüz saatini varsaymak doğru olmaz. Tesis giriş saati, tartım, kontrol ve imza gereği ayrı aşamalardır; kapıya zamanında varmak her zaman teslim teklifinin tamamlandığını göstermez.
Teslimi reddeden alacaklının temerrüdü için TBK m.106, gereği gibi teklif ve kabulden haklı neden olmadan kaçınma veya gerekli hazırlığı yapmama koşullarını arar. Olağan kabul süresi bittikten sonra yapılan teklif uygun değilse, ret tek başına alacaklı temerrüdü oluşturmaz. Alıcı, önceden teyit ettiği zaman aralığında yetkili personeli hiç bulundurmamışsa değerlendirme değişebilir. Borçlu bakımından m.117'nin ihtar ve belirli vade ayrımı uygulanır; temerrüt iddiasında önce vadenin hangi gün ve saatte dolduğu açıklanır.
Görev, Yetki ve Süre
Adi sözleşmenin ifasına veya zarara ilişkin davada HMK m.2 genel görev, m.6 davalı yerleşim yeri ve m.10 sözleşmenin ifa yeri bağlantısını düzenler. Teslim noktasının belirli bir ilçede olması yetki incelemesinin verisidir; özel yetki kuralları saklıdır. Ticari veya tüketici işlemi saptanırsa görev ve dava şartı o niteliğe göre ele alınır.
m.93'teki takvim hesabı maddi edime ilişkindir; dava dosyası sürelerine doğrudan taşınmaz. Uyuşmazlıkta teslim gecikmesine dayalı alacağın zamanaşımı, talebin dayanağı ve muacceliyet tarihi üzerinden ayrıca hesaplanır. Vadenin kanuni tatilden ötürü kayıp kaymadığı, ihtar tarihi ve fiili teslim günü bu yüzden aynı çizelgede ayrı sütunlar olmalıdır.
İspat ve Delil Planı
Teslim formu, sipariş onayı, çalışma takvimi, depo randevusu ve önceki sevkiyatların kabul kayıtları bir arada incelenir. Taraflar, tek seferlik güvenlik girişini alışılmış kabul düzeni diye sunmamalıdır. Normal uygulama tartışmalıysa karşılaştırma için aynı tip malın ve aynı teslim noktasının kayıtları seçilir. Sürücü konum kaydı, varışı gösterebilir ama yükün sözleşmeye uygun olduğunu veya yetkili kişinin malı kabulden kaçındığını tek başına ispatlamaz.
E-postada “gelmeyin” yazan kişinin teslim randevusunu değiştirme yetkisi olup olmadığı da önemlidir. Bildirimin oluşturulduğu değil, hangi kanal üzerinden ne zaman ulaştığı belirlenir. Geçici kapanışa dayanan taraf kapanışın sebebini ve diğer tarafa ne zaman duyurulduğunu; gecikme zararı isteyen taraf ise bekleme, geri taşıma veya üretim kesintisini ayrı belgelerle gösterir. Zarar hesabında teslimdeki gecikmenin, malın niteliğindeki ayrı bir eksiklikten doğan sonuçlarla karıştırılmaması gerekir.
Usul Adımları, Talepler ve Riskler
Taraflardan biri tarih uyuşmazlığını fark ettiğinde kanuni tatil ve sözleşmedeki varsa özel çalışma hükmünü yazılı olarak karşılaştırır. Borçlu, uygun saat için yeni bir teslim teklifinde bulunurken malı, yeri ve teslimde hazır olması gereken yetkiliyi açıkça gösterir. Kabul edilmezse, ret nedeninin ve yükün akıbetinin aynı gün tutanağa geçirilmesi sonraki zararı ve neden bağlantısını ayırmayı kolaylaştırır. Uygun teklif olmadan malı kapı önüne bırakmak veya korumasız biçimde göndermek, borçtan kurtulunduğu varsayımına dayanmamalıdır.
Talep aynen ifa, geç ifadan doğan belirli zarar veya uygun teklifin reddine bağlanan başka bir koruma olabilir. Alacaklı temerrüdünde tevdi gibi sonuçlar ayrıca kendi şartlarına bağlıdır. Yük henüz teslim edilmemişse, talebin yerine getirilebilir olması için yer, tür ve miktar belirtilir. Geç teslim bedeli isteniyorsa, sözleşme maddesi ve doğru başlangıç günü gösterilmeden sadece genel bir gecikme yüzdesi uygulamak savunmaya açıktır.
Uygulama Senaryosu
Bir üretici, yedek parçayı kanuni tatile rastlayan son günde teslim etmek üzere anlaşmıştır. Sözleşmede tatilde açık depo veya farklı saat öngörülmemiştir. Takip eden ilk tatil olmayan gün araç depoya gelir; ancak mal kabul için olağan saatin sonundan sonra ulaşır. İlk günün kayması mümkündür fakat araç, kaymış tarihte gereği gibi teklif yaptığını ayrıca göstermelidir. Alıcı önceki e-postada geç kabulü açıkça onayladıysa o belge ve yetkili kişi kaydı değerlendirmeyi değiştirebilir. Sonuç, hem doğru günün hem de doğru kabul saatinin ayrı ispatına bağlıdır.
Teslim Süresi İçin Kayıtların Nasıl Karşılaştırılacağı
Teslim programında “üç gün içinde” yazılıysa önce sürenin hangi olayla başladığı bulunur: sipariş kabulü, ölçünün gönderilmesi veya bir numunenin onaylanması farklı tarihler olabilir. Sözleşme ayrıca iş günü tanımı içeriyorsa, tanımın yalnız teslim süresi için mi, yoksa başka edimler için de mi kabul edildiği okunur. Taraflar günler arasında ayrım yapmışsa takvimdeki her kapanışa aynı sonuç bağlanmaz. Sürenin hesabına esas bildirim akşam saatinde otomatik oluşturulmuş olabilir; iletildiği veya sözleşme gereği hüküm doğurduğu an farklı olabileceğinden sistem saatini başlangıç olarak peşinen kullanmamak gerekir.
Alıcının alışılmış kabul saatine ilişkin delil, yalnız ilan panosundan ibaret değildir. Elektronik randevu portalı her gün belirli bir saati açık tutsa bile, o saatlerin tüm taşıma türlerine mi yoksa boş palet dönüşlerine mi ayrıldığı araştırılabilir. Laboratuvar numunesinin tesliminde teknik ekip beklenirken, standart ambalajlı malın tesliminde farklı kontrol uygulaması bulunabilir. Önceki işlemlerin karşılaştırılabilir olması için aynı ürünün, aynı kontrol aşamasının ve benzer hacmin seçilmesi gerekir. Böyle bir karşılaştırma, alacaklının olağan saati sonradan ileri sürüp sürmediğini veya borçlunun ayrı bir işlem için verilmiş istisnai izne dayanıp dayanmadığını açığa çıkarabilir.
Kesinti Zararının Dönemlere Ayrılması
Bir sevkiyatın geri dönmesinden sonra ikinci taşıma için ücret ödenmişse, bu ücretin baştan planlanmış taşıma masrafından farkı hesaplanır. Depoda bekleyen araç için saatlik fatura doğmuşsa, aracın randevuya zamanında gelip gelmediği ve beklemenin hangi aşamada başladığı kayıtlarla açıklanır. Reddedilen teklifin saati ile takip eden teslim olanağının saati arasındaki tüm sürenin karşı tarafa yüklenmesi otomatik değildir. Borçlu malı ertesi iş saatinde getirebilecekken birkaç gün sonra getirmişse, bu yeni gecikmenin ilk redde mi yoksa kendi organizasyonuna mı bağlı olduğu araştırılır.
Birden fazla parti varsa, tek gecikme tablosu yerine her partinin hazırlık, çıkış, teslim teklifi ve fiili kabul zamanları gösterilir. Böylece bir partinin geç kaldığına ilişkin sonuç, zamanında ve gereği gibi sunulan başka partiye taşınmaz. Teslimi alan kişinin yalnız bir bölümü kabul etmesi halinde, bunun sebebi saat uyuşmazlığı mı, eksik miktar mı yoksa kalite kontrolü mü olduğu tutanağa yazılır. Aynı redde farklı sebepler ileri sürülüyorsa her biri bakımından bağımsız delil değerlendirmesi gerekir.
Sık Sorulan Uygulama Soruları
Depo Kendi Kararıyla Kapalıysa Vade Kendiliğinden Uzar Mı?
Kanuni tatil dışında sırf işletmenin kapalı olması m.93'teki ertelemeyi otomatik doğurmaz. Sözleşme, bildirim ve kabul hazırlığı incelenir.
Vadenin Ertelendiği Gün Gece Teslim Yapabilir Miyim?
Kural alışılmış iş saatleridir. Özel anlaşma veya edime özgü çalışma düzeni somut kayıtlardan kontrol edilir.
Zamanında Giriş Yaptığımı Gösteren Plaka Kaydı Yeterli Mi?
Varışı destekler fakat malın uygunluğunu, yetkili kişiye teklif edildiğini ve ret sebebini tek başına göstermez.
Sonuç
Bir teslimde tartım veya güvenlik kontrolü zorunluysa, kabul saatinin yalnız yük boşaltma süresini mi yoksa kontrolün tamamlanmasını da mı kapsadığı baştan belirlenebilir. Bu düzenleme özellikle son gün gelen sevkiyatta, çalışanın imzayı ertesi güne bırakmasının ifaya etkisi tartışıldığında işe yarar.
Teslim dosyasında doğru takvim günü, alışılmış kabul saati ve gereği gibi ifa teklifi birbirini izleyen üç incelemedir. Birinin ispatı diğerlerinin yerine geçmez.
İlgili Makaleler
Kaynakça
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu · m.93–94, 106–107, 117, 149.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu · m.2, 6, 10, 190, 199.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay bakımından hukuki görüş veya taahhüt niteliğinde değildir.