Ruh Sağlığı Bozulan Kişinin Koruma Amacıyla Özgürlüğünün Kısıtlanması

Kapsam

Ruh Sağlığı Bozulan Kişinin Koruma Amacıyla Özgürlüğünün Kısıtlanması yönünden hakkın doğumu, sınırları, taraf sıfatı, görevli mahkeme, varsa zorunlu ön başvuru, süre, ispat yükü, deliller, talep sonucu, feriler ve kanun yolu birlikte ele alınır. Ruhsal hastalık veya kanunda sayılan diğer sebeple toplum için tehlike oluşturan ergin, kişisel korunması başka türlü sağlanamıyorsa elverişli kuruma yerleştirilebilir veya alıkonulabilir; karar zorunluluk, ölçülülük ve düzenli yargısal denetime tabidir. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, ruh sağlığı bozulan kişinin koruma amacıyla özgürlüğünün kısıtlanması konusunda 16 Ekim 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Uyuşmazlığın Hukukî Niteliği

İncelemenin ilk ölçütü “ruhsal hastalık veya kanunda sayılan diğer sebeple toplum için tehlike oluşturan ergin, kişisel korunması başka türlü sağlanamıyorsa elverişli kuruma yerleştirilebilir veya alıkonulabilir; karar zorunluluk, ölçülülük ve düzenli yargısal denetime tabidir” kuralıdır. Tanı, aile çatışması veya sıra dışı davranış tek başına özgürlük kısıtlaması için yeterli değildir; somut tehlike, daha hafif tedbir, sağlık kurulu raporu, kişinin dinlenmesi, avukat ve yakınlara bildirim, kurumun elverişliliği ve çıkarılma koşulları ayrı incelenmelidir. Ayrıca “sağlık kurulu ve psikiyatri raporları, acil servis kayıtları, tehlike ve olay tutanakları, kolluk ve sosyal hizmet belgeleri, önceki tedavi ve ilaç kayıtları, yakın beyanları, vesayet dosyası, yerleştirme ve taburcu kararları, tebligat ve kanun yolu kayıtları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Ruh Sağlığı Bozulan Kişinin Koruma Amacıyla Özgürlüğünün Kısıtlanması bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu: m.432-437

Ruh sağlığı bozulan kişinin koruma amacıyla özgürlüğünün kısıtlanması kapsamında m.432-437 hükümleri koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması, yetki ve usul bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası: m.17, 19, 36 ve 40

Ruh sağlığı bozulan kişinin koruma amacıyla özgürlüğünün kısıtlanması kapsamında m.17, 19, 36 ve 40 hükümleri vücut bütünlüğü, özgürlük ve etkili başvuru bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.382-388

Ruh sağlığı bozulan kişinin koruma amacıyla özgürlüğünün kısıtlanması kapsamında m.382-388 hükümleri çekişmesiz yargı ve vesayet makamı usulü bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Medeni Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Kural, İstisna ve Değerlendirme

Ruhsal hastalık veya kanunda sayılan diğer sebeple toplum için tehlike oluşturan ergin, kişisel korunması başka türlü sağlanamıyorsa elverişli kuruma yerleştirilebilir veya alıkonulabilir; karar zorunluluk, ölçülülük ve düzenli yargısal denetime tabidir.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için sağlık kurulu ve psikiyatri raporları, acil servis kayıtları, tehlike ve olay tutanakları, kolluk ve sosyal hizmet belgeleri, önceki tedavi ve ilaç kayıtları, yakın beyanları, vesayet dosyası, yerleştirme ve taburcu kararları, tebligat ve kanun yolu kayıtları ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Anayasa Mahkemesi ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması resmî kayıtları yönünden ruhsal hastalık veya kanunda sayılan diğer sebeple toplum için tehlike oluşturan ergin, kişisel korunması başka türlü sağlanamıyorsa elverişli kuruma yerleştirilebilir veya alıkonulabilir; karar zorunluluk, ölçülülük ve düzenli yargısal denetime tabidir” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Tanı, aile çatışması veya sıra dışı davranış tek başına özgürlük kısıtlaması için yeterli değildir; somut tehlike, daha hafif tedbir, sağlık kurulu raporu, kişinin dinlenmesi, avukat ve yakınlara bildirim, kurumun elverişliliği ve çıkarılma koşulları ayrı incelenmelidir.

“Yargıtay ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması emsal taraması yönünden tanı, aile çatışması veya sıra dışı davranış tek başına özgürlük kısıtlaması için yeterli değildir; somut tehlike, daha hafif tedbir, sağlık kurulu raporu, kişinin dinlenmesi, avukat ve yakınlara bildirim, kurumun elverişliliği ve çıkarılma koşulları ayrı incelenmelidir” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak savunması da ayrıca incelenmelidir.

Sağlık kurulu ve psikiyatri raporları, acil servis kayıtları, tehlike ve olay tutanakları, kolluk ve sosyal hizmet belgeleri, önceki tedavi ve ilaç kayıtları, yakın beyanları, vesayet dosyası, yerleştirme ve taburcu kararları, tebligat ve kanun yolu kayıtları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır.

Resmî Gazete ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması yürürlük denetimi yönünden sağlık kurulu ve psikiyatri raporları, acil servis kayıtları, tehlike ve olay tutanakları, kolluk ve sosyal hizmet belgeleri, önceki tedavi ve ilaç kayıtları, yakın beyanları, vesayet dosyası, yerleştirme ve taburcu kararları, tebligat ve kanun yolu kayıtları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır. Bu ölçüt özellikle tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar üzerinden sınanır. Çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması tamamlanmadan sonuca gidilmesi, maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak ihtimalini güçlendirebilir.

Dosyanın Delil Omurgası

Sağlık kurulu ve psikiyatri raporları, acil servis kayıtları, tehlike ve olay tutanakları, kolluk ve sosyal hizmet belgeleri, önceki tedavi ve ilaç kayıtları, yakın beyanları, vesayet dosyası, yerleştirme ve taburcu kararları, tebligat ve kanun yolu kayıtları.

Bu delil öncelikle “ruhsal hastalık veya kanunda sayılan diğer sebeple toplum için tehlike oluşturan ergin, kişisel korunması başka türlü sağlanamıyorsa elverişli kuruma yerleştirilebilir veya alıkonulabilir; karar zorunluluk, ölçülülük ve düzenli yargısal denetime tabidir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Anayasa Mahkemesi ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması resmî kayıtları yönünden sağlık kurulu ve psikiyatri raporları, acil servis kayıtları, tehlike ve olay tutanakları, kolluk ve sosyal hizmet belgeleri, önceki tedavi ve ilaç kayıtları, yakın beyanları, vesayet dosyası, yerleştirme ve taburcu kararları, tebligat ve kanun yolu kayıtları” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi.

“Yargıtay ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması emsal taraması yönünden somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Tebliğ, Başvuru, Teslim, Ödeme ve Elektronik Gönderim Tarihlerini Gösteren Resmî Kayıtlar.

“Resmî Gazete ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması yürürlük denetimi yönünden tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar” kaydı, “sağlık kurulu ve psikiyatri raporları, acil servis kayıtları, tehlike ve olay tutanakları, kolluk ve sosyal hizmet belgeleri, önceki tedavi ve ilaç kayıtları, yakın beyanları, vesayet dosyası, yerleştirme ve taburcu kararları, tebligat ve kanun yolu kayıtları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Taraf Sıfatını, Temsil Yetkisini ve Somut Hukuki İlişkiyi Gösteren Konuya Özgü Resmî Kayıtlar.

Bu delil öncelikle “ruhsal hastalık veya kanunda sayılan diğer sebeple toplum için tehlike oluşturan ergin, kişisel korunması başka türlü sağlanamıyorsa elverişli kuruma yerleştirilebilir veya alıkonulabilir; karar zorunluluk, ölçülülük ve düzenli yargısal denetime tabidir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Anayasa Mahkemesi ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması resmî kayıtları yönünden taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Doğru Merci ve İzlenecek Yol

Kişinin kendisi veya toplum bakımından oluşturduğu somut ve güncel tehlikeyi sağlık değerlendirmesiyle belgeleyip ayakta tedavi, aile desteği ve diğer daha hafif seçeneklerin neden yetersiz kaldığını açıklamak.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; sağlık kurulu ve psikiyatri raporları, acil servis kayıtları, tehlike ve olay tutanakları, kolluk ve sosyal hizmet belgeleri, önceki tedavi ve ilaç kayıtları, yakın beyanları, vesayet dosyası, yerleştirme ve taburcu kararları, tebligat ve kanun yolu kayıtları ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Anayasa Mahkemesi ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması resmî kayıtları yönünden kişinin kendisi veya toplum bakımından oluşturduğu somut ve güncel tehlikeyi sağlık değerlendirmesiyle belgeleyip ayakta tedavi, aile desteği ve diğer daha hafif seçeneklerin neden yetersiz kaldığını açıklamak” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması.

“Yargıtay ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması emsal taraması yönünden görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması” işlemi yürütülürken görev, yetki ve yalnız kanunun açıkça aradığı dava şartları kadar istenen hükmün uygulanabilirliği de denetlenir. Eksik somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi, somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.

Çekişmeli Her Vakıanın Karşısına İspat Yükünü Taşıyan Taraf ile Dayanak Delilin Yazılması.

“Resmî Gazete ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması yürürlük denetimi yönünden çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar dosyaya alınmalı ve asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Anayasa Mahkemesi ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması resmî kayıtları yönünden somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Kritik Tarihler ve Süre Çizelgesi

Gecikmesinde sakınca bulunan yerleştirme derhâl yetkili vesayet makamına bildirilmeli; kişi karara karşı kısa sürede itiraz edebilmeli ve durumu elverir elvermez çıkarma incelemesi yapılmalıdır.

“Anayasa Mahkemesi ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması resmî kayıtları yönünden gecikmesinde sakınca bulunan yerleştirme derhâl yetkili vesayet makamına bildirilmeli; kişi karara karşı kısa sürede itiraz edebilmeli ve durumu elverir elvermez çıkarma incelemesi yapılmalıdır” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. Kişinin kendisi veya toplum bakımından oluşturduğu somut ve güncel tehlikeyi sağlık değerlendirmesiyle belgeleyip ayakta tedavi, aile desteği ve diğer daha hafif seçeneklerin neden yetersiz kaldığını açıklamak yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

“Yargıtay ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması emsal taraması yönünden tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.

Hükümde Yer Alması Gereken Talepler

Yerleştirme veya alıkoyma, daha hafif tedbire geçiş, kararın kaldırılması, bağımsız sağlık incelemesi, taburcu, tedavi ve iletişim güvenceleri, tazminat ve yargılama gideri.

Mahkemeden veya yetkili merciden istenen sonuç Anayasa Mahkemesi ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması resmî kayıtları yönünden yerleştirme veya alıkoyma, daha hafif tedbire geçiş, kararın kaldırılması, bağımsız sağlık incelemesi, taburcu, tedavi ve iletişim güvenceleri, tazminat ve yargılama gideri olarak belirlenecekse, kabul hâlinde uygulanacak hüküm kişi, dönem ve miktar yönünden açık olmalıdır. Dayanak delil sağlık kurulu ve psikiyatri raporları, acil servis kayıtları, tehlike ve olay tutanakları, kolluk ve sosyal hizmet belgeleri, önceki tedavi ve ilaç kayıtları, yakın beyanları, vesayet dosyası, yerleştirme ve taburcu kararları, tebligat ve kanun yolu kayıtları, temel ölçüt ise “ruhsal hastalık veya kanunda sayılan diğer sebeple toplum için tehlike oluşturan ergin, kişisel korunması başka türlü sağlanamıyorsa elverişli kuruma yerleştirilebilir veya alıkonulabilir; karar zorunluluk, ölçülülük ve düzenli yargısal denetime tabidir” olacaktır.

Somut Uyuşmazlık Bakımından Somut Tehlikeyle Sınırlı ve İnfazı Mümkün Geçici Hukuki Koruma.

“Yargıtay ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması emsal taraması yönünden somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma” isteminin diğer taleplerle asli, ferî veya terditli ilişkisi açıklanmalıdır. Somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi bulunmadığında talebin kapsamı varsayımla genişletilmemelidir.

Asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi.

“Resmî Gazete ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması yürürlük denetimi yönünden asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi” talebi, “sağlık kurulu ve psikiyatri raporları, acil servis kayıtları, tehlike ve olay tutanakları, kolluk ve sosyal hizmet belgeleri, önceki tedavi ve ilaç kayıtları, yakın beyanları, vesayet dosyası, yerleştirme ve taburcu kararları, tebligat ve kanun yolu kayıtları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” koşuluyla ve tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Anayasa Mahkemesi — Ruh Sağlığı Özgürlüğünün Kısıtlanması Resmî Kayıtları

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması resmî kayıtları” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık bakımından ruhsal hastalık veya kanunda sayılan diğer sebeple toplum için tehlike oluşturan ergin, kişisel korunması başka türlü sağlanamıyorsa elverişli kuruma yerleştirilebilir veya alıkonulabilir; karar zorunluluk, ölçülülük ve düzenli yargısal denetime tabidir yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.

Yargıtay — Ruh Sağlığı Özgürlüğünün Kısıtlanması Emsal Taraması

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması emsal taraması” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; tanı, aile çatışması veya sıra dışı davranış tek başına özgürlük kısıtlaması için yeterli değildir; somut tehlike, daha hafif tedbir, sağlık kurulu raporu, kişinin dinlenmesi, avukat ve yakınlara bildirim, kurumun elverişliliği ve çıkarılma koşulları ayrı incelenmelidir savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.

Resmî Gazete — Ruh Sağlığı Özgürlüğünün Kısıtlanması Yürürlük Denetimi

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması yürürlük denetimi” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Muhtemel Savunmalar ve Ayrılan Durumlar

Vesayet veya psikiyatrik tanıyı süresiz kapalı kurum kararı için yeterli görmek ya da kişinin dinlenme, temsil, itiraz ve periyodik inceleme haklarını yalnız tıbbi işlem gibi ele almak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Anayasa Mahkemesi ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması resmî kayıtları yönünden vesayet veya psikiyatrik tanıyı süresiz kapalı kurum kararı için yeterli görmek ya da kişinin dinlenme, temsil, itiraz ve periyodik inceleme haklarını yalnız tıbbi işlem gibi ele almak”. Bu savunmaya verilecek cevap, sağlık kurulu ve psikiyatri raporları, acil servis kayıtları, tehlike ve olay tutanakları, kolluk ve sosyal hizmet belgeleri, önceki tedavi ve ilaç kayıtları, yakın beyanları, vesayet dosyası, yerleştirme ve taburcu kararları, tebligat ve kanun yolu kayıtları delili ve “Ruhsal hastalık veya kanunda sayılan diğer sebeple toplum için tehlike oluşturan ergin, kişisel korunması başka türlü sağlanamıyorsa elverişli kuruma yerleştirilebilir veya alıkonulabilir; karar zorunluluk, ölçülülük ve düzenli yargısal denetime tabidir” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Somut Uyuşmazlıkta Olay Tarihindeki Metin Yerine Yalnız Güncel veya İkincil Bir Özete Dayanmak.

“Yargıtay ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması emsal taraması yönünden somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak” riski gerçekleşirse somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Maddi Vakıa, Hukuki Nitelendirme, Delil ve Talep Sonucunu Aynı Belirsiz Anlatım İçinde Bırakmak.

“Resmî Gazete ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması yürürlük denetimi yönünden maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması aşamasında tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• sağlık kurulu ve psikiyatri raporları, acil servis kayıtları, tehlike ve olay tutanakları, kolluk ve sosyal hizmet belgeleri, önceki tedavi ve ilaç kayıtları, yakın beyanları, vesayet dosyası, yerleştirme ve taburcu kararları, tebligat ve kanun yolu kayıtları
• Ruh Sağlığı Bozulan Kişinin Koruma Amacıyla Özgürlüğünün Kısıtlanması uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi
• tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar
• taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar

• kişinin kendisi veya toplum bakımından oluşturduğu somut ve güncel tehlikeyi sağlık değerlendirmesiyle belgeleyip ayakta tedavi, aile desteği ve diğer daha hafif seçeneklerin neden yetersiz kaldığını açıklamak
• görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması
• çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması
• somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi

• Süre çizelgesinde Gecikmesinde sakınca bulunan yerleştirme derhâl yetkili vesayet makamına bildirilmeli; kişi karara karşı kısa sürede itiraz edebilmeli ve durumu elverir elvermez çıkarma incelemesi yapılmalıdır. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Ruh Sağlığı Bozulan Kişinin Koruma Amacıyla Özgürlüğünün Kısıtlanması Bakımından İlk Usul Adımı Hangisidir?

Kişinin kendisi veya toplum bakımından oluşturduğu somut ve güncel tehlikeyi sağlık değerlendirmesiyle belgeleyip ayakta tedavi, aile desteği ve diğer daha hafif seçeneklerin neden yetersiz kaldığını açıklamak; görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması; çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması; somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde zorunlu ön başvuru esas incelemesinden önce tamamlanmalıdır.

Ruh sağlığı bozulan kişinin koruma amacıyla özgürlüğünün kısıtlanması bakımından süre çizelgesi hangi tarihler esas alınarak hazırlanmalıdır?

Gecikmesinde sakınca bulunan yerleştirme derhâl yetkili vesayet makamına bildirilmeli; kişi karara karşı kısa sürede itiraz edebilmeli ve durumu elverir elvermez çıkarma incelemesi yapılmalıdır. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Yerleştirme veya alıkoyma, daha hafif tedbire geçiş, kararın kaldırılması, bağımsız sağlık incelemesi, taburcu, tedavi ve iletişim güvenceleri, tazminat ve yargılama gideri ile diğer istemler nasıl ayrılır?

Yerleştirme veya alıkoyma, daha hafif tedbire geçiş, kararın kaldırılması, bağımsız sağlık incelemesi, taburcu, tedavi ve iletişim güvenceleri, tazminat ve yargılama gideri, somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma, asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi somut olayın elverdiği ölçüde gündeme gelebilir. Taleplerin asıl veya yardımcı niteliği ile uygulanabilecek ferilerin dayanağı ayrı gösterilmelidir.

Sonuç

Somut uyuşmazlık bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Ruh Sağlığı Bozulan Kişinin Koruma Amacıyla Özgürlüğünün Kısıtlanması bakımından hak kaybını önlemek için hangi tarihler, usul işlemleri ve talep sonuçları dosyanın başında netleştirilmelidir” sorusu, 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu, 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Ruhsal hastalık veya kanunda sayılan diğer sebeple toplum için tehlike oluşturan ergin, kişisel korunması başka türlü sağlanamıyorsa elverişli kuruma yerleştirilebilir veya alıkonulabilir; karar zorunluluk, ölçülülük ve düzenli yargısal denetime tabidir.

Dosyanın ilk önceliği kişinin kendisi veya toplum bakımından oluşturduğu somut ve güncel tehlikeyi sağlık değerlendirmesiyle belgeleyip ayakta tedavi, aile desteği ve diğer daha hafif seçeneklerin neden yetersiz kaldığını açıklamak, delil omurgası ise sağlık kurulu ve psikiyatri raporları, acil servis kayıtları, tehlike ve olay tutanakları, kolluk ve sosyal hizmet belgeleri, önceki tedavi ve ilaç kayıtları, yakın beyanları, vesayet dosyası, yerleştirme ve taburcu kararları, tebligat ve kanun yolu kayıtları ile Ruh Sağlığı Bozulan Kişinin Koruma Amacıyla Özgürlüğünün Kısıtlanması uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Gecikmesinde sakınca bulunan yerleştirme derhâl yetkili vesayet makamına bildirilmeli; kişi karara karşı kısa sürede itiraz edebilmeli ve durumu elverir elvermez çıkarma incelemesi yapılmalıdır. Yerleştirme veya alıkoyma, daha hafif tedbire geçiş, kararın kaldırılması, bağımsız sağlık incelemesi, taburcu, tedavi ve iletişim güvenceleri, tazminat ve yargılama gideri talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; vesayet veya psikiyatrik tanıyı süresiz kapalı kurum kararı için yeterli görmek ya da kişinin dinlenme, temsil, itiraz ve periyodik inceleme haklarını yalnız tıbbi işlem gibi ele almak riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Anayasa Mahkemesi — ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması resmî kayıtları — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık bakımından ruhsal hastalık veya kanunda sayılan diğer sebeple toplum için tehlike oluşturan ergin, kişisel korunması başka türlü sağlanamıyorsa elverişli kuruma yerleştirilebilir veya alıkonulabilir; karar zorunluluk, ölçülülük ve düzenli yargısal denetime tabidir yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.
• Yargıtay — ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması emsal taraması — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; tanı, aile çatışması veya sıra dışı davranış tek başına özgürlük kısıtlaması için yeterli değildir; somut tehlike, daha hafif tedbir, sağlık kurulu raporu, kişinin dinlenmesi, avukat ve yakınlara bildirim, kurumun elverişliliği ve çıkarılma koşulları ayrı incelenmelidir savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.
• Resmî Gazete — ruh sağlığı özgürlüğünün kısıtlanması yürürlük denetimi — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
• 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu — m.432-437
• 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m.17, 19, 36 ve 40
• 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.382-388
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru