Hakem Mahkemesinin Kendi Yetkisine Karar Vermesi

Kapsam

Hakem Mahkemesinin Kendi Yetkisine Karar Vermesi yönünden başvurunun usul hukuku içindeki amacı, görevli mahkeme, taraf ve hukuki yarar, yapılması istenen işlem, karşı tarafın dinlenilmesi, özel süre ve verilecek kararın sonraki yargılamaya etkisi birlikte ele alınır. Hakem veya hakem kurulu, tahkim anlaşmasının varlığı ve geçerliliği dahil kendi yetkisi hakkında karar verebilir; sözleşmedeki tahkim şartı asıl sözleşmeden bağımsız değerlendirilir. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, hakem mahkemesinin kendi yetkisine karar vermesi konusunda 5 Ekim 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Usul İşleminin Amacı ve İnceleme Sınırı

İncelemenin ilk ölçütü “hakem veya hakem kurulu, tahkim anlaşmasının varlığı ve geçerliliği dahil kendi yetkisi hakkında karar verebilir; sözleşmedeki tahkim şartı asıl sözleşmeden bağımsız değerlendirilir” kuralıdır. Yetki-itiraz mekanizması devlet mahkemelerinin tüm denetimini dışlamaz; tahkime elverişlilik, tahkim anlaşmasının kapsamı, taraf ve temsil yetkisi, itiraz zamanı, ön sorun kararı, iptal davası ve yabancı kararın tenfizi ayrı incelenmelidir. Ayrıca “asıl sözleşme ve tahkim şartı, ayrı tahkim sözleşmesi, imza ve temsil belgeleri, görev belgesi, tahkim talebi ve cevap, yetki itirazı, usul takvimi, hakem kararları, tebligat kayıtları, kurum kuralları ve uyuşmazlık kapsamını gösteren belgeler hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Hakem Mahkemesinin Kendi Yetkisine Karar Vermesi bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.407-444 ve Özellikle 413 ve 422

Hakem mahkemesinin kendi yetkisine karar vermesi kapsamında m.407-444 ve özellikle 413 ve 422 hükümleri tahkim anlaşması ve hakemin yetkisi bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Milletlerarası Tahkim Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

4686 Sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu: m.4, 7 ve 15

Hakem mahkemesinin kendi yetkisine karar vermesi kapsamında m.4, 7 ve 15 hükümleri milletlerarası tahkim, yetki ve iptal bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun: m.60-63

Hakem mahkemesinin kendi yetkisine karar vermesi kapsamında m.60-63 hükümleri yabancı hakem kararlarının tenfizi bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Başvuru Koşulları ve Mahkemenin Yetkisi

Hakem veya hakem kurulu, tahkim anlaşmasının varlığı ve geçerliliği dahil kendi yetkisi hakkında karar verebilir; sözleşmedeki tahkim şartı asıl sözleşmeden bağımsız değerlendirilir.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için asıl sözleşme ve tahkim şartı, ayrı tahkim sözleşmesi, imza ve temsil belgeleri, görev belgesi, tahkim talebi ve cevap, yetki itirazı, usul takvimi, hakem kararları, tebligat kayıtları, kurum kuralları ve uyuşmazlık kapsamını gösteren belgeler ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Yargıtay hakem mahkemesinin karar vermesi resmî kayıtları yönünden hakem veya hakem kurulu, tahkim anlaşmasının varlığı ve geçerliliği dahil kendi yetkisi hakkında karar verebilir; sözleşmedeki tahkim şartı asıl sözleşmeden bağımsız değerlendirilir” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Yetki-itiraz mekanizması devlet mahkemelerinin tüm denetimini dışlamaz; tahkime elverişlilik, tahkim anlaşmasının kapsamı, taraf ve temsil yetkisi, itiraz zamanı, ön sorun kararı, iptal davası ve yabancı kararın tenfizi ayrı incelenmelidir.

“Yargıtay hakem mahkemesinin karar vermesi emsal taraması yönünden yetki-itiraz mekanizması devlet mahkemelerinin tüm denetimini dışlamaz; tahkime elverişlilik, tahkim anlaşmasının kapsamı, taraf ve temsil yetkisi, itiraz zamanı, ön sorun kararı, iptal davası ve yabancı kararın tenfizi ayrı incelenmelidir” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak savunması da ayrıca incelenmelidir.

Asıl sözleşme ve tahkim şartı, ayrı tahkim sözleşmesi, imza ve temsil belgeleri, görev belgesi, tahkim talebi ve cevap, yetki itirazı, usul takvimi, hakem kararları, tebligat kayıtları, kurum kuralları ve uyuşmazlık kapsamını gösteren belgeler hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır.

Resmî Gazete hakem mahkemesinin karar vermesi yürürlük denetimi yönünden asıl sözleşme ve tahkim şartı, ayrı tahkim sözleşmesi, imza ve temsil belgeleri, görev belgesi, tahkim talebi ve cevap, yetki itirazı, usul takvimi, hakem kararları, tebligat kayıtları, kurum kuralları ve uyuşmazlık kapsamını gösteren belgeler hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır. Bu ölçüt özellikle tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar üzerinden sınanır. Çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması tamamlanmadan sonuca gidilmesi, maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak ihtimalini güçlendirebilir.

İşlemle Bağlantılı Belge ve Kayıtlar

Asıl sözleşme ve tahkim şartı, ayrı tahkim sözleşmesi, imza ve temsil belgeleri, görev belgesi, tahkim talebi ve cevap, yetki itirazı, usul takvimi, hakem kararları, tebligat kayıtları, kurum kuralları ve uyuşmazlık kapsamını gösteren belgeler.

Bu delil öncelikle “hakem veya hakem kurulu, tahkim anlaşmasının varlığı ve geçerliliği dahil kendi yetkisi hakkında karar verebilir; sözleşmedeki tahkim şartı asıl sözleşmeden bağımsız değerlendirilir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay hakem mahkemesinin karar vermesi resmî kayıtları yönünden asıl sözleşme ve tahkim şartı, ayrı tahkim sözleşmesi, imza ve temsil belgeleri, görev belgesi, tahkim talebi ve cevap, yetki itirazı, usul takvimi, hakem kararları, tebligat kayıtları, kurum kuralları ve uyuşmazlık kapsamını gösteren belgeler” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi.

“Yargıtay hakem mahkemesinin karar vermesi emsal taraması yönünden somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Tebliğ, Başvuru, Teslim, Ödeme ve Elektronik Gönderim Tarihlerini Gösteren Resmî Kayıtlar.

“Resmî Gazete hakem mahkemesinin karar vermesi yürürlük denetimi yönünden tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar” kaydı, “asıl sözleşme ve tahkim şartı, ayrı tahkim sözleşmesi, imza ve temsil belgeleri, görev belgesi, tahkim talebi ve cevap, yetki itirazı, usul takvimi, hakem kararları, tebligat kayıtları, kurum kuralları ve uyuşmazlık kapsamını gösteren belgeler hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Görevli Mahkeme ve İzlenecek Usul

Tahkim anlaşmasının taraf, konu, kapsam ve şekil unsurlarını uyuşmazlık talepleriyle eşleştirip yetki itirazını ilk savunma ve usul takviminde açıkça ileri sürmek.

“Yargıtay hakem mahkemesinin karar vermesi resmî kayıtları yönünden tahkim anlaşmasının taraf, konu, kapsam ve şekil unsurlarını uyuşmazlık talepleriyle eşleştirip yetki itirazını ilk savunma ve usul takviminde açıkça ileri sürmek” aşamasında usul işleminin kanuni amacı, görevli mahkeme, hukuki yarar ve dayanak kayıtlar birlikte denetlenmelidir. İstenen işlem esası peşinen çözecek ölçüde genişletilmemelidir.

Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması.

“Yargıtay hakem mahkemesinin karar vermesi emsal taraması yönünden görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması” aşamasında usul işleminin kanuni amacı, görevli mahkeme, hukuki yarar ve dayanak kayıtlar birlikte denetlenmelidir. İstenen işlem esası peşinen çözecek ölçüde genişletilmemelidir.

Çekişmeli Her Vakıanın Karşısına İspat Yükünü Taşıyan Taraf ile Dayanak Delilin Yazılması.

“Resmî Gazete hakem mahkemesinin karar vermesi yürürlük denetimi yönünden çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması” aşamasında usul işleminin kanuni amacı, görevli mahkeme, hukuki yarar ve dayanak kayıtlar birlikte denetlenmelidir. İstenen işlem esası peşinen çözecek ölçüde genişletilmemelidir.

Özel Süre, Tebligat ve Hak Kaybı

Yetki itirazı tahkim usulündeki ilk savunma süresinde yapılmalı; ön sorun kararına mahkeme başvurusu, nihai karara karşı iptal ve yabancı kararın tenfiz itirazı süreleri ayrıca izlenmelidir.

“Yargıtay hakem mahkemesinin karar vermesi resmî kayıtları yönünden yetki itirazı tahkim usulündeki ilk savunma süresinde yapılmalı; ön sorun kararına mahkeme başvurusu, nihai karara karşı iptal ve yabancı kararın tenfiz itirazı süreleri ayrıca izlenmelidir” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. Tahkim anlaşmasının taraf, konu, kapsam ve şekil unsurlarını uyuşmazlık talepleriyle eşleştirip yetki itirazını ilk savunma ve usul takviminde açıkça ileri sürmek yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

“Yargıtay hakem mahkemesinin karar vermesi emsal taraması yönünden tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.

İstenen Usul İşleminin Açıkça Kurulması

Yetkinin kabulü veya reddi, tahkim yargılamasının devamı ya da sona ermesi, mahkeme yardım ve tedbiri, hakem kararının iptali, tenfiz talebi veya reddi, gider ve avansın paylaştırılması.

“Yargıtay hakem mahkemesinin karar vermesi resmî kayıtları yönünden yetkinin kabulü veya reddi, tahkim yargılamasının devamı ya da sona ermesi, mahkeme yardım ve tedbiri, hakem kararının iptali, tenfiz talebi veya reddi, gider ve avansın paylaştırılması” istemi, usul işleminin amacı, kapsamı ve asıl sözleşme ve tahkim şartı, ayrı tahkim sözleşmesi, imza ve temsil belgeleri, görev belgesi, tahkim talebi ve cevap, yetki itirazı, usul takvimi, hakem kararları, tebligat kayıtları, kurum kuralları ve uyuşmazlık kapsamını gösteren belgeler ile ilişkilendirilmelidir. Kararın hangi belge, vakıa veya işlem hakkında ve ne şekilde uygulanacağı tereddütsüz gösterilmelidir.

Bu Usul Meselesi Bakımından Somut Tehlikeyle Sınırlı ve İnfazı Mümkün Geçici Hukuki Koruma.

“Yargıtay hakem mahkemesinin karar vermesi emsal taraması yönünden bu usul meselesi bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma” istemi, usul işleminin amacı, kapsamı ve somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile ilişkilendirilmelidir. Kararın hangi belge, vakıa veya işlem hakkında ve ne şekilde uygulanacağı tereddütsüz gösterilmelidir.

Asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi.

“Resmî Gazete hakem mahkemesinin karar vermesi yürürlük denetimi yönünden asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi” istemi, usul işleminin amacı, kapsamı ve tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar ile ilişkilendirilmelidir. Kararın hangi belge, vakıa veya işlem hakkında ve ne şekilde uygulanacağı tereddütsüz gösterilmelidir.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Yargıtay — Hakem Mahkemesinin Karar Vermesi Resmî Kayıtları

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “hakem mahkemesinin karar vermesi resmî kayıtları” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: bu usul meselesi bakımından hakem veya hakem kurulu, tahkim anlaşmasının varlığı ve geçerliliği dahil kendi yetkisi hakkında karar verebilir; sözleşmedeki tahkim şartı asıl sözleşmeden bağımsız değerlendirilir yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.

Yargıtay — Hakem Mahkemesinin Karar Vermesi Emsal Taraması

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “hakem mahkemesinin karar vermesi emsal taraması” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: bu usul meselesi içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; yetki-itiraz mekanizması devlet mahkemelerinin tüm denetimini dışlamaz; tahkime elverişlilik, tahkim anlaşmasının kapsamı, taraf ve temsil yetkisi, itiraz zamanı, ön sorun kararı, iptal davası ve yabancı kararın tenfizi ayrı incelenmelidir savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.

Resmî Gazete — Hakem Mahkemesinin Karar Vermesi Yürürlük Denetimi

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “hakem mahkemesinin karar vermesi yürürlük denetimi” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: bu usul meselesi için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Hukuki Yarar, Kapsam ve Usul Hatası Riskleri

Asıl sözleşmenin geçersizliği iddiasını tahkim şartının da otomatik hükümsüzlüğü saymak veya yetki itirazını süresinde ileri sürmeyip nihai karardan sonra ilk kez gündeme getirmek.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay hakem mahkemesinin karar vermesi resmî kayıtları yönünden asıl sözleşmenin geçersizliği iddiasını tahkim şartının da otomatik hükümsüzlüğü saymak veya yetki itirazını süresinde ileri sürmeyip nihai karardan sonra ilk kez gündeme getirmek”. Bu savunmaya verilecek cevap, asıl sözleşme ve tahkim şartı, ayrı tahkim sözleşmesi, imza ve temsil belgeleri, görev belgesi, tahkim talebi ve cevap, yetki itirazı, usul takvimi, hakem kararları, tebligat kayıtları, kurum kuralları ve uyuşmazlık kapsamını gösteren belgeler delili ve “Hakem veya hakem kurulu, tahkim anlaşmasının varlığı ve geçerliliği dahil kendi yetkisi hakkında karar verebilir; sözleşmedeki tahkim şartı asıl sözleşmeden bağımsız değerlendirilir” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Somut Uyuşmazlıkta Olay Tarihindeki Metin Yerine Yalnız Güncel veya İkincil Bir Özete Dayanmak.

“Yargıtay hakem mahkemesinin karar vermesi emsal taraması yönünden somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak” riski gerçekleşirse bu usul meselesi bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Maddi Vakıa, Hukuki Nitelendirme, Delil ve Talep Sonucunu Aynı Belirsiz Anlatım İçinde Bırakmak.

“Resmî Gazete hakem mahkemesinin karar vermesi yürürlük denetimi yönünden maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması aşamasında tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• asıl sözleşme ve tahkim şartı, ayrı tahkim sözleşmesi, imza ve temsil belgeleri, görev belgesi, tahkim talebi ve cevap, yetki itirazı, usul takvimi, hakem kararları, tebligat kayıtları, kurum kuralları ve uyuşmazlık kapsamını gösteren belgeler
• Hakem Mahkemesinin Kendi Yetkisine Karar Vermesi uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi
• tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar

• tahkim anlaşmasının taraf, konu, kapsam ve şekil unsurlarını uyuşmazlık talepleriyle eşleştirip yetki itirazını ilk savunma ve usul takviminde açıkça ileri sürmek
• görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması
• çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması

• Süre çizelgesinde Yetki itirazı tahkim usulündeki ilk savunma süresinde yapılmalı; ön sorun kararına mahkeme başvurusu, nihai karara karşı iptal ve yabancı kararın tenfiz itirazı süreleri ayrıca izlenmelidir. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Hakem Mahkemesinin Kendi Yetkisine Karar Vermesi Bakımından Başvuru Sırası Nasıl Kurulmalıdır?

Tahkim anlaşmasının taraf, konu, kapsam ve şekil unsurlarını uyuşmazlık talepleriyle eşleştirip yetki itirazını ilk savunma ve usul takviminde açıkça ileri sürmek; görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması; çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması. Usul işleminin amacı, görevli mahkeme, hukuki yarar, karşı tarafın dinlenilmesi ve kararın sonraki yargılamaya etkisi ayrı ayrı doğrulanmalıdır.

Hakem mahkemesinin kendi yetkisine karar vermesi bakımından süre kaybını önlemek için hangi tarihler resmî kayıtla belgelenmelidir?

Yetki itirazı tahkim usulündeki ilk savunma süresinde yapılmalı; ön sorun kararına mahkeme başvurusu, nihai karara karşı iptal ve yabancı kararın tenfiz itirazı süreleri ayrıca izlenmelidir. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Yetkinin kabulü veya reddi, tahkim yargılamasının devamı ya da sona ermesi, mahkeme yardım ve tedbiri, hakem kararının iptali, tenfiz talebi veya reddi, gider ve avansın paylaştırılması talep sonucunda nasıl somutlaştırılır?

Yetkinin kabulü veya reddi, tahkim yargılamasının devamı ya da sona ermesi, mahkeme yardım ve tedbiri, hakem kararının iptali, tenfiz talebi veya reddi, gider ve avansın paylaştırılması, bu usul meselesi bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma, asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi usul işleminin amacıyla sınırlı kurulmalıdır. Esas hakkındaki hüküm, para alacağı veya faiz sonucu kendiliğinden bu başvurunun parçası sayılmamalıdır.

Sonuç

Bu usul meselesi bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Hakem Mahkemesinin Kendi Yetkisine Karar Vermesi dosyasında sonucu belirleyen deliller, görevli merci ve süre çizelgesi nasıl birlikte kurulmalıdır” sorusu, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 4686 Sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu, 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Hakem veya hakem kurulu, tahkim anlaşmasının varlığı ve geçerliliği dahil kendi yetkisi hakkında karar verebilir; sözleşmedeki tahkim şartı asıl sözleşmeden bağımsız değerlendirilir.

Dosyanın ilk önceliği tahkim anlaşmasının taraf, konu, kapsam ve şekil unsurlarını uyuşmazlık talepleriyle eşleştirip yetki itirazını ilk savunma ve usul takviminde açıkça ileri sürmek, delil omurgası ise asıl sözleşme ve tahkim şartı, ayrı tahkim sözleşmesi, imza ve temsil belgeleri, görev belgesi, tahkim talebi ve cevap, yetki itirazı, usul takvimi, hakem kararları, tebligat kayıtları, kurum kuralları ve uyuşmazlık kapsamını gösteren belgeler ile Hakem Mahkemesinin Kendi Yetkisine Karar Vermesi uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Yetki itirazı tahkim usulündeki ilk savunma süresinde yapılmalı; ön sorun kararına mahkeme başvurusu, nihai karara karşı iptal ve yabancı kararın tenfiz itirazı süreleri ayrıca izlenmelidir. Yetkinin kabulü veya reddi, tahkim yargılamasının devamı ya da sona ermesi, mahkeme yardım ve tedbiri, hakem kararının iptali, tenfiz talebi veya reddi, gider ve avansın paylaştırılması talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; asıl sözleşmenin geçersizliği iddiasını tahkim şartının da otomatik hükümsüzlüğü saymak veya yetki itirazını süresinde ileri sürmeyip nihai karardan sonra ilk kez gündeme getirmek riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Yargıtay — hakem mahkemesinin karar vermesi resmî kayıtları — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: bu usul meselesi bakımından hakem veya hakem kurulu, tahkim anlaşmasının varlığı ve geçerliliği dahil kendi yetkisi hakkında karar verebilir; sözleşmedeki tahkim şartı asıl sözleşmeden bağımsız değerlendirilir yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.
• Yargıtay — hakem mahkemesinin karar vermesi emsal taraması — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: bu usul meselesi içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; yetki-itiraz mekanizması devlet mahkemelerinin tüm denetimini dışlamaz; tahkime elverişlilik, tahkim anlaşmasının kapsamı, taraf ve temsil yetkisi, itiraz zamanı, ön sorun kararı, iptal davası ve yabancı kararın tenfizi ayrı incelenmelidir savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.
• Resmî Gazete — hakem mahkemesinin karar vermesi yürürlük denetimi — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: bu usul meselesi için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
• 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.407-444 ve özellikle 413 ve 422
• 4686 Sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu — m.4, 7 ve 15
• 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun — m.60-63
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru