Ticaret Hukukunun Kapsamı Ve Tacir Olmanın Sonuçları

Şirket Dosyasının Ana Belgeleri

• Ticaret sicili ve MERSİS kayıtları,
• Esas sözleşme ve değişiklikler,
• Pay defteri, pay senedi ve devir belgeleri,
• Genel kurul ve yönetim organı kararları,
• Çağrı, gündem, hazır bulunanlar listesi ve tutanak,
• Ticari defterler ve finansal tablolar,
• Ortak cari hesapları, sermaye ödemeleri ve teminatlar,
• İmza yetkisi, iç yönerge ve temsil belgeleri.

Şirket Türünün Seçimi, Kuruluş Ve Ortaklar Sözleşmesi

Anonim ve limited şirket, ortaklardan ayrı tüzel kişidir. Ortaklar kural olarak şirket borçlarından kişisel malvarlığıyla sorumlu değildir; limited şirket ortaklarının kamu borcu, ödenmemiş sermaye, kefalet/aval, organ sorumluluğu ve kötüye kullanım istisnaları saklıdır. Şahıs şirketlerinde ortakların sorumluluğu daha geniştir.

Kuruluşta yalnız sermaye miktarı değil; yatırım alma, pay devri, yönetim, çıkış, kâr dağıtımı ve miras planı düşünülmelidir. Esas sözleşme sicile tescil edilen kuralları içerir. Ayrı ortaklar sözleşmesi; oy anlaşması, önalım, birlikte satma, sürükleme, rekabet, bilgi ve çıkış hükümlerini düzenleyebilir. Bu sözleşmenin şirkete ve üçüncü kişilere etkisi, emredici TTK hükümleri ve esas sözleşmeyle uyumu gözetilmelidir.

Kuruluşta Kritik Hükümler

Hazır şablonlar, ortakların gerçek ekonomik anlaşmasını yansıtmayabilir. Özellikle eşit paylı iki ortaklı şirkette karar kilitlenmesi için arabuluculuk, bağımsız yönetici, al-sat mekanizması veya değerleme yöntemi baştan yazılmalıdır.

Sermaye, Pay Sahipliği Ve Pay Devri

Sermaye, şirket alacaklıları bakımından korunan malvarlığı temelidir. Nakdi sermaye taahhüdünün süresinde ödenmemesi temerrüt, faiz, ıskat ve sorumluluk doğurabilir. Ayni sermayenin devredilebilir, üzerinde sınırlı ayni hak/haciz bulunmayan ve değerlenebilir nitelikte olması gerekir. Şirkete verilen her para sermaye değildir; ortak borcu, sermaye avansı ve emisyon primi doğru kaydedilmelidir.

Anonim şirkette payın devri kural olarak serbesttir; nama yazılı paylarda kanuni veya esas sözleşmesel sınırlama olabilir. Limited şirkette pay devri yazılı şekil, imza onayı ve kural olarak genel kurul onayı gerektirir; esas sözleşme farklı düzenleme içerebilir. Ticaret sicili kaydı ve pay defteri, devir ilişkisinde önemli olmakla birlikte kurucu etkinin kapsamı şirket türüne göre değişir.

Pay sahipliği yalnız kâr payı değildir. Oy, genel kurula katılım, bilgi ve inceleme, özel denetim, rüçhan, tasfiye payı ve dava hakları içerir. İmtiyaz, belirli paya oy, kâr veya yönetim üstünlüğü sağlayabilir; emredici sınırlar aşılmaz.

Sermaye artırımı şirketin finansmanını sağlar fakat azınlık payını sulandırabilir. Rüçhan hakkının sınırlandırılması haklı sebep ve eşit işlem ilkesine uygun olmalıdır. İç kaynaklardan artırım, bedelli artırım, şartlı artırım ve kayıtlı sermaye farklı şartlara tabidir. Sermaye azaltımı alacaklı koruması ve tescil usulü gerektirir.

Yönetim, Temsil Ve Yöneticilerin Sorumluluğu

Anonim şirkette yönetim kurulu, limited şirkette müdürler şirketi yönetir ve temsil eder. Devredilebilir görevler olmakla birlikte üst gözetim, muhasebe-finans düzeni, gerekli talimatlar ve borca batıklığın bildirilmesi gibi devredilemez görevler vardır. Yetki devri uygun esas sözleşme hükmü, iç yönerge ve kararlarla kurulmalıdır.

Temsil yetkisinin konu ve miktar bakımından iç sınırlaması, sicilde yayımlansa dahi iyi niyetli üçüncü kişiye karşı her zaman ileri sürülemez; merkez/şube ve birlikte imza sınırlamaları özel önem taşır. Şirket adına sözleşme imzalayan kişinin güncel imza yetkisi kontrol edilmelidir.

Yöneticiler kanun ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ederlerse şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara karşı sorumlu olabilir. İş adamı kararı ilkesi kapsamında, yeterli bilgiye dayalı, menfaat çatışmasız ve şirket yararına iyi niyetli kararın yalnız kötü sonuç doğurması sorumluluk yaratmaz. Buna karşılık şirket malvarlığının kişisel kullanım, ilişkili tarafa piyasa dışı devir, kayıt dışı ödeme veya bilinçsiz borçlanmayla azaltılması sorumluluk doğurabilir.

Sorumluluk Davasında İnceleme

• Görev ve yükümlülük kime aitti?
• Hangi karar veya ihmal hukuka aykırı?
• Zarar şirkete mi, ortağa doğrudan mı ait?
• Kusur ve uygun illiyet var mı?
• İbra kararı, zamanaşımı ve davacı sıfatı ne durumda?
• Birden fazla sorumlunun farklılaştırılmış teselsülü nasıl uygulanır?

Şirket zararının pay değerini düşürmesi, ortağın her zaman doğrudan kendi adına tazminat isteyebileceği anlamına gelmez. Doğrudan ve dolaylı zarar ayrımı talep sahibini ve tazminatın kime ödeneceğini belirler.

Genel Kurul Kararları Ve Pay Sahibinin Korunması

Genel kurul çağrısı, gündem, toplantı ve karar nisabı, temsil, oy yasağı ve tutanak usulü kararın geçerliliğini etkiler. Gündeme bağlılık kuralı gereği gündemde bulunmayan konuda karar alınamaz; kanuni istisnalar saklıdır. Bütün pay sahiplerinin hazır olduğu çağrısız genel kurulda itiraz yoksa toplantı yapılabilir.

Kanuna veya esas sözleşmeye aykırı ya da dürüstlük kuralını ihlal eden genel kurul kararına karşı iptal davası açılabilir. Toplantıya katılıp karşı oy kullanan ve muhalefetini tutanağa geçirten pay sahibi başta olmak üzere kanunda sayılan kişiler dava açabilir. Dava süresi karar tarihinden itibaren üç aydır. Yokluk ve butlan daha ağır sakatlıklardır; hukuki sonuç ve süre rejimi farklıdır.

Bilgi alma ve inceleme hakkı, pay sahibinin diğer haklarını bilinçli kullanmasının aracıdır. Şirket sırrı veya korunması gereken menfaat gerekçesi somut olmalıdır. Haksız ret hâlinde mahkemeye başvuru ve özel denetim talebi gündeme gelebilir. Özel denetim belirli olayların açıklığa kavuşturulmasına yöneliktir; genel ve sınırsız şirket denetimi değildir.

Azlık; genel kurulu toplantıya çağırma, gündeme madde ekletme, özel denetim ve finansal tabloların görüşülmesini erteleme gibi haklara sahiptir. Çoğunluk gücü, azlığı şirketten dışlamak veya şirket değerini çoğunluk lehine aktarmak için kullanılamaz.

Limited Şirkette Çıkma, Çıkarılma Ve Haklı Sebeple Fesih

Limited şirket ortağı, esas sözleşmedeki sebep veya haklı sebep varsa çıkma talep edebilir. Şirket de kanuni ve esas sözleşmesel şartlarla ortağın çıkarılmasını isteyebilir. Çıkma payı, ortağın esas sermaye payının gerçek değerine göre ve şirketin kullanılabilir özkaynak koşulları gözetilerek hesaplanır.

Haklı sebeple fesih, şirket ilişkisinin sürdürülmesini objektif olarak çekilmez kılan ağır durumlarda son çaredir. Sürekli karar kilitlenmesi, güven ilişkisinin çökmesi, şirket malvarlığının kötüye kullanılması, bilgi hakkının sistematik engellenmesi veya amacın imkânsızlaşması örnek olabilir. Mahkeme fesih yerine davacı ortağa payının gerçek değerinin ödenerek çıkarılması veya uygun başka çözüm kararı verebilir.

Anonim şirkette haklı sebeple fesih azlık hakkıdır ve mahkeme fesih yerine payların gerçek değerle satın alınmasına veya duruma uygun çözüme karar verebilir. Pay sahibinin salt yatırımının değer kaybetmesi ya da her kararına katılınmaması tek başına haklı sebep değildir.

Ortaklık uyuşmazlığında ihtiyati tedbir, organ kararlarını tamamen kilitleyecek genişlikte değil, korunması gereken malvarlığı veya bilgi hakkıyla orantılı olmalıdır. Şirket hesabına kayyım atanması istisnai ve gereklilik şartına bağlıdır.

Ticari Defter, Fatura, Cari Hesap Ve Ticari Alacak

Ticari defterler usulüne uygun tutulup açılış-kapanış onayları yapılmışsa sahibi lehine delil olabilir; karşı tarafın tacir olması, uyuşmazlığın ticari işten doğması ve kayıtların birbirini doğrulaması gibi şartlar aranır. Defter ibrazından kaçınmanın ispat sonucu vardır. E-defter beratları, kayıt değişmezliği ve dayanak belgeler birlikte incelenir.

Fatura, sözleşmenin kurulmasından çok ifanın içeriğini gösterir. Faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmemesi içeriğinin kabulü karinesi doğurabilir; malın hiç teslim edilmediği veya temel ilişkinin bulunmadığı iddiası her durumda ortadan kalkmaz. E-fatura sistem yanıtı, iade faturası ve ticari defter kaydı somut ilişkiyle birlikte değerlendirilir.

Cari hesap sözleşmesi yazılı yapılır. Tarafların alacaklarını ayrı ayrı istemekten vazgeçip hesaba kaydetmesi ve dönem sonunda bakiyeyi istemesi gerekir. Günlük uygulamada “cari hesap ekstresi” denilen her kayıt TTK anlamında cari hesap sözleşmesi değildir. Mutabakat belgesi borç ikrarı veya delil başlangıcı etkisi doğurabilir.

Ticari alacak davasından önce sözleşme, teslim, ayıp ihbarı, temerrüt ve faiz analizi yapılır. Dava şartı arabuluculuk başvurusunda asıl alacak, feriler ve talep türü açık yazılmalıdır. İhtiyati haciz için rehinle temin edilmemiş ve muaccel para alacağı ile yaklaşık ispat aranır; teminat ve haksız haciz sorumluluğu gözetilir.

Haksız Rekabet, Kıymetli Evrak Ve Şirketler Topluluğu

Haksız rekabet, rakipler arasında olmanın ötesinde dürüst ve bozulmamış rekabeti korur. Yanıltıcı reklam, başkasının emeğinden yetkisiz yararlanma, müşteri veya çalışan ayartma, iş sırrını ifşa, genel işlem koşullarıyla dürüstlük ihlali ve karıştırılma tehlikesi doğuran tanıtım davranışları kapsamda olabilir.

Tespit, men, hukuka aykırı sonucun kaldırılması, düzeltme ve tazminat talepleri gündeme gelir. İnternet içeriğinin kaldırılması, alan adı, platform bildirimi ve ihtiyati tedbir hızlı planlanmalıdır. Ticaret unvanı, işletme adı, marka ve telif haklarının koruma rejimleri kesişebilir fakat aynı değildir.

Çek, bono ve poliçede şekil şartları, temsil, ciro, aval, ibraz ve zamanaşımı titizlikle incelenir. Şirket kaşesi yanında atılan ikinci imzanın aval olup olmadığı, temsilcinin kişisel sorumluluğu ve teminat senedi savunması somut belgeye bağlıdır.

Şirketler topluluğunda hâkimiyet hukuka aykırı kullanılarak bağlı şirket zarara uğratılamaz. Kayıp aynı faaliyet yılı içinde denkleştirilmez veya talep hakkı tanınmazsa sorumluluk doğabilir. Tam hâkimiyet hâlinde talimat yetkisi bulunsa da bağlı şirketin ödeme gücünü açıkça aşan talimatlara sınırsız izin verilmez.

Sona Erme, Tasfiye, Borca Batıklık Ve Konkordato Bağlantısı

Şirket genel kurul kararı, süre, amacın gerçekleşmesi, iflas, mahkeme kararı veya özel sebeplerle sona erebilir. Tasfiye hâlinde tüzel kişilik tasfiye amacıyla devam eder. Alacaklar tahsil edilir, borçlar ödenir, kalan değer dağıtılır. Bilinen alacaklılar çağrılmalı; çekişmeli borçlar için karşılık ayrılmalıdır.

Yönetim, sermaye kaybı ve borca batıklık işaretlerini düzenli izlemelidir. Son yıllık bilançodan sermaye ile kanuni yedeklerin belirli oranlarda kaybedildiği anlaşılırsa yönetim kurulunun genel kurulu çağırma ve iyileştirici önlem sunma yükümlülüğü doğar. Borca batıklık şüphesinde ara bilanço hazırlanır; koşulları varsa mahkemeye bildirim yapılır. Sırf ortakların şirkete borç vermesi özkaynak sorununu her zaman çözmez.

Konkordato veya yeniden yapılandırma kararı, şirket organlarının sorumluluğunu geriye dönük silmez. Başvuru öncesi seçici ödeme, ilişkili tarafa devir, defter düzensizliği ve gerçekçi olmayan proje risktir. Yöneticiler, işletmenin devamı ile alacaklıların korunması arasındaki dengeyi belgelemelidir.

Önleyici Şirket Hukuku, Sık Sorular Ve Sonuç

Şirketler için yıllık hukuk takvimi kurulmalıdır: olağan genel kurul, finansal tablo onayı, bağımsız denetim, pay defteri, sermaye ödeme, imza yetkisi, ilişkili taraf işlemleri, kişisel veri ve sözleşme yenilemeleri. Önemli kararların gerekçesi ve dayanak verisi karar defterine uygun yansıtılmalıdır.

Şirketin kasasındaki para ortakların mıdır? Hayır. Şirket malvarlığı tüzel kişiye aittir. Ortak ancak hukuka uygun kâr payı, ücret, alacak geri ödemesi veya tasfiye payı yoluyla değer alabilir.

Yüzde 50–50 şirkette anlaşamazsak şirket kendiliğinden biter mi? Hayır. Esas sözleşme ve ortaklar sözleşmesindeki kilit çözümü, organların çalışabilirliği, haklı sebep ve alternatif mahkeme çözümleri değerlendirilir.

Genel kurula çağrılmadım; karar yok mudur? Çağrı usulsüzlüğünün iptal, yokluk veya başka sonuca yol açması sakatlığın ağırlığı ve katılım durumuna göre belirlenir; kısa dava süresi kaçırılmamalıdır.

Şirket borcu nedeniyle ortağa takip yapılabilir mi? Şirket türü, sermaye borcu, kişisel teminat, kamu borcu ve sorumluluk nedeni incelenmeden yapılamaz.

Ticaret ve şirketler hukukunda uyuşmazlık çıktığında yalnız dava değil, şirketin faaliyetini ve değerini koruyacak geçici ve kurumsal çözüm de tasarlanmalıdır.

Resmî Kaynakça

Kaynak: 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu

Kaynak: 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu

Kaynak: 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Kaynak: 6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu

Kaynak: Ticaret Sicili Gazetesi

Kaynak: Yargıtay Karar Arama

Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Şirket türü, esas sözleşme, sicil, organ kararları ve finansal kayıtlar görülmeden somut hukuki görüş sayılamaz.