Mirasın Açılması Ve Terekenin Kapsamı

İlk Tereke Envanteri

• Nüfus aile tablosu ve mirasçılık belgesi,
• Tapu, araç, banka, yatırım ve kripto varlık,
• Şirket payı, ortak cari hesabı ve ticari işletme,
• Kredi, icra, vergi ve kefalet borçları,
• Vasiyetname, miras sözleşmesi ve bağışlar,
• Hayat sigortası, BES ve lehtar kayıtları,
• Eşin mal rejimi alacağı,
• Zilyetlikteki eşya, ziynet ve üçüncü kişi alacakları.

Yasal Mirasçılık Ve Sağ Kalan Eş

Altsoy birinci zümredir; çocuklar eşit mirasçı olur, önce ölen çocuğun yerini kendi altsoyu alır. Altsoy yoksa ana-baba zümresi; o da yoksa büyük ana-baba zümresi devreye girer. Zümrede bir mirasçının bulunması sonraki zümeyi dışlar.

Sağ kalan eş; altsoy ile birlikte dörtte bir, ana-baba zümresiyle yarı, büyük ana-baba ve onların çocuklarıyla dörtte üç; bunlar da yoksa tamamını alır. Eşin miras payı, mal rejimi tasfiyesinden ayrıdır. Önce edinilmiş mallara katılma rejiminden doğan alacak hesaplanır, kalan tereke miras paylarına bölünür.

Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur; evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da sürer. Evlat edinen ve hısımları evlatlığa mirasçı olmaz. Evlilik dışı çocuk soybağı kurulmuşsa eşit mirasçıdır.

Boşanma kesinleşmeden ölüm olursa sağ kalan eş kural olarak mirasçıdır. Devam eden boşanma davasında ölen eşin mirasçıları, diğer eşin kusurunu kanuni şartlarla ispatlayarak mirasçılığın kaybını sağlayabilir. Ayrılık veya fiilî ayrı yaşam tek başına mirasçılığı kaldırmaz.

Ölüme Bağlı Tasarruflar Ve Şekil

Miras bırakan vasiyetname veya miras sözleşmesiyle tasarrufta bulunabilir. Vasiyetname resmî, el yazılı veya olağanüstü koşullarda sözlü yapılabilir. Resmî vasiyetname memur ve iki tanık önünde düzenlenir. El yazılı vasiyetnamenin baştan sona miras bırakanın el yazısıyla, tarih ve imzayla yapılması gerekir.

Miras sözleşmesi resmî vasiyetname şeklinde ve tarafların iradelerini aynı anda açıklamasıyla yapılır. Vasiyetname tek taraflı olarak geri alınabilir; miras sözleşmesinden dönme daha sınırlı şartlara tabidir. Mirasçılıktan feragat sözleşmesi, karşılıklı veya karşılıksız olabilir ve feragat edenin altsoyuna etkisi sözleşmeye göre değerlendirilir.

Ehliyet, tasarruf tarihinde incelenir. Vasiyet için on beş yaş ve ayırt etme gücü; miras sözleşmesi için erginlik, ayırt etme gücü ve kısıtlı olmama aranır. Hastalık tek başına ehliyetsizlik değildir; tıbbi kayıt ve davranışlar birlikte değerlendirilir.

Vasiyetname ölümden sonra sulh hukuk mahkemesince açılıp ilgililere okunur. Açılma kararı vasiyetin geçerli olduğu anlamına gelmez; iptal, tenkis ve vasiyet alacağı davaları saklıdır. Atanmış mirasçı terekeye külli halef, vasiyet alacaklısı ise belirli edimin ifasını isteyen alacaklıdır.

Saklı Pay, Tasarruf Edilebilir Kısım Ve Tenkis

Saklı paylı mirasçılar altsoy, ana-baba ve sağ kalan eştir. Kardeşlerin saklı payı yoktur. Saklı pay oranı mirasçının yasal payına göre hesaplanır. Tereke; ölüm anındaki net değer, denkleştirmeye ve tenkise tabi kazandırmalar eklenerek belirlenir.

Miras bırakan tasarruf edilebilir kısmı aşan kazandırma yapmışsa saklı payı zedelenen mirasçı tenkis isteyebilir. Tenkis, tasarrufu baştan tümüyle geçersiz kılmaz; saklı payı tamamlayacak ölçüde azaltır. Önce ölüme bağlı tasarruflar, yetmezse en yeni tarihliden başlanarak sağlararası kazandırmalar tenkis edilir.

Tenkise tabi sağlararası kazandırmalar arasında mirasçılık sıfatını kaybedene yapılan iadeye tabi kazandırmalar, miras haklarının tasfiyesi amacıyla yapılan ödemeler, miras bırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tuttuğu bağışlar ve ölümden önceki bir yıl içindeki olağan dışı bağışlar bulunabilir. Saklı payı etkisiz kılma amacıyla yapılan kazandırmalar süreye bakılmaksızın değerlendirilebilir.

Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamede açılma, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılır. Def'i yoluyla tenkis süreye tabi olmaksızın ileri sürülebilir.

Hesap Sırası

1. Ölüm anındaki aktifler belirlenir.
2. Kanuni borç ve giderler düşülür.
3. Eklenecek kazandırmalar hesaplanır.
4. Yasal ve saklı paylar bulunur.
5. Tasarruf edilebilir kısım belirlenir.
6. Kazandırmalar kanuni sırayla tenkis edilir.

Vasiyetnamenin İptali Ve Yorumlanması

Vasiyetnamenin ehliyetsizlik, yanılma-aldatma-korkutma, hukuka/ahlaka aykırılık veya şekil eksikliği nedeniyle iptali istenebilir. İptal hakkı; tasarruf, sebep ve hak sahipliğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, iyi niyetli davalıya karşı on ve kötü niyetliye karşı yirmi yıllık üst süreye tabidir.

İptal ile tenkis ayrıdır. İptalde tasarruf geçersizliğe dayanır; tenkiste geçerli tasarruf saklı payı aştığı ölçüde azaltılır. Kademeli talep kurulabilir. Vasiyetnamenin belirli hükmü diğerlerinden ayrılabiliyorsa kısmi iptal mümkündür.

Yorumda miras bırakanın gerçek iradesi esas alınır. Yazım hatası, kişi veya malın yanlış gösterilmesi irade açıkça belirlenebiliyorsa düzeltilebilir. Hukuken mümkün yoruma üstünlük verilir; ancak şekil eksikliği yorumla giderilemez.

Vasiyeti yerine getirme görevlisi terekeyi yönetir, borçları öder ve tasarrufu yerine getirir. Yetki ve ücret, vasiyetname ile kanuna göre belirlenir; mirasçıların her talimatına bağlı değildir fakat hesap verir.

Mirasın Reddi, Hükmen Ret Ve Tereke Borçları

Yasal ve atanmış mirasçı, mirası üç ay içinde reddedebilir. Süre yasal mirasçı için ölümü öğrenmeden; atanmış mirasçı için tasarrufun bildirildiği tarihten başlar. Ret sulh hukuk mahkemesine kayıtsız ve şartsız beyanla yapılır. Önemli sebep varsa süre uzatılabilir veya yeni süre verilebilir.

Tereke işlerine olağan yönetim dışı karışan, malı gizleyen veya kendine mal eden mirasçı ret hakkını kaybedebilir. Cenaze ve koruma amaçlı işlemler her zaman terekeyi benimseme değildir. Ret öncesinde banka parası çekme, araç satma veya alacak tahsil etme dikkatle değerlendirilmelidir.

Ölüm tarihinde miras bırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır; bu hükmen rettir. Mirasçının terekeyi kabul eden davranışı ve alacaklıların korunması incelenir. Hükmen ret için süre tartışması, tereke borcu takibinde def'i veya tespit davası biçiminde ortaya çıkabilir.

En yakın yasal mirasçıların tamamı reddederse tereke iflas hükümlerine göre tasfiye edilir. Altsoyun reddi hâlinde payın kime geçeceği zümre kurallarına göre belirlenir; “çocuk reddederse borç otomatik toruna geçmez” şeklinde soyut kabul yerine somut aile yapısı incelenmelidir.

Malvarlığı borca batık ama değerli kalem içeriyorsa resmî defter tutma veya resmî tasfiye seçenekleri değerlendirilebilir. Resmî defter, mirasçının sorumluluğunu deftere yazılan borçlarla sınırlayabilir.

Denkleştirme, Miras Sebebiyle İstihkak Ve Muris Muvazaası

Yasal mirasçılar, miras payına mahsuben aldıkları karşılıksız kazandırmaları terekeye iade ile yükümlü olabilir. Altsoya kuruluş sermayesi, malvarlığı devri, borçtan kurtarma ve benzeri kazandırmalar aksi açıkça belirtilmedikçe denkleştirmeye tabidir. Olağan eğitim ve öğrenim giderleri denkleştirilmez; alışılmış ölçüyü aşan giderler hakkaniyetle değerlendirilir.

Denkleştirme mirasçılar arasındaki eşitliği sağlar; tenkis saklı payı korur. Aynı kazandırma her iki hesapta dikkate alınabilir fakat mükerrer sonuç doğurmaz. Kazandırmanın değeri, denkleştirme anındaki durum ve kanuni değerleme esaslarına göre hesaplanır.

Tereke malını haksız elinde bulunduran kişiye karşı miras sebebiyle istihkak davası açılabilir. Davacı mirasçılık sıfatını ve malın terekeye ait olduğunu gösterir. İyi veya kötü niyetli zilyede göre süre ve iade kapsamı değişir.

Muris muvazaası, tapulu taşınmazın gerçekte bağışlanmasına rağmen satış gösterilmesi ve mirasçıdan mal kaçırma amacı bulunmasıdır. Tenkisten farklı olarak saklı pay şartı yoktur ve tapu iptal-tescil sonucu doğurabilir. Bedel, bakım, aile ilişkisi ve mal dağılımı birlikte araştırılır.

Terekenin Korunması, Tespit Ve Yönetim

Mirasçı bulunmaması, temsilcinin yokluğu, tereke malının tehlikede olması veya başka kanuni sebepte sulh hukuk mahkemesi mühürleme, yazım, resmî yönetim ve vasiyetnamenin açılması gibi koruma önlemleri alır. Tereke tespiti, mülkiyet uyuşmazlığını kesin çözmez; mevcut mal ve belgeleri korur.

Birlikte mirasçılar, paylaşmaya kadar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve kararları kural olarak birlikte alır. Acil koruma için her mirasçı tek başına hareket edebilir. Miras ortaklığına temsilci atanması, çok sayıda mirasçı veya ciddi yönetim çatışmasında çözüm olabilir.

Ticari işletme ve şirket paylarında yönetim boşluğu şirket değerini hızla azaltabilir. Payın mirasçılara geçişi, limited şirket onayı, pay defteri, miras ortaklığı temsilcisi ve esas sözleşme hükümleri birlikte incelenir. Tarımsal arazilerde bölünme ve mülkiyet devri özel kanuna tabidir.

Mirasçılar tereke borçlarından kişisel ve müteselsil sorumlu olabilir. Paylaşma sözleşmesinde borcun bir mirasçıya bırakılması alacaklının rızası olmadıkça dış sorumluluğu kaldırmaz. Vergi ve harçlar, mirasın intikaliyle birlikte planlanmalıdır.

Paylaşma, Satış Ve Uyuşmazlık Çözümü

Mirasçılar oybirliğiyle yazılı paylaşma sözleşmesi yapabilir. Taşınmaz devrinin tapuda tamamlanması gerekir. Paylaşmada malın özgülenmesi, denkleştirme ödemesi, borç ve masraf, zilyetlik teslimi ve üçüncü kişilerin hakları açık yazılmalıdır.

Anlaşma olmazsa her mirasçı paylaşma davası açabilir. Aynen bölüşme mümkün değilse satış ve bedel paylaşımı yapılır. Belirli malın bütün olarak bir mirasçıya özgülenmesi ve diğerlerine para ödenmesi malın niteliği ve talebe göre mümkündür. Aile konutu ve ev eşyası sağ kalan eşe mülkiyet veya intifa olarak özgülenebilir.

Miras payının üçüncü kişiye devri yazılı yapılır; üçüncü kişi tereke üzerinde doğrudan ortak olmayıp paylaşma sonunda devredene düşecek değeri isteme konumundadır. Mirasçılar arasındaki pay devri farklı sonuç doğurur.

Arabuluculuk; ortaklığın giderilmesi ve uygun diğer malvarlığı uyuşmazlıklarında dava şartı veya ihtiyari çözüm aracı olabilir. Saklı pay, vasiyet ve aile ilişkisi nedeniyle yalnız rakam değil, vergi ve gelecekteki kullanım da müzakere edilmelidir.

Planlama, Sık Sorular Ve Sonuç

Miras planlamasında vasiyetname tek araç değildir. Mal rejimi sözleşmesi, şirket esas sözleşmesi, hayat sigortası lehtarı, bağış, intifa, miras sözleşmesi ve aile şirketi protokolü birlikte ele alınır. Saklı pay, vergi, alacaklılar ve ehliyet koşulları gözetilmeden yapılan devirler yeni dava yaratabilir.

Borçlu mirası kabul etmek zorunda mıyım? Hayır; üç aylık ret ve şartları varsa hükmen ret seçenekleri vardır. Tereke işlemine karışmadan hızlı envanter yapılmalıdır.

Vasiyetname varsa yasal mirasçılar hiç pay alamaz mı? Saklı paylı mirasçıların tenkis hakkı olabilir; vasiyetin geçerliliği ve tereke hesabı incelenir.

Kardeşlerden biri yıllardır evi kullanıyorsa malik olur mu? Miras ortaklığında tek başına kullanım kural olarak mülkiyet kazandırmaz; ecrimisil, intifadan men ve paylaşma gündeme gelir.

Mirasçılık belgesi tapu devri için yeterli mi? İntikal için temel belgedir; vergi ve tapu işlemleri tamamlanır. Belge belirli malın tek mirasçıya ait olduğunu göstermez.

Resmî Kaynakça

Kaynak: 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu

Kaynak: 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Kaynak: 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu

Kaynak: Yargıtay Karar Arama

Kaynak: Tapu Ve Kadastro Genel Müdürlüğü – Miras İntikali

Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Ölüm tarihi, aile tablosu, tereke borçları, kazandırmalar ve vasiyetname görülmeden somut hukuki görüş sayılamaz.