Ticari Satışta Alıcının Temerrüdü ve Satıcının Seçimlik Hakları

Kapsam

Ticari Satışta Alıcının Temerrüdü ve Satıcının Seçimlik Hakları yönünden hakkın doğumu, sınırları, taraf sıfatı, görevli mahkeme, varsa zorunlu ön başvuru, süre, ispat yükü, deliller, talep sonucu, feriler ve kanun yolu birlikte ele alınır. Ticari satışta alıcının bedeli ödememesi veya malı teslim almaması, sözleşme ve kanundaki muacceliyet koşulları gerçekleştiğinde satıcıya aynen ifa, gecikme zararı, sözleşmeden dönme veya uygun koşullarda fark zararı talepleri sağlayabilir. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, ticari satışta alıcının temerrüdü ve satıcının seçimlik hakları konusunda 19 Eylül 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Maddî Hukuk ve Usulün Birlikte Değerlendirilmesi

İncelemenin ilk ölçütü “ticari satışta alıcının bedeli ödememesi veya malı teslim almaması, sözleşme ve kanundaki muacceliyet koşulları gerçekleştiğinde satıcıya aynen ifa, gecikme zararı, sözleşmeden dönme veya uygun koşullarda fark zararı talepleri sağlayabilir” kuralıdır. Her ödeme gecikmesi sözleşmeden derhal dönme hakkı vermez; kesin vade, ihtar, ek süre, peşin veya kredili satış, kısmi ödeme, malın yeniden satılması ve satıcının zararı azaltma davranışı ayrı değerlendirilir. Ayrıca “satış sözleşmesi ve sipariş, fatura ve teslim belgeleri, ödeme planı, banka kayıtları, ihtar ve ek süre yazıları, ticari defterler, malın muhafaza veya yeniden satış kayıtları, piyasa fiyatı ve zarar hesabı hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Ticari Satışta Alıcının Temerrüdü ve Satıcının Seçimlik Hakları bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.18, 21-23 ve 1530

Ticari satışta alıcının temerrüdü ve satıcının seçimlik hakları kapsamında m.18, 21-23 ve 1530 hükümleri ticari iş, satış ve ödeme temerrüdü bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Borçlar Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.117-126 ve 207-236

Ticari satışta alıcının temerrüdü ve satıcının seçimlik hakları kapsamında m.117-126 ve 207-236 hükümleri borçlu temerrüdü ve satış hükümleri bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.190, 199 ve 222

Ticari satışta alıcının temerrüdü ve satıcının seçimlik hakları kapsamında m.190, 199 ve 222 hükümleri ispat ve ticari defterler bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Ticaret Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Uyuşmazlığı Çözen Hukukî Kriterler

Ticari satışta alıcının bedeli ödememesi veya malı teslim almaması, sözleşme ve kanundaki muacceliyet koşulları gerçekleştiğinde satıcıya aynen ifa, gecikme zararı, sözleşmeden dönme veya uygun koşullarda fark zararı talepleri sağlayabilir.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için satış sözleşmesi ve sipariş, fatura ve teslim belgeleri, ödeme planı, banka kayıtları, ihtar ve ek süre yazıları, ticari defterler, malın muhafaza veya yeniden satış kayıtları, piyasa fiyatı ve zarar hesabı ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Yargıtay ticari satışta seçimlik hakları resmî kayıtları yönünden ticari satışta alıcının bedeli ödememesi veya malı teslim almaması, sözleşme ve kanundaki muacceliyet koşulları gerçekleştiğinde satıcıya aynen ifa, gecikme zararı, sözleşmeden dönme veya uygun koşullarda fark zararı talepleri sağlayabilir” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Her ödeme gecikmesi sözleşmeden derhal dönme hakkı vermez; kesin vade, ihtar, ek süre, peşin veya kredili satış, kısmi ödeme, malın yeniden satılması ve satıcının zararı azaltma davranışı ayrı değerlendirilir.

“Yargıtay ticari satışta seçimlik hakları emsal taraması yönünden her ödeme gecikmesi sözleşmeden derhal dönme hakkı vermez; kesin vade, ihtar, ek süre, peşin veya kredili satış, kısmi ödeme, malın yeniden satılması ve satıcının zararı azaltma davranışı ayrı değerlendirilir” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak savunması da ayrıca incelenmelidir.

Satış sözleşmesi ve sipariş, fatura ve teslim belgeleri, ödeme planı, banka kayıtları, ihtar ve ek süre yazıları, ticari defterler, malın muhafaza veya yeniden satış kayıtları, piyasa fiyatı ve zarar hesabı hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır.

Resmî Gazete ticari satışta seçimlik hakları yürürlük denetimi yönünden satış sözleşmesi ve sipariş, fatura ve teslim belgeleri, ödeme planı, banka kayıtları, ihtar ve ek süre yazıları, ticari defterler, malın muhafaza veya yeniden satış kayıtları, piyasa fiyatı ve zarar hesabı hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır. Bu ölçüt özellikle tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar üzerinden sınanır. Çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması tamamlanmadan sonuca gidilmesi, maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak ihtimalini güçlendirebilir.

Çekişmeli Vakıalar Nasıl İspatlanır?

Satış sözleşmesi ve sipariş, fatura ve teslim belgeleri, ödeme planı, banka kayıtları, ihtar ve ek süre yazıları, ticari defterler, malın muhafaza veya yeniden satış kayıtları, piyasa fiyatı ve zarar hesabı.

Bu delil öncelikle “ticari satışta alıcının bedeli ödememesi veya malı teslim almaması, sözleşme ve kanundaki muacceliyet koşulları gerçekleştiğinde satıcıya aynen ifa, gecikme zararı, sözleşmeden dönme veya uygun koşullarda fark zararı talepleri sağlayabilir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay ticari satışta seçimlik hakları resmî kayıtları yönünden satış sözleşmesi ve sipariş, fatura ve teslim belgeleri, ödeme planı, banka kayıtları, ihtar ve ek süre yazıları, ticari defterler, malın muhafaza veya yeniden satış kayıtları, piyasa fiyatı ve zarar hesabı” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi.

“Yargıtay ticari satışta seçimlik hakları emsal taraması yönünden somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Tebliğ, Başvuru, Teslim, Ödeme ve Elektronik Gönderim Tarihlerini Gösteren Resmî Kayıtlar.

“Resmî Gazete ticari satışta seçimlik hakları yürürlük denetimi yönünden tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar” kaydı, “satış sözleşmesi ve sipariş, fatura ve teslim belgeleri, ödeme planı, banka kayıtları, ihtar ve ek süre yazıları, ticari defterler, malın muhafaza veya yeniden satış kayıtları, piyasa fiyatı ve zarar hesabı hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Taraf Sıfatını, Temsil Yetkisini ve Somut Hukuki İlişkiyi Gösteren Konuya Özgü Resmî Kayıtlar.

Bu delil öncelikle “ticari satışta alıcının bedeli ödememesi veya malı teslim almaması, sözleşme ve kanundaki muacceliyet koşulları gerçekleştiğinde satıcıya aynen ifa, gecikme zararı, sözleşmeden dönme veya uygun koşullarda fark zararı talepleri sağlayabilir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay ticari satışta seçimlik hakları resmî kayıtları yönünden taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Başvurudan Hükme Usul Haritası

Bedel ve teslim borçlarının vade tarihlerini, alıcının hangi borçta ne zaman temerrüde düştüğünü ve satıcının seçtiği hukuki sonucu tek çizelgede göstermek.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; satış sözleşmesi ve sipariş, fatura ve teslim belgeleri, ödeme planı, banka kayıtları, ihtar ve ek süre yazıları, ticari defterler, malın muhafaza veya yeniden satış kayıtları, piyasa fiyatı ve zarar hesabı ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Yargıtay ticari satışta seçimlik hakları resmî kayıtları yönünden bedel ve teslim borçlarının vade tarihlerini, alıcının hangi borçta ne zaman temerrüde düştüğünü ve satıcının seçtiği hukuki sonucu tek çizelgede göstermek” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması.

“Yargıtay ticari satışta seçimlik hakları emsal taraması yönünden görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması” işlemi yürütülürken görev, yetki ve yalnız kanunun açıkça aradığı dava şartları kadar istenen hükmün uygulanabilirliği de denetlenir. Eksik somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi, somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.

Çekişmeli Her Vakıanın Karşısına İspat Yükünü Taşıyan Taraf ile Dayanak Delilin Yazılması.

“Resmî Gazete ticari satışta seçimlik hakları yürürlük denetimi yönünden çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar dosyaya alınmalı ve asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Yargıtay ticari satışta seçimlik hakları resmî kayıtları yönünden somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Zamanaşımı, Hak Düşürücü Süre ve Tebligat

İhtar ve ek süre gerekip gerekmediği sözleşmeye göre belirlenmeli; fesih veya dönme bildirimi ile ticari dava zamanaşımı ve zorunlu arabuluculuk tarihleri ayrı izlenmelidir.

“Yargıtay ticari satışta seçimlik hakları resmî kayıtları yönünden ihtar ve ek süre gerekip gerekmediği sözleşmeye göre belirlenmeli; fesih veya dönme bildirimi ile ticari dava zamanaşımı ve zorunlu arabuluculuk tarihleri ayrı izlenmelidir” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. Bedel ve teslim borçlarının vade tarihlerini, alıcının hangi borçta ne zaman temerrüde düştüğünü ve satıcının seçtiği hukuki sonucu tek çizelgede göstermek yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

“Yargıtay ticari satışta seçimlik hakları emsal taraması yönünden tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.

Asıl, Ferî ve Geçici Talepler

Satış bedeli ve temerrüt faizi, aynen ifa, sözleşmeden dönme, malın geri alınması, olumlu veya olumsuz zarar ve uygun durumda ihtiyati haciz.

Mahkemeden veya yetkili merciden istenen sonuç Yargıtay ticari satışta seçimlik hakları resmî kayıtları yönünden satış bedeli ve temerrüt faizi, aynen ifa, sözleşmeden dönme, malın geri alınması, olumlu veya olumsuz zarar ve uygun durumda ihtiyati haciz olarak belirlenecekse, kabul hâlinde uygulanacak hüküm kişi, dönem ve miktar yönünden açık olmalıdır. Dayanak delil satış sözleşmesi ve sipariş, fatura ve teslim belgeleri, ödeme planı, banka kayıtları, ihtar ve ek süre yazıları, ticari defterler, malın muhafaza veya yeniden satış kayıtları, piyasa fiyatı ve zarar hesabı, temel ölçüt ise “ticari satışta alıcının bedeli ödememesi veya malı teslim almaması, sözleşme ve kanundaki muacceliyet koşulları gerçekleştiğinde satıcıya aynen ifa, gecikme zararı, sözleşmeden dönme veya uygun koşullarda fark zararı talepleri sağlayabilir” olacaktır.

Somut Uyuşmazlık Bakımından Somut Tehlikeyle Sınırlı ve İnfazı Mümkün Geçici Hukuki Koruma.

“Yargıtay ticari satışta seçimlik hakları emsal taraması yönünden somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma” isteminin diğer taleplerle asli, ferî veya terditli ilişkisi açıklanmalıdır. Somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi bulunmadığında talebin kapsamı varsayımla genişletilmemelidir.

Asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi.

“Resmî Gazete ticari satışta seçimlik hakları yürürlük denetimi yönünden asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi” talebi, “satış sözleşmesi ve sipariş, fatura ve teslim belgeleri, ödeme planı, banka kayıtları, ihtar ve ek süre yazıları, ticari defterler, malın muhafaza veya yeniden satış kayıtları, piyasa fiyatı ve zarar hesabı hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” koşuluyla ve tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Yargıtay — Ticari Satışta Seçimlik Hakları Resmî Kayıtları

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “ticari satışta seçimlik hakları resmî kayıtları” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık bakımından ticari satışta alıcının bedeli ödememesi veya malı teslim almaması, sözleşme ve kanundaki muacceliyet koşulları gerçekleştiğinde satıcıya aynen ifa, gecikme zararı, sözleşmeden dönme veya uygun koşullarda fark zararı talepleri sağlayabilir yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.

Yargıtay — Ticari Satışta Seçimlik Hakları Emsal Taraması

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “ticari satışta seçimlik hakları emsal taraması” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; her ödeme gecikmesi sözleşmeden derhal dönme hakkı vermez; kesin vade, ihtar, ek süre, peşin veya kredili satış, kısmi ödeme, malın yeniden satılması ve satıcının zararı azaltma davranışı ayrı değerlendirilir savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.

Resmî Gazete — Ticari Satışta Seçimlik Hakları Yürürlük Denetimi

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “ticari satışta seçimlik hakları yürürlük denetimi” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Dosyanın Zayıf Noktaları ve Savunmalar

Aynı olayda birbiriyle bağdaşmayan aynen ifa ve dönme sonuçlarını terdit kurmadan birlikte istemek veya yeniden satış gelirini zarar hesabından düşmemek.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay ticari satışta seçimlik hakları resmî kayıtları yönünden aynı olayda birbiriyle bağdaşmayan aynen ifa ve dönme sonuçlarını terdit kurmadan birlikte istemek veya yeniden satış gelirini zarar hesabından düşmemek”. Bu savunmaya verilecek cevap, satış sözleşmesi ve sipariş, fatura ve teslim belgeleri, ödeme planı, banka kayıtları, ihtar ve ek süre yazıları, ticari defterler, malın muhafaza veya yeniden satış kayıtları, piyasa fiyatı ve zarar hesabı delili ve “Ticari satışta alıcının bedeli ödememesi veya malı teslim almaması, sözleşme ve kanundaki muacceliyet koşulları gerçekleştiğinde satıcıya aynen ifa, gecikme zararı, sözleşmeden dönme veya uygun koşullarda fark zararı talepleri sağlayabilir” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Somut Uyuşmazlıkta Olay Tarihindeki Metin Yerine Yalnız Güncel veya İkincil Bir Özete Dayanmak.

“Yargıtay ticari satışta seçimlik hakları emsal taraması yönünden somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak” riski gerçekleşirse somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Maddi Vakıa, Hukuki Nitelendirme, Delil ve Talep Sonucunu Aynı Belirsiz Anlatım İçinde Bırakmak.

“Resmî Gazete ticari satışta seçimlik hakları yürürlük denetimi yönünden maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması aşamasında tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• satış sözleşmesi ve sipariş, fatura ve teslim belgeleri, ödeme planı, banka kayıtları, ihtar ve ek süre yazıları, ticari defterler, malın muhafaza veya yeniden satış kayıtları, piyasa fiyatı ve zarar hesabı
• Ticari Satışta Alıcının Temerrüdü ve Satıcının Seçimlik Hakları uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi
• tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar
• taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar

• bedel ve teslim borçlarının vade tarihlerini, alıcının hangi borçta ne zaman temerrüde düştüğünü ve satıcının seçtiği hukuki sonucu tek çizelgede göstermek
• görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması
• çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması
• somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi

• Süre çizelgesinde İhtar ve ek süre gerekip gerekmediği sözleşmeye göre belirlenmeli; fesih veya dönme bildirimi ile ticari dava zamanaşımı ve zorunlu arabuluculuk tarihleri ayrı izlenmelidir. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Ticari Satışta Alıcının Temerrüdü ve Satıcının Seçimlik Hakları Bakımından Başvuru Sırası Nasıl Kurulmalıdır?

Bedel ve teslim borçlarının vade tarihlerini, alıcının hangi borçta ne zaman temerrüde düştüğünü ve satıcının seçtiği hukuki sonucu tek çizelgede göstermek; görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması; çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması; somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde zorunlu ön başvuru esas incelemesinden önce tamamlanmalıdır.

Ticari satışta alıcının temerrüdü ve satıcının seçimlik hakları bakımından süre kaybını önlemek için hangi tarihler resmî kayıtla belgelenmelidir?

İhtar ve ek süre gerekip gerekmediği sözleşmeye göre belirlenmeli; fesih veya dönme bildirimi ile ticari dava zamanaşımı ve zorunlu arabuluculuk tarihleri ayrı izlenmelidir. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Satış bedeli ve temerrüt faizi, aynen ifa, sözleşmeden dönme, malın geri alınması, olumlu veya olumsuz zarar ve uygun durumda ihtiyati haciz talep sonucunda nasıl somutlaştırılır?

Satış bedeli ve temerrüt faizi, aynen ifa, sözleşmeden dönme, malın geri alınması, olumlu veya olumsuz zarar ve uygun durumda ihtiyati haciz, somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma, asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi somut olayın elverdiği ölçüde gündeme gelebilir. Taleplerin asıl veya yardımcı niteliği ile uygulanabilecek ferilerin dayanağı ayrı gösterilmelidir.

Sonuç

Somut uyuşmazlık bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Ticari Satışta Alıcının Temerrüdü ve Satıcının Seçimlik Hakları dosyasında sonucu belirleyen deliller, görevli merci ve süre çizelgesi nasıl birlikte kurulmalıdır” sorusu, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Ticari satışta alıcının bedeli ödememesi veya malı teslim almaması, sözleşme ve kanundaki muacceliyet koşulları gerçekleştiğinde satıcıya aynen ifa, gecikme zararı, sözleşmeden dönme veya uygun koşullarda fark zararı talepleri sağlayabilir.

Dosyanın ilk önceliği bedel ve teslim borçlarının vade tarihlerini, alıcının hangi borçta ne zaman temerrüde düştüğünü ve satıcının seçtiği hukuki sonucu tek çizelgede göstermek, delil omurgası ise satış sözleşmesi ve sipariş, fatura ve teslim belgeleri, ödeme planı, banka kayıtları, ihtar ve ek süre yazıları, ticari defterler, malın muhafaza veya yeniden satış kayıtları, piyasa fiyatı ve zarar hesabı ile Ticari Satışta Alıcının Temerrüdü ve Satıcının Seçimlik Hakları uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: İhtar ve ek süre gerekip gerekmediği sözleşmeye göre belirlenmeli; fesih veya dönme bildirimi ile ticari dava zamanaşımı ve zorunlu arabuluculuk tarihleri ayrı izlenmelidir. Satış bedeli ve temerrüt faizi, aynen ifa, sözleşmeden dönme, malın geri alınması, olumlu veya olumsuz zarar ve uygun durumda ihtiyati haciz talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; aynı olayda birbiriyle bağdaşmayan aynen ifa ve dönme sonuçlarını terdit kurmadan birlikte istemek veya yeniden satış gelirini zarar hesabından düşmemek riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Yargıtay — ticari satışta seçimlik hakları resmî kayıtları — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık bakımından ticari satışta alıcının bedeli ödememesi veya malı teslim almaması, sözleşme ve kanundaki muacceliyet koşulları gerçekleştiğinde satıcıya aynen ifa, gecikme zararı, sözleşmeden dönme veya uygun koşullarda fark zararı talepleri sağlayabilir yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.
• Yargıtay — ticari satışta seçimlik hakları emsal taraması — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; her ödeme gecikmesi sözleşmeden derhal dönme hakkı vermez; kesin vade, ihtar, ek süre, peşin veya kredili satış, kısmi ödeme, malın yeniden satılması ve satıcının zararı azaltma davranışı ayrı değerlendirilir savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.
• Resmî Gazete — ticari satışta seçimlik hakları yürürlük denetimi — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
• 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu — m.18, 21-23 ve 1530
• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.117-126 ve 207-236
• 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.190, 199 ve 222
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru