Platform Çalışanlarının Hukuki Statüsü

Kapsam

Yazı; işçi-bağımsız çalışan ayrımını, algoritmik yönetimi, çalışma özgürlüğünü, ekonomik bağımlılığı, ücret ve masrafları, iş sağlığı güvenliğini, sosyal sigorta ve talepleri ele alır.

Kısa Cevap

Kurye, sürücü veya görev yapan kişinin sözleşmede 'bağımsız' yazması tek başına işçi olmadığını göstermez. Platformun ücret, çalışma biçimi, müşteri ilişkisi, puanlama ve yaptırım üzerindeki fiilî kontrolü belirleyicidir.

Sözleşme Adı Değil Fiilî İlişki

İş ilişkisinin varlığı, kişinin başkasının iş organizasyonunda bağımlı çalışıp çalışmadığına göre belirlenir. Fatura kesmek, kendi aracını kullanmak veya 'iş ortağı' olarak adlandırılmak fiilî bağımlılığı tek başına ortadan kaldırmaz.

Platformun Yönetim Gücü

Görevi kimin dağıttığı, rota ve fiyatı kimin belirlediği, müşteriyle temas kurallarını kimin koyduğu ve hesabı kimin kapatabildiği incelenir. Algoritma üzerinden verilen emir de geleneksel yönetici talimatıyla aynı işlevi görebilir.

Görevi Reddetme ve Puanlama

Çalışan teoride işi reddedebilse de ret sonrası görünürlüğü azalıyor, prim kaybediyor veya hesabı askıya alınıyorsa gerçek özgürlük sınırlıdır. Puanın nasıl hesaplandığı ve itiraz imkânı bağımlılık değerlendirmesine girer.

Ekonomik Bağımlılık ve Girişim Riski

Gelirin büyük bölümünün tek platformdan gelmesi, müşteri çevresini platformun yönetmesi ve fiyat pazarlığı bulunmaması işçilik yönünde emare olabilir. Kişinin kendi müşteri portföyü, fiyatı ve ikame çalışanı varsa bağımsızlık güçlenir.

Ücret, Süre ve Masraflar

Bekleme süresi, zorunlu çevrim içi olma, prim koşulu, yakıt, bakım, telefon ve ekipman giderleri gerçek kazancı etkiler. İşçilik kabul edilirse asgari ücret, fazla çalışma, tatil ve ücret kesintileri geriye dönük hesaplanabilir.

Sosyal Güvenlik ve Sona Erme

Fiilî iş ilişkisi sigortalı bildirim yükümlülüğü doğurabilir. Hesabın gerekçesiz kapatılması iş sözleşmesinin feshi sayılırsa işe iade, kıdem, ihbar ve ayrımcılık talepleri; bağımsızlık kabul edilirse sözleşmesel korumalar tartışılır.

Delil Planı ve İspat Yükü

Platform sözleşmesi, görev ekranları ve fiyat belirleme kayıtları ile başlayan ispat planı, çok sayıda belge sunmak yerine her çekişmeli vakıayı doğru delille eşleştirmeyi gerektirir. İddianın dayanağı ile karşı tarafın muhtemel savunması iki ayrı sütunda kurulmalı; ispat yükünün kime ait olduğu ve delilin hangi kurumdan ne kadar süre içinde alınabileceği gösterilmelidir. Aşağıdaki kayıtlar bu nedenle birbirinin tekrarı değil, farklı vakıaları doğrulayan bir delil zinciridir.

Platform Sözleşmesi, Görev Ekranları ve Fiyat Belirleme Kayıtları

Platform sözleşmesi, görev ekranları ve fiyat belirleme kayıtları, yalnız dosyaya eklenecek bir kayıt değildir. Bu delilin hangi kurucu, engelleyici veya sona erdirici vakıayı gösterdiği; kim tarafından, hangi tarihte ve hangi işlem bağlamında oluşturulduğu dilekçede açıklanmalıdır. Belgenin tamamı görülmeden seçilmiş bir sayfa, ekran görüntüsü veya tarafça hazırlanmış özet üzerinden kesin sonuca gidilmemelidir.

Puan, ret, askıya alma, prim ve çevrim içi süre verileri ile çapraz doğrulama yapılması, tarih, taraf, miktar ve işlem bağlantısındaki uyuşmazlıkları görünür kılar. Belge karşı tarafın veya üçüncü kişinin elindeyse ibraz talebi, kurum müzekkeresi, delil tespiti ya da bilirkişi incelemesi için hangi usul aracının kullanılacağı baştan belirlenmelidir. Elektronik kayıtlarda özgün dosya, zaman damgası, erişim geçmişi ve değişiklik izi korunmalı; hukuka aykırı elde edilen verinin ispat değeri ayrıca tartışılmalıdır.

Puan, Ret, Askıya Alma, Prim ve Çevrim İçi Süre Verileri

Puan, ret, askıya alma, prim ve çevrim içi süre verileri bakımından ilk soru, kaydın mevcut olup olmadığı değil hangi tartışmalı olguyu ispatlayabildiğidir. Düzenleyen kişi veya kurum, düzenleme amacı, kayıt dönemi ve karşı tarafa aidiyet açıkça belirlenmelidir. Belgenin içeriği iddiayı yalnız dolaylı biçimde destekliyorsa aradaki çıkarım zinciri gösterilmeli; yorum, belgenin kendi ifadesi gibi sunulmamalıdır.

Bu kayıt, faturalar, gelir dağılımı, araç-ekipman giderleri ve müşteri iletişimi ile birlikte okunduğunda anlatım ile dış kaynak arasındaki uyum denetlenebilir. Çelişki varsa belgenin aslı, dayanak kayıtları ve düzenleyenin açıklaması istenmeli; eksiklik bilirkişinin hukukî nitelendirme yapması beklenerek kapatılmamalıdır. Kişisel veri, ticari sır veya soruşturma gizliliği içeren bölümlerde dosyaya sunma yöntemi ile inceleme hakkı arasında ölçülü bir çözüm kurulmalıdır.

Faturalar, Gelir Dağılımı, Araç-Ekipman Giderleri ve Müşteri İletişimi

Faturalar, gelir dağılımı, araç-ekipman giderleri ve müşteri iletişimi, zaman içinde değişebilen veya kaybolabilen bir delil niteliği taşıyabilir. Bu nedenle kaynağın korunması, talep tarihinin belgelenmesi ve mümkünse değiştirilemez örneğin alınması esasa ilişkin tartışmadan önce ele alınmalıdır. Sonradan oluşturulan açıklama ile olay anındaki kayıt birbirinden ayrılmalı; boşluklar varsayımla tamamlanmamalıdır.

Platform sözleşmesi, görev ekranları ve fiyat belirleme kayıtları aynı olayın başka bir aşamasını gösteriyorsa iki kayıt arasındaki tarih ve işlem bağı kurulmalıdır. Delil, iddia sahibinin elinde değilse hangi makamdan hangi hukuki dayanakla isteneceği somutlaştırılmalı; ret hâlinde başvurulacak yol ve saklama süresi dosya notuna eklenmelidir. Güvenilirlik itirazı bekleniyorsa metadata, imza, mühür, log veya karşılaştırma örneği daha tahkikat başlamadan belirlenmelidir.

Dosyaya Konulacak Temel Kayıtlar

• Platform sözleşmesi, görev ekranları ve fiyat belirleme kayıtları
• Puan, ret, askıya alma, prim ve çevrim içi süre verileri
• Faturalar, gelir dağılımı, araç-ekipman giderleri ve müşteri iletişimi

Usul ve Başvuru Sırası

İlk usul adımı “fiilî çalışma bir hafta örneği üzerinden görev, bekleme, ret ve yaptırım çizelgesiyle gösterilir” olarak belirlenmiştir. Maddi hakkın varlığı ile bu hakkın hangi yol üzerinden korunacağı aynı soru değildir. Aşağıdaki sıra, somut olayın tarihine ve taraf sıfatlarına göre uyarlanmalı; zorunlu başvuru ile dava veya kanun yolu sürelerinin birbirini durdurup durdurmadığı ayrıca gösterilmelidir.

Usul Adımı: Fiilî Çalışma Bir Hafta Örneği Üzerinden Görev, Bekleme, Ret ve Yaptırım Çizelgesiyle Gösterilir

Bu aşamada fiilî çalışma bir hafta örneği üzerinden görev, bekleme, ret ve yaptırım çizelgesiyle gösterilir. Amaç, uyuşmazlığın doğru taraflar arasında, doğru merci önünde ve incelenebilir bir talep sonucuyla yürütülmesini sağlamaktır. Görev, kesin yetki, dava şartı arabuluculuk, zorunlu idari başvuru, harç ve tebligat sorunları maddi haklılıktan ayrı denetlenmelidir. Bir usul şartının sonradan tamamlanıp tamamlanamayacağı varsayımla değil, özel hüküm ve güncel içtihatla belirlenmelidir.

“Fiilî çalışma bir hafta örneği üzerinden görev, bekleme, ret ve yaptırım çizelgesiyle gösterilir” adımı takvime işlendiğinde başvuru tarihi, teslim veya tebliğ belgesi, karşı tarafın cevabı ve varsa kesinleşme bilgisi aynı kayıt altında tutulmalıdır. Başvurunun yalnız yapılmış olması yeterli değildir; ileri sürülen vakıa ve taleplerin sonraki dava veya kanun yolunu daraltıp daraltmadığı da kontrol edilmelidir.

Usul Adımı: İşçilik İddiasında Zorunlu Arabuluculuk ve Hizmet Tespiti Gibi Farklı Başvuru Yollarının Taraf ve Süreleri Ayrılır

İkinci adımda “işçilik iddiasında zorunlu arabuluculuk ve hizmet tespiti gibi farklı başvuru yollarının taraf ve süreleri ayrılır” işlemi yürütülür. Bu aşamada yalnız kabul edilebilirlik değil, incelemenin hangi vakıa ve talepler üzerinde yürütüleceği de belirlenir. Taraf teşkili, delillerin hangi sırayla toplanacağı, uzman incelemesinin kapsamı ve esaslı itirazların kararda karşılanması birlikte planlanmalıdır. Bilirkişiden hukukî sonuç değil, özel veya teknik bilgi gerektiren maddi tespit istenmelidir.

“İşçilik iddiasında zorunlu arabuluculuk ve hizmet tespiti gibi farklı başvuru yollarının taraf ve süreleri ayrılır” işleminin sonucu, sonraki başvuru veya infaz aşamasına elverişli bir belgeyle kayıt altına alınmalıdır. Kısmi kabul, feragat, sulh, ara karar veya ret varsa bunun hangi talebi ne ölçüde etkilediği açıkça işaretlenmeli; kanun yolu incelemesinde ileri sürülecek hata ilk derece aşamasındaki itirazla ilişkilendirilmelidir. Kişi, dönem, işlem ve tutar belirsizliği hükmün uygulanmasını güçleştireceğinden talep sonucu son kez bu aşamada denetlenmelidir.

Uygulama Sırası

1. Fiilî çalışma bir hafta örneği üzerinden görev, bekleme, ret ve yaptırım çizelgesiyle gösterilir.
2. İşçilik iddiasında zorunlu arabuluculuk ve hizmet tespiti gibi farklı başvuru yollarının taraf ve süreleri ayrılır.

Süreler ve Hak Kaybı Riski

Süre Uyarısı

Çalışmaya başlangıç, model değişikliği, hesap kapatma ve son ödeme tarihleri tespit edilir. Bu süre hesaplanırken olay, öğrenme, usulüne uygun bildirim, başvuru, ret, son tutanak ve karar tarihleri tek kronolojide fakat ayrı hukuki nitelikleriyle gösterilmelidir. Başlangıç kanıtlanamıyorsa yalnız son gün hesabı güvenli sonuç vermez; tebligat parçası, UETS kaydı, başvuru alındısı veya noter belgesi dosyaya alınmalıdır.

“Çalışmaya başlangıç, model değişikliği, hesap kapatma ve son ödeme tarihleri tespit edilir” uyarısının zamanaşımı mı, hak düşürücü süre mi, usul süresi mi yoksa sözleşmesel bildirim süresi mi olduğu açıkça yazılmalıdır. Adli tatil, resmî tatil, elektronik tebligat, zorunlu arabuluculuk ve idari başvurunun etkisi her süre türünde aynı değildir.

Süre Uyarısı

İşe iade, işçilik alacağı ve hizmet tespiti süreleri aynı kabul edilmeden ayrı korunur. Bu ikinci zaman kuralı, ilk süreyle aynı başlangıca veya aynı sonuca sahip kabul edilmemelidir. Öğrenme ile tebliğ, muacceliyet ile zarar tarihi, karar ile kesinleşme farklı hukuki olaylardır. Her tarih için dayanak belge ve uygulanacak hüküm yazılmadan yapılan tek satırlık takvim, hak kaybını önlemeye yetmez.

“İşe iade, işçilik alacağı ve hizmet tespiti süreleri aynı kabul edilmeden ayrı korunur” uyarısı bakımından sürenin durması, kesilmesi veya yeniden başlaması ileri sürülüyorsa bunu doğuran başvurunun yetkili makama ve süresi içinde yapıldığı belgelenmelidir. Karşı tarafın süre itirazı bekleniyorsa alternatif başlangıç ihtimallerinin her biri ayrı hesaplanmalı; en erken biten güvenli tarih esas alınmalıdır. Acil koruma veya delil muhafazası mümkünse esas incelemenin tamamlanması beklenmeden ölçülü bir başvuru değerlendirilmelidir.

İleri Sürülebilecek Talepler

İş ilişkisinin ve sigortalı hizmetin tespiti ekseninde kurulacak talep stratejisinde asıl, terditli veya yardımcı sonuçlar; karşı tarafın savunması ve delil durumu gözetilerek ayrılmalıdır. Aşağıdaki korumaların aynı dosyada birlikte istenip istenemeyeceği görev, harç, hukuki yarar ve mükerrerlik yönünden denetlenmelidir.

İş İlişkisinin ve Sigortalı Hizmetin Tespiti

İş ilişkisinin ve sigortalı hizmetin tespiti talebi, sonuç bölümünde açık, hüküm kurulabilir ve uygulanabilir biçimde gösterilmelidir. Talebin dayandığı vakıa, uygulanacak hüküm, ispat aracı, başlangıç tarihi ve varsa miktar veya hesap yöntemi birbirinden ayrılmalıdır. Mahkemenin hukuki nitelendirme yetkisi, tarafın vakıayı ve istediği hukuki korumayı belirsiz bırakmasına imkân vermez.

Feshe bağlı haklar, eksik ücret, fazla çalışma ve gider alacakları ile ilişki ayrıca kurulmalıdır. Talepler birlikte hükme bağlanabiliyorsa yığılma; biri kabul edilmezse diğeri incelenecekse terdit; aynı hakkın seçimlik sonuçları söz konusuysa seçim sırası açıkça belirtilmelidir.

Feshe Bağlı Haklar, Eksik Ücret, Fazla Çalışma ve Gider Alacakları

Feshe bağlı haklar, eksik ücret, fazla çalışma ve gider alacakları isteminin asıl talebin reddine mi, başka bir hukukî nitelendirmeye mi yoksa giderilemeyen sonuca mı bağlandığı açıklanmalıdır. Konusu başlangıçta tam belirlenemiyorsa belirsizliğin nedeni ve incelemede kullanılacak veriler gösterilmeli; harç veya ferî sonuçlar ancak bu istem bakımından uygulanabiliyorsa ayrıca kurulmalıdır.

Bu sonuç, iş ilişkisinin ve sigortalı hizmetin tespiti talebiyle aynı zarar veya edimi iki kez karşılamamalıdır. Geçici koruma isteniyorsa güncel tehlike, yaklaşık ispat, teminat ve ölçülülük ayrıca gerekçelendirilmelidir. Kabul hâlinde hükmün hangi kişi veya kayıt üzerinde, hangi dönem ve kapsamla uygulanacağı talep sonucundan anlaşılabilmelidir.

Talep Kontrolü

• İş ilişkisinin ve sigortalı hizmetin tespiti
• Feshe bağlı haklar, eksik ücret, fazla çalışma ve gider alacakları

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Fatura Kesiyorsam İşçi Olamam Mı?

Fatura bir emaredir; platformun fiilî yönetim ve bağımlılık düzeyi daha belirleyicidir.

İstediğim Saatte Çalışmak Bağımsız Olduğumu Gösterir Mi?

Önemlidir, fakat prim, puan ve görev erişimiyle saat seçimi fiilen yönlendiriliyorsa tek başına yeterli değildir.

Kendi Motorumu Kullanmam Neyi Değiştirir?

Girişim riski yönünde emare olabilir; fiyat, müşteri ve işi yürütme biçimi üzerindeki kontrol yine incelenir.

Hesabım Kapatıldı, İşe İade İsteyebilir Miyim?

Önce işçi statüsü ve fesih koşulları belirlenir; kısa başvuru süreleri nedeniyle gecikmeden değerlendirme yapılmalıdır.

Doğrulanmış Kanun Dayanağı

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.393/1

“Hizmet sözleşmesi, işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle işgörmeyi” — Alıntının yeri: Türk Borçlar Kanunu m.393/1, ilk cümlenin başlangıcı.

Kanun alıntısı 2026-08-31 tarihinde TBMM, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kabul metni, m.393/1 üzerinden doğrulanmıştır. Güncel kanun metni somut olayın tarihi ve geçiş hükümleriyle birlikte ayrıca kontrol edilmelidir. Sözleşme başlığına değil, platformun ücret, puan, erişim, yaptırım ve müşteri ilişkisi üzerindeki fiilî kontrolüne bakılmalı; uygulama kayıtları ile kesinti ve çalışma verileri saklanmalıdır. Hüküm TBMM kabul metninden doğrulanmış olup güncel MBS metni işlem tarihinde yeniden kontrol edilmelidir.

Doktrindeki Yaklaşımlar

Merve Kutlu: Platform Çalışanlarının Hukuki Statüsü: Uber-Aslam ve Diğerleri Kararına İlişkin Bir Değerlendirme

Platform çalışanının statüsü uygulama adıyla değil; fiyatın ve hizmet koşullarının belirlenmesi, algoritmik kontrol, işi reddetme imkânı ve müşteri çevresi oluşturabilme gibi bağımlılık göstergeleriyle somut olayda belirlenmelidir.

“her platform üzerinden iş gören kişilerin işçi olduğu sonucuna varmak kanaatimizce mümkün değildir.” — Alıntının yeri: Öz, üçüncü paragraf.

Künye: Merve Kutlu, “Platform Çalışanlarının Hukuki Statüsü: Uber-Aslam ve Diğerleri Kararına İlişkin Bir Değerlendirme”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021, C. 25, S. 2, s. 271-310. Kalıcı yayın bağlantısı. Doğrulama tarihi: 2026-08-31. Öğretideki görüş bağlayıcı kural olmayıp kanun, içtihat ve somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.

Doğrulanmış İçtihat

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2013/5921, 03.04.2014

“başvurucunun davalıya ait işyerinde görülmesinin ve davalının, başvurucuya bankada işlem yapması için yetki vermesinin başvurucunun davalıya ait işyerinde iş sözleşmesi kapsamında çalıştığını göstermeyeceği” — Alıntının yeri: Olay ve olgular, ilk derece mahkemesi gerekçesinin aktarımı, § 8.

Kararın sonucu: Hizmet tespiti uyuşmazlığında delillerin değerlendirilmesine ilişkin şikâyet açıkça dayanaktan yoksun bulundu; ayrıca makul sürede yargılanma hakkının ihlaline karar verildi. Alıntı ve künye, 31.08.2026 tarihinde resmî karar tam metninden doğrulanmıştır. Kararın sonucu ile gerekçedeki bu cümle birlikte okunmalı; somut olayın maddi vakıaları farklı bir dosyaya kendiliğinden taşınmamalıdır.

Somut olayla benzerlik: Fiilî görevler, verilen yetki, tanıklar ve işyeriyle ilişkinin niteliğinin birlikte değerlendirilmesi, sözleşme etiketinden bağımsız çalışan statüsü incelemesine uygulanabilir.

Kararın uygulanma sınırı: Karar geleneksel bir işyeri ilişkisine aittir; platform, algoritmik yönetim, puanlama veya ekonomik bağımlılık yoktur. Alıntı AYM'nin genel statü testi değil, ilk derece gerekçesinin aktarımıdır.

Kaynakça

• Güncel mevzuat, karar ve öğretideki görüşler somut olayın tarihi esas alınarak ayrıca doğrulanmalıdır.