Kapsam
Yazı; kod ile hukukî sözleşme ilişkisini, taraf kimliği ve iradeyi, şekil şartını, kod-metin çatışmasını, oracle verisini, anahtar güvenliğini, tüketici haklarını, delil ve geri alma taleplerini ele alır.
Kısa Cevap
Akıllı sözleşme kodu, tarafların geçerli hukukî iradesini yansıtıyorsa bir borcun otomatik ifa aracı olabilir; kodun çalışması tek başına şekil, ehliyet, tüketici koruması veya sözleşme geçerliliği sorunlarını ortadan kaldırmaz.
Kod ve Sözleşme Ayrımı
Blokzincirdeki program belirli koşul gerçekleşince varlık aktarabilir; fakat tarafların neyi borçlandığı dış metin, arayüz ve görüşmelerden anlaşılabilir. Her otomatik işlem bağımsız bir sözleşme değil, mevcut sözleşmenin ifası da olabilir.
Kimlik, Ehliyet ve İrade
Cüzdan adresi teknik imzayı gösterse de arkasındaki gerçek veya tüzel kişinin kimliği ve temsil yetkisi ayrıca belirlenmelidir. Çalınmış özel anahtar veya yetkisiz çalışan işlemi teknik olarak geçerli görünse bile hukukî irade tartışması yaratır.
Şekil Şartı
Taşınmaz devri, kefalet veya tüketici işlemi gibi özel şekle bağlı sözleşmeler yalnız kod çalıştırılarak geçerli hâle gelmez. Elektronik işlemin kanunun aradığı yazılılık, imza ve bilgilendirme şartlarını sağlayıp sağlamadığı ayrıca incelenir.
Kod ile Metin Çatışması
Arayüz yüzde iki komisyon gösterirken kod yüzde yirmi aktarıyorsa hangi düzenlemenin üstün olduğu, hata riskini kimin üstlendiği ve kullanıcının kodu makul biçimde anlayıp anlayamayacağı değerlendirilir. Denetlenmemiş kodu kabul etmek her hataya peşin rıza değildir.
Oracle ve Dış Veri
Fiyat, hava durumu veya teslim bilgisi zincir dışı kaynaktan geliyorsa otomasyon o kaynağın doğruluğuna bağlıdır. Oracle seçimi, kesinti, manipülasyon ve itiraz yöntemi sözleşmede düzenlenmeli; tek kaynağa kör güven azaltılmalıdır.
Hata, Saldırı ve Geri Alma
Blokzincir işleminin teknik olarak değiştirilememesi, sebepsiz zenginleşme, hata, hile veya tazminat taleplerini ortadan kaldırmaz. Muhatap, uygulanacak hukuk, ihtiyati tedbir ve başka cüzdana aktarılan varlığın izlenmesi somut olayda belirlenir.
Delil Planı ve İspat Yükü
Sözleşme kodunun doğrulanmış sürümü ve işlem hash kayıtları ile başlayan ispat planı, çok sayıda belge sunmak yerine her çekişmeli vakıayı doğru delille eşleştirmeyi gerektirir. İddianın dayanağı ile karşı tarafın muhtemel savunması iki ayrı sütunda kurulmalı; ispat yükünün kime ait olduğu ve delilin hangi kurumdan ne kadar süre içinde alınabileceği gösterilmelidir. Aşağıdaki kayıtlar bu nedenle birbirinin tekrarı değil, farklı vakıaları doğrulayan bir delil zinciridir.
Sözleşme Kodunun Doğrulanmış Sürümü ve İşlem Hash Kayıtları
Sözleşme kodunun doğrulanmış sürümü ve işlem hash kayıtları, yalnız dosyaya eklenecek bir kayıt değildir. Bu delilin hangi kurucu, engelleyici veya sona erdirici vakıayı gösterdiği; kim tarafından, hangi tarihte ve hangi işlem bağlamında oluşturulduğu dilekçede açıklanmalıdır. Belgenin tamamı görülmeden seçilmiş bir sayfa, ekran görüntüsü veya tarafça hazırlanmış özet üzerinden kesin sonuca gidilmemelidir.
Arayüz, beyaz kâğıt, kullanım şartları ve taraf yazışmaları ile çapraz doğrulama yapılması, tarih, taraf, miktar ve işlem bağlantısındaki uyuşmazlıkları görünür kılar. Belge karşı tarafın veya üçüncü kişinin elindeyse ibraz talebi, kurum müzekkeresi, delil tespiti ya da bilirkişi incelemesi için hangi usul aracının kullanılacağı baştan belirlenmelidir. Elektronik kayıtlarda özgün dosya, zaman damgası, erişim geçmişi ve değişiklik izi korunmalı; hukuka aykırı elde edilen verinin ispat değeri ayrıca tartışılmalıdır.
Arayüz, Beyaz Kâğıt, Kullanım Şartları ve Taraf Yazışmaları
Arayüz, beyaz kâğıt, kullanım şartları ve taraf yazışmaları bakımından ilk soru, kaydın mevcut olup olmadığı değil hangi tartışmalı olguyu ispatlayabildiğidir. Düzenleyen kişi veya kurum, düzenleme amacı, kayıt dönemi ve karşı tarafa aidiyet açıkça belirlenmelidir. Belgenin içeriği iddiayı yalnız dolaylı biçimde destekliyorsa aradaki çıkarım zinciri gösterilmeli; yorum, belgenin kendi ifadesi gibi sunulmamalıdır.
Bu kayıt, cüzdan kontrolü, yetki, oracle verisi ve güvenlik inceleme raporları ile birlikte okunduğunda anlatım ile dış kaynak arasındaki uyum denetlenebilir. Çelişki varsa belgenin aslı, dayanak kayıtları ve düzenleyenin açıklaması istenmeli; eksiklik bilirkişinin hukukî nitelendirme yapması beklenerek kapatılmamalıdır. Kişisel veri, ticari sır veya soruşturma gizliliği içeren bölümlerde dosyaya sunma yöntemi ile inceleme hakkı arasında ölçülü bir çözüm kurulmalıdır.
Cüzdan Kontrolü, Yetki, Oracle Verisi ve Güvenlik İnceleme Raporları
Cüzdan kontrolü, yetki, oracle verisi ve güvenlik inceleme raporları, zaman içinde değişebilen veya kaybolabilen bir delil niteliği taşıyabilir. Bu nedenle kaynağın korunması, talep tarihinin belgelenmesi ve mümkünse değiştirilemez örneğin alınması esasa ilişkin tartışmadan önce ele alınmalıdır. Sonradan oluşturulan açıklama ile olay anındaki kayıt birbirinden ayrılmalı; boşluklar varsayımla tamamlanmamalıdır.
Sözleşme kodunun doğrulanmış sürümü ve işlem hash kayıtları aynı olayın başka bir aşamasını gösteriyorsa iki kayıt arasındaki tarih ve işlem bağı kurulmalıdır. Delil, iddia sahibinin elinde değilse hangi makamdan hangi hukuki dayanakla isteneceği somutlaştırılmalı; ret hâlinde başvurulacak yol ve saklama süresi dosya notuna eklenmelidir. Güvenilirlik itirazı bekleniyorsa metadata, imza, mühür, log veya karşılaştırma örneği daha tahkikat başlamadan belirlenmelidir.
Dosyaya Konulacak Temel Kayıtlar
- Sözleşme kodunun doğrulanmış sürümü ve işlem hash kayıtları
- Arayüz, beyaz kâğıt, kullanım şartları ve taraf yazışmaları
- Cüzdan kontrolü, yetki, oracle verisi ve güvenlik inceleme raporları
Usul ve Başvuru Sırası
İlk usul adımı “uyuşmazlık anındaki kod sürümü, blok yüksekliği ve işlem verisi değişmez kopyayla tespit edilir” olarak belirlenmiştir. Maddi hakkın varlığı ile bu hakkın hangi yol üzerinden korunacağı aynı soru değildir. Aşağıdaki sıra, somut olayın tarihine ve taraf sıfatlarına göre uyarlanmalı; zorunlu başvuru ile dava veya kanun yolu sürelerinin birbirini durdurup durdurmadığı ayrıca gösterilmelidir.
Usul Adımı: Uyuşmazlık Anındaki Kod Sürümü, Blok Yüksekliği ve İşlem Verisi Değişmez Kopyayla Tespit Edilir
Bu aşamada uyuşmazlık anındaki kod sürümü, blok yüksekliği ve işlem verisi değişmez kopyayla tespit edilir. Amaç, uyuşmazlığın doğru taraflar arasında, doğru merci önünde ve incelenebilir bir talep sonucuyla yürütülmesini sağlamaktır. Görev, kesin yetki, dava şartı arabuluculuk, zorunlu idari başvuru, harç ve tebligat sorunları maddi haklılıktan ayrı denetlenmelidir. Bir usul şartının sonradan tamamlanıp tamamlanamayacağı varsayımla değil, özel hüküm ve güncel içtihatla belirlenmelidir.
“Uyuşmazlık anındaki kod sürümü, blok yüksekliği ve işlem verisi değişmez kopyayla tespit edilir” adımı takvime işlendiğinde başvuru tarihi, teslim veya tebliğ belgesi, karşı tarafın cevabı ve varsa kesinleşme bilgisi aynı kayıt altında tutulmalıdır. Başvurunun yalnız yapılmış olması yeterli değildir; ileri sürülen vakıa ve taleplerin sonraki dava veya kanun yolunu daraltıp daraltmadığı da kontrol edilmelidir.
Usul Adımı: Teknik Uzman Kodun Ne Yaptığını; Hukukçu Tarafların Neyi Kararlaştırdığını Ayrı İnceleyip Sonuçları Eşleştirir
İkinci adımda “teknik uzman kodun ne yaptığını; hukukçu tarafların neyi kararlaştırdığını ayrı inceleyip sonuçları eşleştirir” işlemi yürütülür. Bu aşamada yalnız kabul edilebilirlik değil, incelemenin hangi vakıa ve talepler üzerinde yürütüleceği de belirlenir. Taraf teşkili, delillerin hangi sırayla toplanacağı, uzman incelemesinin kapsamı ve esaslı itirazların kararda karşılanması birlikte planlanmalıdır. Bilirkişiden hukukî sonuç değil, özel veya teknik bilgi gerektiren maddi tespit istenmelidir.
“Teknik uzman kodun ne yaptığını; hukukçu tarafların neyi kararlaştırdığını ayrı inceleyip sonuçları eşleştirir” işleminin sonucu, sonraki başvuru veya infaz aşamasına elverişli bir belgeyle kayıt altına alınmalıdır. Kısmi kabul, feragat, sulh, ara karar veya ret varsa bunun hangi talebi ne ölçüde etkilediği açıkça işaretlenmeli; kanun yolu incelemesinde ileri sürülecek hata ilk derece aşamasındaki itirazla ilişkilendirilmelidir. Kişi, dönem, işlem ve tutar belirsizliği hükmün uygulanmasını güçleştireceğinden talep sonucu son kez bu aşamada denetlenmelidir.
Uygulama Sırası
- Uyuşmazlık anındaki kod sürümü, blok yüksekliği ve işlem verisi değişmez kopyayla tespit edilir.
- Teknik uzman kodun ne yaptığını; hukukçu tarafların neyi kararlaştırdığını ayrı inceleyip sonuçları eşleştirir.
Süreler ve Hak Kaybı Riski
Süre Uyarısı
Kod dağıtımı, kabul, işlem, hatanın fark edilmesi ve varlık transferleri zaman çizelgesine alınır. Bu süre hesaplanırken olay, öğrenme, usulüne uygun bildirim, başvuru, ret, son tutanak ve karar tarihleri tek kronolojide fakat ayrı hukuki nitelikleriyle gösterilmelidir. Başlangıç kanıtlanamıyorsa yalnız son gün hesabı güvenli sonuç vermez; tebligat parçası, UETS kaydı, başvuru alındısı veya noter belgesi dosyaya alınmalıdır.
“Kod dağıtımı, kabul, işlem, hatanın fark edilmesi ve varlık transferleri zaman çizelgesine alınır” uyarısının zamanaşımı mı, hak düşürücü süre mi, usul süresi mi yoksa sözleşmesel bildirim süresi mi olduğu açıkça yazılmalıdır. Adli tatil, resmî tatil, elektronik tebligat, zorunlu arabuluculuk ve idari başvurunun etkisi her süre türünde aynı değildir.
Süre Uyarısı
İhtiyati tedbir ve borsa dondurma talepleri varlığın hızla aktarılma riski nedeniyle geciktirilmez; esas talep süresi ayrıca izlenir. Bu ikinci zaman kuralı, ilk süreyle aynı başlangıca veya aynı sonuca sahip kabul edilmemelidir. Öğrenme ile tebliğ, muacceliyet ile zarar tarihi, karar ile kesinleşme farklı hukuki olaylardır. Her tarih için dayanak belge ve uygulanacak hüküm yazılmadan yapılan tek satırlık takvim, hak kaybını önlemeye yetmez.
“İhtiyati tedbir ve borsa dondurma talepleri varlığın hızla aktarılma riski nedeniyle geciktirilmez; esas talep süresi ayrıca izlenir” uyarısı bakımından sürenin durması, kesilmesi veya yeniden başlaması ileri sürülüyorsa bunu doğuran başvurunun yetkili makama ve süresi içinde yapıldığı belgelenmelidir. Karşı tarafın süre itirazı bekleniyorsa alternatif başlangıç ihtimallerinin her biri ayrı hesaplanmalı; en erken biten güvenli tarih esas alınmalıdır. Acil koruma veya delil muhafazası mümkünse esas incelemenin tamamlanması beklenmeden ölçülü bir başvuru değerlendirilmelidir.
İleri Sürülebilecek Talepler
Hatalı veya yetkisiz aktarımın iadesi ve sebepsiz zenginleşmenin giderilmesi ekseninde kurulacak talep stratejisinde asıl, terditli veya yardımcı sonuçlar; karşı tarafın savunması ve delil durumu gözetilerek ayrılmalıdır. Aşağıdaki korumaların aynı dosyada birlikte istenip istenemeyeceği görev, harç, hukuki yarar ve mükerrerlik yönünden denetlenmelidir.
Hatalı veya Yetkisiz Aktarımın İadesi ve Sebepsiz Zenginleşmenin Giderilmesi
Hatalı veya yetkisiz aktarımın iadesi ve sebepsiz zenginleşmenin giderilmesi talebi, sonuç bölümünde açık, hüküm kurulabilir ve uygulanabilir biçimde gösterilmelidir. Talebin dayandığı vakıa, uygulanacak hüküm, ispat aracı, başlangıç tarihi ve varsa miktar veya hesap yöntemi birbirinden ayrılmalıdır. Mahkemenin hukuki nitelendirme yetkisi, tarafın vakıayı ve istediği hukuki korumayı belirsiz bırakmasına imkân vermez.
Kod, oracle veya güvenlik kusurundan doğan zararın tazmini ile ilişki ayrıca kurulmalıdır. Talepler birlikte hükme bağlanabiliyorsa yığılma; biri kabul edilmezse diğeri incelenecekse terdit; aynı hakkın seçimlik sonuçları söz konusuysa seçim sırası açıkça belirtilmelidir.
Kod, Oracle veya Güvenlik Kusurundan Doğan Zararın Tazmini
Kod, oracle veya güvenlik kusurundan doğan zararın tazmini isteminin asıl talebin reddine mi, başka bir hukukî nitelendirmeye mi yoksa giderilemeyen sonuca mı bağlandığı açıklanmalıdır. Konusu başlangıçta tam belirlenemiyorsa belirsizliğin nedeni ve incelemede kullanılacak veriler gösterilmeli; harç veya ferî sonuçlar ancak bu istem bakımından uygulanabiliyorsa ayrıca kurulmalıdır.
Bu sonuç, hatalı veya yetkisiz aktarımın iadesi ve sebepsiz zenginleşmenin giderilmesi talebiyle aynı zarar veya edimi iki kez karşılamamalıdır. Geçici koruma isteniyorsa güncel tehlike, yaklaşık ispat, teminat ve ölçülülük ayrıca gerekçelendirilmelidir. Kabul hâlinde hükmün hangi kişi veya kayıt üzerinde, hangi dönem ve kapsamla uygulanacağı talep sonucundan anlaşılabilmelidir.
Talep Kontrolü
- Hatalı veya yetkisiz aktarımın iadesi ve sebepsiz zenginleşmenin giderilmesi
- Kod, oracle veya güvenlik kusurundan doğan zararın tazmini
Sık Sorulan Uygulama Soruları
Kod Kanundur Sözü Hukuken Doğru Mu?
Hayır. Kod fiilî sonucu üretir; emredici hukuk, irade sakatlığı ve mahkeme talepleri yine uygulanır.
Blokzincir Kaydı Kesin Delil Midir?
İşlemin teknik varlığını güçlü biçimde gösterebilir; cüzdanın kime ait olduğu ve işlemin hukukî anlamı ayrıca ispatlanır.
Akıllı Sözleşme Hatası Geri Alınabilir Mi?
Zincirde teknik geri dönüş olmayabilir; muhataba karşı iade ve tazminat hükmü yine istenebilir.
Kaynak Kodu Okumadan Kabul Edersem Bütün Riski Alır Mıyım?
Hayır. Bilgilendirme, arayüz beyanı, tüketici koruması ve profesyonel tarafın sorumluluğu devam eder.
Doğrulanmış Kanun Dayanağı
6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.1/1
“Sözleşme, tarafların iradelerini karşılıklı ve birbirine uygun olarak açıklamalarıyla kurulur.” — Alıntının yeri: Türk Borçlar Kanunu m.1/1.
Kanun alıntısı 2026-08-31 tarihinde TBMM, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kabul metni, m.1/1 üzerinden doğrulanmıştır. Güncel kanun metni somut olayın tarihi ve geçiş hükümleriyle birlikte ayrıca kontrol edilmelidir. Kod, arayüzdeki açıklama ve tarafların hukukî metni birlikte saklanmalı; oracle verisi, cüzdan imzası, dağıtım sürümü ve işlem hash'i korunmalı, kodun geri döndürülemez sonucu şekil, ehliyet ve irade sakatlığı denetiminin yerine geçirilmemelidir.
Doktrindeki Yaklaşımlar
Özhan Sağlık; Niyazi Çiçek: Akıllı Sözleşmelerin Delil Değeri: Türkiye’deki Yasal Koşullar Işığında Arşivsel Güvenilirlik Açısından Bir İnceleme
Akıllı sözleşmenin delil gücü yalnız blokzincire yazılmış olmasına değil; sistem standardı, kayıt bütünlüğü, saklama prosedürü ve hukuken güvenilir arşiv zincirine bağlıdır.
“kullanılan sistemlerin standartlara uyumluluğu ve sürece ilişkin prosedürlerin benimsenmesi delil değerinin başarıyla korunmasını artırmaktadır.” — Alıntının yeri: Öz, sonuç cümlesi.
Künye: Özhan Sağlık; Niyazi Çiçek, “Akıllı Sözleşmelerin Delil Değeri: Türkiye’deki Yasal Koşullar Işığında Arşivsel Güvenilirlik Açısından Bir İnceleme”, Türk Kütüphaneciliği, 2026, C. 40, S. 2, s. 328-354. Kalıcı yayın bağlantısı. Doğrulama tarihi: 2026-08-31. Öğretideki görüş bağlayıcı kural olmayıp kanun, içtihat ve somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.
Doğrulanmış İçtihat
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2019/2404, 18.11.2020
“ilgili kararın 12/12/2018 günü saat 15.52.08’de açılarak okunduğu tespit edilmiştir” — Alıntının yeri: Olay ve olgular, UYAP evrak işlem kütüğü tespiti, § 11.
Kararın sonucu: Vekilin nihai kararı UYAP'ta açıp okuduğu tarih esas alınarak bireysel başvuru süresinde yapılmadığı için kabul edilemez bulundu. Alıntı ve künye, 31.08.2026 tarihinde resmî karar tam metninden doğrulanmıştır. Kararın sonucu ile gerekçedeki bu cümle birlikte okunmalı; somut olayın maddi vakıaları farklı bir dosyaya kendiliğinden taşınmamalıdır.
Somut olayla benzerlik: Elektronik işlem kütüğünün belirli kullanıcı, olay ve zamanı ispatlayan kayıt olarak kabul edilmesi, değiştirilemez dijital kayıtların delil değeri tartışmasına uygulanabilir.
Kararın uygulanma sınırı: Kayıt merkezi ve resmî UYAP altyapısına aittir; dağıtık blokzincir değildir. Karar akıllı sözleşmenin kurulması, otomatik ifası veya özel defter kaydının ispat gücünü çözmez.
Kaynakça
- Güncel mevzuat, karar ve öğretideki görüşler somut olayın tarihi esas alınarak ayrıca doğrulanmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay bakımından hukuki görüş veya taahhüt niteliğinde değildir.