Milletlerarası Yetki Sözleşmesinin Geçerliliği

Kapsam

Milletlerarası Yetki Sözleşmesinin Geçerliliği yönünden başvuru yollarının tüketilmesi, nihai karar ve tebliğ, başvuru süresi, kabul edilebilirlik, ihlal iddiasının temellendirilmesi, giderim ve varsa istisnai geçici tedbir koşulları birlikte ele alınır. Yabancılık unsuru taşıyan ve Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen borç ilişkisinde taraflar belirli bir yabancı devlet mahkemesini yazılı anlaşmayla yetkili kılabilir; seçilen mahkemenin veya hukuki ilişkinin belirlenebilir olması ve davalının Türk mahkemesinde süresinde itirazı gerekir. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği konusunda 30 Ekim 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Başvurunun Konusu ve Korunan Temel Hak

İncelemenin ilk ölçütü “yabancılık unsuru taşıyan ve türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen borç ilişkisinde taraflar belirli bir yabancı devlet mahkemesini yazılı anlaşmayla yetkili kılabilir; seçilen mahkemenin veya hukuki ilişkinin belirlenebilir olması ve davalının türk mahkemesinde süresinde itirazı gerekir” kuralıdır. Sözleşmede yabancı dilde mahkeme adı bulunması her durumda Türk yargısını dışlamaz ve yabancı mahkeme seçimi de tüketici, iş, sigorta, taşınmaz veya münhasır yetki kurallarını bertaraf edemez; yabancılık unsuru, tacir sıfatı, standart şart, kesinlik, bağlantı, dava açılabilirlik ve itiraz zamanı ayrı incelenmelidir. Ayrıca “ana sözleşme ve yetki şartı, müzakere-yazışmalar, imza ve temsil yetkisi, taraf merkezleri ve ifa yerleri, yabancılık unsurunu gösteren belgeler, genel işlem koşulları, yabancı mahkemenin usul ve erişim bilgisi, türk ve yabancı dava kayıtları, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Milletlerarası Yetki Sözleşmesinin Geçerliliği bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun: m.40-47 ve 50-59

Milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği kapsamında m.40-47 ve 50-59 hükümleri milletlerarası yetki, yetki sözleşmesi ve tanıma-tenfiz bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.5-19 ve 116-117

Milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği kapsamında m.5-19 ve 116-117 hükümleri iç yetki, yetki sözleşmesi ve ilk itiraz bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Borçlar Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.20-25 ve 26-27

Milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği kapsamında m.20-25 ve 26-27 hükümleri genel işlem koşulu ve sözleşme özgürlüğü bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Kabul Edilebilirlik ve İhlal Ölçütleri

Yabancılık unsuru taşıyan ve Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen borç ilişkisinde taraflar belirli bir yabancı devlet mahkemesini yazılı anlaşmayla yetkili kılabilir; seçilen mahkemenin veya hukuki ilişkinin belirlenebilir olması ve davalının Türk mahkemesinde süresinde itirazı gerekir.

“Yargıtay milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği resmî kayıtları yönünden yabancılık unsuru taşıyan ve Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen borç ilişkisinde taraflar belirli bir yabancı devlet mahkemesini yazılı anlaşmayla yetkili kılabilir; seçilen mahkemenin veya hukuki ilişkinin belirlenebilir olması ve davalının Türk mahkemesinde süresinde itirazı gerekir” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok ana sözleşme ve yetki şartı, müzakere-yazışmalar, imza ve temsil yetkisi, taraf merkezleri ve ifa yerleri, yabancılık unsurunu gösteren belgeler, genel işlem koşulları, yabancı mahkemenin usul ve erişim bilgisi, Türk ve yabancı dava kayıtları, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve yabancı hukuk seçimiyle mahkeme seçimini aynı kayıt saymak veya davalı esasa girip süresinde yetki itirazı yapmadığı halde yetki sözleşmesinin mahkemece her durumda kendiliğinden uygulanacağını varsaymak savunması da ayrıca incelenmelidir.

Sözleşmede yabancı dilde mahkeme adı bulunması her durumda Türk yargısını dışlamaz ve yabancı mahkeme seçimi de tüketici, iş, sigorta, taşınmaz veya münhasır yetki kurallarını bertaraf edemez; yabancılık unsuru, tacir sıfatı, standart şart, kesinlik, bağlantı, dava açılabilirlik ve itiraz zamanı ayrı incelenmelidir.

Yargıtay milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği emsal taraması yönünden sözleşmede yabancı dilde mahkeme adı bulunması her durumda Türk yargısını dışlamaz ve yabancı mahkeme seçimi de tüketici, iş, sigorta, taşınmaz veya münhasır yetki kurallarını bertaraf edemez; yabancılık unsuru, tacir sıfatı, standart şart, kesinlik, bağlantı, dava açılabilirlik ve itiraz zamanı ayrı incelenmelidir. Bu ölçüt özellikle bu başvuru bakımından olağan başvuru yollarında verilen nihai kararın tam metni ve usulüne uygun tebliğ belgesi üzerinden sınanır. Olağan ve etkili başvuru yollarının tüketilmesi, nihai kararın belirlenmesi ve tebliğden başlayan özel sürenin belgelenmesi tamamlanmadan sonuca gidilmesi, somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak ihtimalini güçlendirebilir.

Ana sözleşme ve yetki şartı, müzakere-yazışmalar, imza ve temsil yetkisi, taraf merkezleri ve ifa yerleri, yabancılık unsurunu gösteren belgeler, genel işlem koşulları, yabancı mahkemenin usul ve erişim bilgisi, Türk ve yabancı dava kayıtları, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için tüketilen başvuru yollarındaki dilekçeler, esaslı iddia ve itirazlar ile bunlara verilen gerekçeli kararlar ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Resmî Gazete milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği yürürlük denetimi yönünden ana sözleşme ve yetki şartı, müzakere-yazışmalar, imza ve temsil yetkisi, taraf merkezleri ve ifa yerleri, yabancılık unsurunu gösteren belgeler, genel işlem koşulları, yabancı mahkemenin usul ve erişim bilgisi, Türk ve yabancı dava kayıtları, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Nihai Karar, Mağduriyet ve Başvuru Ekleri

Ana sözleşme ve yetki şartı, müzakere-yazışmalar, imza ve temsil yetkisi, taraf merkezleri ve ifa yerleri, yabancılık unsurunu gösteren belgeler, genel işlem koşulları, yabancı mahkemenin usul ve erişim bilgisi, Türk ve yabancı dava kayıtları, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi.

“Yargıtay milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği resmî kayıtları yönünden ana sözleşme ve yetki şartı, müzakere-yazışmalar, imza ve temsil yetkisi, taraf merkezleri ve ifa yerleri, yabancılık unsurunu gösteren belgeler, genel işlem koşulları, yabancı mahkemenin usul ve erişim bilgisi, Türk ve yabancı dava kayıtları, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken ana sözleşme ve yetki şartı, müzakere-yazışmalar, imza ve temsil yetkisi, taraf merkezleri ve ifa yerleri, yabancılık unsurunu gösteren belgeler, genel işlem koşulları, yabancı mahkemenin usul ve erişim bilgisi, Türk ve yabancı dava kayıtları, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Bu başvuru bakımından olağan başvuru yollarında verilen nihai kararın tam metni ve usulüne uygun tebliğ belgesi.

“Yargıtay milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği emsal taraması yönünden bu başvuru bakımından olağan başvuru yollarında verilen nihai kararın tam metni ve usulüne uygun tebliğ belgesi” kaydı, “Sözleşmede yabancı dilde mahkeme adı bulunması her durumda Türk yargısını dışlamaz ve yabancı mahkeme seçimi de tüketici, iş, sigorta, taşınmaz veya münhasır yetki kurallarını bertaraf edemez; yabancılık unsuru, tacir sıfatı, standart şart, kesinlik, bağlantı, dava açılabilirlik ve itiraz zamanı ayrı incelenmelidir” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Tüketilen başvuru yollarındaki dilekçeler, esaslı iddia ve itirazlar ile bunlara verilen gerekçeli kararlar.

Bu delil öncelikle “ana sözleşme ve yetki şartı, müzakere-yazışmalar, imza ve temsil yetkisi, taraf merkezleri ve ifa yerleri, yabancılık unsurunu gösteren belgeler, genel işlem koşulları, yabancı mahkemenin usul ve erişim bilgisi, türk ve yabancı dava kayıtları, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” iddiasını sınamak için kullanılır. “Resmî Gazete milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği yürürlük denetimi yönünden tüketilen başvuru yollarındaki dilekçeler, esaslı iddia ve itirazlar ile bunlara verilen gerekçeli kararlar” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Başvuru Yollarının Tüketilmesi ve Form Usulü

Yetki kaydını sözleşmenin geri kalanından ayırıp seçilen mahkemeyi, hukuki ilişkiyi, yazılı şekli ve tarafların sıfatını belirlemek; uyuşmazlığın münhasır veya zayıf tarafı koruyan yetkiye girip girmediğini öncelikle incelemek.

“Yargıtay milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği resmî kayıtları yönünden yetki kaydını sözleşmenin geri kalanından ayırıp seçilen mahkemeyi, hukuki ilişkiyi, yazılı şekli ve tarafların sıfatını belirlemek; uyuşmazlığın münhasır veya zayıf tarafı koruyan yetkiye girip girmediğini öncelikle incelemek” işlemi yürütülürken yetki, süre, kabul edilebilirlik ve esas incelemesi birbirine karıştırılmaz. Eksik ana sözleşme ve yetki şartı, müzakere-yazışmalar, imza ve temsil yetkisi, taraf merkezleri ve ifa yerleri, yabancılık unsurunu gösteren belgeler, genel işlem koşulları, yabancı mahkemenin usul ve erişim bilgisi, Türk ve yabancı dava kayıtları, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi, Türk mahkemesinin yetkisizliğine veya yetkisine karar verilmesi, yabancı mahkeme şartının geçersizliğinin tespiti, geçici hukuki koruma, yabancı davanın etkisinin değerlendirilmesi, tanıma-tenfiz, zarar ve yargılama gideri talebinin incelenmesini engelleyebilir.

Olağan ve etkili başvuru yollarının tüketilmesi, nihai kararın belirlenmesi ve tebliğden başlayan özel sürenin belgelenmesi.

“Yargıtay milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği emsal taraması yönünden olağan ve etkili başvuru yollarının tüketilmesi, nihai kararın belirlenmesi ve tebliğden başlayan özel sürenin belgelenmesi” işlemi, bireysel başvurunun ayrı bir kabul edilebilirlik aşamasıdır. Bu başvuru bakımından olağan başvuru yollarında verilen nihai kararın tam metni ve usulüne uygun tebliğ belgesi dosyaya alınmalı; olağan yolların tüketildiği, nihai karar ve kişisel-güncel mağduriyet gösterilmelidir.

Başvuru formunda her ihlal iddiasının olay, hak, tüketilen yol, kişisel ve güncel mağduriyet ile açıkça ilişkilendirilmesi.

Bu aşamada tüketilen başvuru yollarındaki dilekçeler, esaslı iddia ve itirazlar ile bunlara verilen gerekçeli kararlar ile ileri sürülen temel hak ihlali arasındaki bağ kurulmalıdır. “Resmî Gazete milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği yürürlük denetimi yönünden başvuru formunda her ihlal iddiasının olay, hak, tüketilen yol, kişisel ve güncel mağduriyet ile açıkça ilişkilendirilmesi” adımından sonra form, ekler, gönderim ve özel süre kaydı ayrı tutulmalıdır.

Nihai Karar, Tebliğ ve Başvuru Süresi

Yetki itirazı ilk itiraz süresinde ileri sürülmeli; yabancı mahkemede dava açma ve tebligat süreleri, zamanaşımı, derdestlik, tanıma-tenfiz ve geçici koruma talepleri ayrı takvimlerde yönetilmelidir.

“Yargıtay milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği resmî kayıtları yönünden yetki itirazı ilk itiraz süresinde ileri sürülmeli; yabancı mahkemede dava açma ve tebligat süreleri, zamanaşımı, derdestlik, tanıma-tenfiz ve geçici koruma talepleri ayrı takvimlerde yönetilmelidir” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.

Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Yargıtay milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği emsal taraması yönünden tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır. Başlangıç anı varsayımla değil tebligat, öğrenme, ödeme veya işlem kaydıyla belirlenir; sürenin hukukî niteliği ayrıca gösterilir.

İhlal Tespiti, Giderim ve İstisnai Tedbir

Türk mahkemesinin yetkisizliğine veya yetkisine karar verilmesi, yabancı mahkeme şartının geçersizliğinin tespiti, geçici hukuki koruma, yabancı davanın etkisinin değerlendirilmesi, tanıma-tenfiz, zarar ve yargılama gideri.

“Yargıtay milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği resmî kayıtları yönünden türk mahkemesinin yetkisizliğine veya yetkisine karar verilmesi, yabancı mahkeme şartının geçersizliğinin tespiti, geçici hukuki koruma, yabancı davanın etkisinin değerlendirilmesi, tanıma-tenfiz, zarar ve yargılama gideri” isteminin başvuru formundaki olay ve hak şikâyetiyle uyumu açıklanmalıdır. Ana sözleşme ve yetki şartı, müzakere-yazışmalar, imza ve temsil yetkisi, taraf merkezleri ve ifa yerleri, yabancılık unsurunu gösteren belgeler, genel işlem koşulları, yabancı mahkemenin usul ve erişim bilgisi, Türk ve yabancı dava kayıtları, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi bulunmadığında giderim talebi varsayımla genişletilmemelidir.

Bu Başvurunun Kabul Edilebilirlik Koşulları ve Esas Yönünden İncelenmesi.

“Yargıtay milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği emsal taraması yönünden bu başvurunun kabul edilebilirlik koşulları ve esas yönünden incelenmesi” istemi, “Sözleşmede yabancı dilde mahkeme adı bulunması her durumda Türk yargısını dışlamaz ve yabancı mahkeme seçimi de tüketici, iş, sigorta, taşınmaz veya münhasır yetki kurallarını bertaraf edemez; yabancılık unsuru, tacir sıfatı, standart şart, kesinlik, bağlantı, dava açılabilirlik ve itiraz zamanı ayrı incelenmelidir” ölçütü ve bu başvuru bakımından olağan başvuru yollarında verilen nihai kararın tam metni ve usulüne uygun tebliğ belgesi ile ilişkilendirilmelidir. Kabul edilebilirlik, ihlal tespiti ve giderim sonuçları ayrı kurulmalıdır.

İhlal tespit edilirse ihlalin niteliğine uygun yeniden yargılama, tazminat veya diğer giderimin uygulanması.

“Resmî Gazete milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği yürürlük denetimi yönünden ihlal tespit edilirse ihlalin niteliğine uygun yeniden yargılama, tazminat veya diğer giderimin uygulanması” sonucu isteniyorsa kişisel ve güncel mağduriyet ile ihlal arasındaki bağ açıkça gösterilmelidir. Dayanak belge tüketilen başvuru yollarındaki dilekçeler, esaslı iddia ve itirazlar ile bunlara verilen gerekçeli kararlar, temel ölçüt ise “ana sözleşme ve yetki şartı, müzakere-yazışmalar, imza ve temsil yetkisi, taraf merkezleri ve ifa yerleri, yabancılık unsurunu gösteren belgeler, genel işlem koşulları, yabancı mahkemenin usul ve erişim bilgisi, türk ve yabancı dava kayıtları, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” olacaktır.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Yargıtay — Milletlerarası Yetki Sözleşmesinin Geçerliliği Resmî Kayıtları

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği resmî kayıtları” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: bu başvuru bakımından yabancılık unsuru taşıyan ve türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen borç ilişkisinde taraflar belirli bir yabancı devlet mahkemesini yazılı anlaşmayla yetkili kılabilir; seçilen mahkemenin veya hukuki ilişkinin belirlenebilir olması ve davalının türk mahkemesinde süresinde itirazı gerekir yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.

Yargıtay — Milletlerarası Yetki Sözleşmesinin Geçerliliği Emsal Taraması

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği emsal taraması” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: bu başvuru içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; sözleşmede yabancı dilde mahkeme adı bulunması her durumda türk yargısını dışlamaz ve yabancı mahkeme seçimi de tüketici, iş, sigorta, taşınmaz veya münhasır yetki kurallarını bertaraf edemez; yabancılık unsuru, tacir sıfatı, standart şart, kesinlik, bağlantı, dava açılabilirlik ve itiraz zamanı ayrı incelenmelidir savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.

Resmî Gazete — Milletlerarası Yetki Sözleşmesinin Geçerliliği Yürürlük Denetimi

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği yürürlük denetimi” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: bu başvuru için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Kabul Edilemezlik ve Temellendirme Riskleri

Yabancı hukuk seçimiyle mahkeme seçimini aynı kayıt saymak veya davalı esasa girip süresinde yetki itirazı yapmadığı halde yetki sözleşmesinin mahkemece her durumda kendiliğinden uygulanacağını varsaymak.

“Yargıtay milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği resmî kayıtları yönünden yabancı hukuk seçimiyle mahkeme seçimini aynı kayıt saymak veya davalı esasa girip süresinde yetki itirazı yapmadığı halde yetki sözleşmesinin mahkemece her durumda kendiliğinden uygulanacağını varsaymak” riski gerçekleşirse Türk mahkemesinin yetkisizliğine veya yetkisine karar verilmesi, yabancı mahkeme şartının geçersizliğinin tespiti, geçici hukuki koruma, yabancı davanın etkisinin değerlendirilmesi, tanıma-tenfiz, zarar ve yargılama gideri talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Somut Uyuşmazlıkta Olay Tarihindeki Metin Yerine Yalnız Güncel veya İkincil Bir Özete Dayanmak.

“Yargıtay milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği emsal taraması yönünden somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Olağan ve etkili başvuru yollarının tüketilmesi, nihai kararın belirlenmesi ve tebliğden başlayan özel sürenin belgelenmesi aşamasında bu başvuru bakımından olağan başvuru yollarında verilen nihai kararın tam metni ve usulüne uygun tebliğ belgesi kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Maddi Vakıa, Hukuki Nitelendirme, Delil ve Talep Sonucunu Aynı Belirsiz Anlatım İçinde Bırakmak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Resmî Gazete milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği yürürlük denetimi yönünden maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak”. Bu savunmaya verilecek cevap, tüketilen başvuru yollarındaki dilekçeler, esaslı iddia ve itirazlar ile bunlara verilen gerekçeli kararlar delili ve “ana sözleşme ve yetki şartı, müzakere-yazışmalar, imza ve temsil yetkisi, taraf merkezleri ve ifa yerleri, yabancılık unsurunu gösteren belgeler, genel işlem koşulları, yabancı mahkemenin usul ve erişim bilgisi, Türk ve yabancı dava kayıtları, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• ana sözleşme ve yetki şartı, müzakere-yazışmalar, imza ve temsil yetkisi, taraf merkezleri ve ifa yerleri, yabancılık unsurunu gösteren belgeler, genel işlem koşulları, yabancı mahkemenin usul ve erişim bilgisi, Türk ve yabancı dava kayıtları, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi
• Milletlerarası Yetki Sözleşmesinin Geçerliliği bakımından olağan başvuru yollarında verilen nihai kararın tam metni ve usulüne uygun tebliğ belgesi
• tüketilen başvuru yollarındaki dilekçeler, esaslı iddia ve itirazlar ile bunlara verilen gerekçeli kararlar

• yetki kaydını sözleşmenin geri kalanından ayırıp seçilen mahkemeyi, hukuki ilişkiyi, yazılı şekli ve tarafların sıfatını belirlemek; uyuşmazlığın münhasır veya zayıf tarafı koruyan yetkiye girip girmediğini öncelikle incelemek
• olağan ve etkili başvuru yollarının tüketilmesi, nihai kararın belirlenmesi ve tebliğden başlayan özel sürenin belgelenmesi
• başvuru formunda her ihlal iddiasının olay, hak, tüketilen yol, kişisel ve güncel mağduriyet ile açıkça ilişkilendirilmesi

• Süre çizelgesinde Yetki itirazı ilk itiraz süresinde ileri sürülmeli; yabancı mahkemede dava açma ve tebligat süreleri, zamanaşımı, derdestlik, tanıma-tenfiz ve geçici koruma talepleri ayrı takvimlerde yönetilmelidir. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Milletlerarası Yetki Sözleşmesinin Geçerliliği Bakımından İlk Usul Adımı Hangisidir?

Yetki kaydını sözleşmenin geri kalanından ayırıp seçilen mahkemeyi, hukuki ilişkiyi, yazılı şekli ve tarafların sıfatını belirlemek; uyuşmazlığın münhasır veya zayıf tarafı koruyan yetkiye girip girmediğini öncelikle incelemek; olağan ve etkili başvuru yollarının tüketilmesi, nihai kararın belirlenmesi ve tebliğden başlayan özel sürenin belgelenmesi; başvuru formunda her ihlal iddiasının olay, hak, tüketilen yol, kişisel ve güncel mağduriyet ile açıkça ilişkilendirilmesi. Başvuru yollarının tüketilmesi, nihai karar, tebliğ, özel süre, form ve eklerin eksiksizliği ayrı ayrı doğrulanmalıdır.

Milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği bakımından süre çizelgesi hangi tarihler esas alınarak hazırlanmalıdır?

Yetki itirazı ilk itiraz süresinde ileri sürülmeli; yabancı mahkemede dava açma ve tebligat süreleri, zamanaşımı, derdestlik, tanıma-tenfiz ve geçici koruma talepleri ayrı takvimlerde yönetilmelidir. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Türk mahkemesinin yetkisizliğine veya yetkisine karar verilmesi, yabancı mahkeme şartının geçersizliğinin tespiti, geçici hukuki koruma, yabancı davanın etkisinin değerlendirilmesi, tanıma-tenfiz, zarar ve yargılama gideri ile diğer istemler nasıl ayrılır?

Türk mahkemesinin yetkisizliğine veya yetkisine karar verilmesi, yabancı mahkeme şartının geçersizliğinin tespiti, geçici hukuki koruma, yabancı davanın etkisinin değerlendirilmesi, tanıma-tenfiz, zarar ve yargılama gideri, bu başvurunun kabul edilebilirlik koşulları ve esas yönünden incelenmesi, ihlal tespit edilirse ihlalin niteliğine uygun yeniden yargılama, tazminat veya diğer giderimin uygulanması kabul edilebilirlik, ihlal ve giderim katmanlarına ayrılmalıdır. Kişisel mağduriyet ve uygun giderim bağı başvuru formunda açıkça kurulmalıdır.

Sonuç

Bu başvuru bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Milletlerarası Yetki Sözleşmesinin Geçerliliği bakımından hak kaybını önlemek için hangi tarihler, usul işlemleri ve talep sonuçları dosyanın başında netleştirilmelidir” sorusu, 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Yabancılık unsuru taşıyan ve Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen borç ilişkisinde taraflar belirli bir yabancı devlet mahkemesini yazılı anlaşmayla yetkili kılabilir; seçilen mahkemenin veya hukuki ilişkinin belirlenebilir olması ve davalının Türk mahkemesinde süresinde itirazı gerekir.

Dosyanın ilk önceliği yetki kaydını sözleşmenin geri kalanından ayırıp seçilen mahkemeyi, hukuki ilişkiyi, yazılı şekli ve tarafların sıfatını belirlemek; uyuşmazlığın münhasır veya zayıf tarafı koruyan yetkiye girip girmediğini öncelikle incelemek, delil omurgası ise ana sözleşme ve yetki şartı, müzakere-yazışmalar, imza ve temsil yetkisi, taraf merkezleri ve ifa yerleri, yabancılık unsurunu gösteren belgeler, genel işlem koşulları, yabancı mahkemenin usul ve erişim bilgisi, Türk ve yabancı dava kayıtları, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi ile Milletlerarası Yetki Sözleşmesinin Geçerliliği bakımından olağan başvuru yollarında verilen nihai kararın tam metni ve usulüne uygun tebliğ belgesi arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Yetki itirazı ilk itiraz süresinde ileri sürülmeli; yabancı mahkemede dava açma ve tebligat süreleri, zamanaşımı, derdestlik, tanıma-tenfiz ve geçici koruma talepleri ayrı takvimlerde yönetilmelidir. Türk mahkemesinin yetkisizliğine veya yetkisine karar verilmesi, yabancı mahkeme şartının geçersizliğinin tespiti, geçici hukuki koruma, yabancı davanın etkisinin değerlendirilmesi, tanıma-tenfiz, zarar ve yargılama gideri talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; yabancı hukuk seçimiyle mahkeme seçimini aynı kayıt saymak veya davalı esasa girip süresinde yetki itirazı yapmadığı halde yetki sözleşmesinin mahkemece her durumda kendiliğinden uygulanacağını varsaymak riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Yargıtay — milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği resmî kayıtları — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: bu başvuru bakımından yabancılık unsuru taşıyan ve türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen borç ilişkisinde taraflar belirli bir yabancı devlet mahkemesini yazılı anlaşmayla yetkili kılabilir; seçilen mahkemenin veya hukuki ilişkinin belirlenebilir olması ve davalının türk mahkemesinde süresinde itirazı gerekir yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.
• Yargıtay — milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği emsal taraması — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: bu başvuru içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; sözleşmede yabancı dilde mahkeme adı bulunması her durumda türk yargısını dışlamaz ve yabancı mahkeme seçimi de tüketici, iş, sigorta, taşınmaz veya münhasır yetki kurallarını bertaraf edemez; yabancılık unsuru, tacir sıfatı, standart şart, kesinlik, bağlantı, dava açılabilirlik ve itiraz zamanı ayrı incelenmelidir savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.
• Resmî Gazete — milletlerarası yetki sözleşmesinin geçerliliği yürürlük denetimi — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: bu başvuru için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
• 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun — m.40-47 ve 50-59
• 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.5-19 ve 116-117
• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.20-25 ve 26-27
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru