Toplu İş Sözleşmesinin Teşmili ve Uygulama Sonuçları

Kapsam

Toplu İş Sözleşmesinin Teşmili ve Uygulama Sonuçları yönünden hakkın doğumu, sınırları, taraf sıfatı, görevli mahkeme, varsa zorunlu ön başvuru, süre, ispat yükü, deliller, talep sonucu, feriler ve kanun yolu birlikte ele alınır. Yürürlükteki bir toplu iş sözleşmesi, kanuni koşullar ve usulle aynı işkolundaki belirli işyerlerine Cumhurbaşkanı kararıyla teşmil edilebilir; kararın kapsamı, yürürlük tarihi ve parasal hükümleri teşmil edilen iş ilişkisini belirler. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, toplu iş sözleşmesinin teşmili ve uygulama sonuçları konusunda 27 Eylül 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Taraf Sıfatı, İşlem ve Hukukî Sonuç

İncelemenin ilk ölçütü “yürürlükteki bir toplu iş sözleşmesi, kanuni koşullar ve usulle aynı işkolundaki belirli işyerlerine cumhurbaşkanı kararıyla teşmil edilebilir; kararın kapsamı, yürürlük tarihi ve parasal hükümleri teşmil edilen iş ilişkisini belirler” kuralıdır. Teşmil bütün işkoluna otomatik genişleme veya geçmiş dönem alacaklarının aynen doğması değildir; yetkili sendika, işkolu, işyeri ve işveren kapsamı, görüş alma, karar tarihi, kapsam dışı hükümler, mevcut toplu sözleşme ve sona erme ayrı incelenmelidir. Ayrıca “dayanak toplu iş sözleşmesi, yetki belgesi ve işkolu istatistikleri, teşmil talebi, yüksek hakem kurulu görüşü, cumhurbaşkanı kararı ve resmi gazete, işyeri sicil ve faaliyet kayıtları, bordrolar, mevcut toplu sözleşmeler, üyelik ve ödeme belgeleri hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Toplu İş Sözleşmesinin Teşmili ve Uygulama Sonuçları bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu: m.39-41 ve Özellikle 40

Toplu iş sözleşmesinin teşmili ve uygulama sonuçları kapsamında m.39-41 ve özellikle 40 hükümleri yararlanma, teşmil ve yetki bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve İş Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

4857 Sayılı İş Kanunu: m.22, 32 ve 34

Toplu iş sözleşmesinin teşmili ve uygulama sonuçları kapsamında m.22, 32 ve 34 hükümleri çalışma koşulu ve ücret bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve İş Mahkemeleri Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu: m.3-5

Toplu iş sözleşmesinin teşmili ve uygulama sonuçları kapsamında m.3-5 hükümleri arabuluculuk ve görev bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Somut Olayda Uygulanacak Kurallar

Yürürlükteki bir toplu iş sözleşmesi, kanuni koşullar ve usulle aynı işkolundaki belirli işyerlerine Cumhurbaşkanı kararıyla teşmil edilebilir; kararın kapsamı, yürürlük tarihi ve parasal hükümleri teşmil edilen iş ilişkisini belirler.

Türkiye İş Kurumu toplu iş uygulama sonuçları resmî kayıtları yönünden yürürlükteki bir toplu iş sözleşmesi, kanuni koşullar ve usulle aynı işkolundaki belirli işyerlerine Cumhurbaşkanı kararıyla teşmil edilebilir; kararın kapsamı, yürürlük tarihi ve parasal hükümleri teşmil edilen iş ilişkisini belirler. Bu ölçüt özellikle dayanak toplu iş sözleşmesi, yetki belgesi ve işkolu istatistikleri, teşmil talebi, Yüksek Hakem Kurulu görüşü, Cumhurbaşkanı kararı ve Resmi Gazete, işyeri sicil ve faaliyet kayıtları, bordrolar, mevcut toplu sözleşmeler, üyelik ve ödeme belgeleri üzerinden sınanır. Teşmil kararındaki işkolu, coğrafya, işyeri, işveren, çalışan grubu, başlangıç ve sona erme hükümlerini somut işyeri kayıtlarıyla eşleştirmek tamamlanmadan sonuca gidilmesi, teşmil kararını yayımdan önceki dönemlere uygulamak veya işkolu ve işyeri kapsamını incelemeden bütün toplu sözleşme hükümlerini devreye sokmak ihtimalini güçlendirebilir.

Teşmil bütün işkoluna otomatik genişleme veya geçmiş dönem alacaklarının aynen doğması değildir; yetkili sendika, işkolu, işyeri ve işveren kapsamı, görüş alma, karar tarihi, kapsam dışı hükümler, mevcut toplu sözleşme ve sona erme ayrı incelenmelidir.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Yargıtay toplu iş uygulama sonuçları emsal taraması yönünden teşmil bütün işkoluna otomatik genişleme veya geçmiş dönem alacaklarının aynen doğması değildir; yetkili sendika, işkolu, işyeri ve işveren kapsamı, görüş alma, karar tarihi, kapsam dışı hükümler, mevcut toplu sözleşme ve sona erme ayrı incelenmelidir” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Dayanak toplu iş sözleşmesi, yetki belgesi ve işkolu istatistikleri, teşmil talebi, Yüksek Hakem Kurulu görüşü, Cumhurbaşkanı kararı ve Resmi Gazete, işyeri sicil ve faaliyet kayıtları, bordrolar, mevcut toplu sözleşmeler, üyelik ve ödeme belgeleri hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır.

“Resmî Gazete toplu iş uygulama sonuçları yürürlük denetimi yönünden dayanak toplu iş sözleşmesi, yetki belgesi ve işkolu istatistikleri, teşmil talebi, Yüksek Hakem Kurulu görüşü, Cumhurbaşkanı kararı ve Resmi Gazete, işyeri sicil ve faaliyet kayıtları, bordrolar, mevcut toplu sözleşmeler, üyelik ve ödeme belgeleri hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak savunması da ayrıca incelenmelidir.

Belge, Kayıt ve İspat Yükü

Dayanak toplu iş sözleşmesi, yetki belgesi ve işkolu istatistikleri, teşmil talebi, Yüksek Hakem Kurulu görüşü, Cumhurbaşkanı kararı ve Resmi Gazete, işyeri sicil ve faaliyet kayıtları, bordrolar, mevcut toplu sözleşmeler, üyelik ve ödeme belgeleri.

“Türkiye İş Kurumu toplu iş uygulama sonuçları resmî kayıtları yönünden dayanak toplu iş sözleşmesi, yetki belgesi ve işkolu istatistikleri, teşmil talebi, Yüksek Hakem Kurulu görüşü, Cumhurbaşkanı kararı ve Resmi Gazete, işyeri sicil ve faaliyet kayıtları, bordrolar, mevcut toplu sözleşmeler, üyelik ve ödeme belgeleri” kaydı, “Yürürlükteki bir toplu iş sözleşmesi, kanuni koşullar ve usulle aynı işkolundaki belirli işyerlerine Cumhurbaşkanı kararıyla teşmil edilebilir; kararın kapsamı, yürürlük tarihi ve parasal hükümleri teşmil edilen iş ilişkisini belirler” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi.

Bu delil öncelikle “teşmil bütün işkoluna otomatik genişleme veya geçmiş dönem alacaklarının aynen doğması değildir; yetkili sendika, işkolu, işyeri ve işveren kapsamı, görüş alma, karar tarihi, kapsam dışı hükümler, mevcut toplu sözleşme ve sona erme ayrı incelenmelidir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay toplu iş uygulama sonuçları emsal taraması yönünden somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Tebliğ, Başvuru, Teslim, Ödeme ve Elektronik Gönderim Tarihlerini Gösteren Resmî Kayıtlar.

“Resmî Gazete toplu iş uygulama sonuçları yürürlük denetimi yönünden tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Dava Şartları ve Usul Adımları

Teşmil kararındaki işkolu, coğrafya, işyeri, işveren, çalışan grubu, başlangıç ve sona erme hükümlerini somut işyeri kayıtlarıyla eşleştirmek.

“Türkiye İş Kurumu toplu iş uygulama sonuçları resmî kayıtları yönünden teşmil kararındaki işkolu, coğrafya, işyeri, işveren, çalışan grubu, başlangıç ve sona erme hükümlerini somut işyeri kayıtlarıyla eşleştirmek” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Dayanak toplu iş sözleşmesi, yetki belgesi ve işkolu istatistikleri, teşmil talebi, Yüksek Hakem Kurulu görüşü, Cumhurbaşkanı kararı ve Resmi Gazete, işyeri sicil ve faaliyet kayıtları, bordrolar, mevcut toplu sözleşmeler, üyelik ve ödeme belgeleri dosyaya alınmalı ve teşmil kapsamının ve ücret farklarının tespiti, eksik ücret ve sosyal hakların ödenmesi, bordro ve SGK kayıtlarının düzeltilmesi, kapsam dışılığın tespiti, faiz ve sendikal hakların korunması talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Yargıtay toplu iş uygulama sonuçları emsal taraması yönünden görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Çekişmeli Her Vakıanın Karşısına İspat Yükünü Taşıyan Taraf ile Dayanak Delilin Yazılması.

“Resmî Gazete toplu iş uygulama sonuçları yürürlük denetimi yönünden çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması” işlemi yürütülürken görev, yetki ve yalnız kanunun açıkça aradığı dava şartları kadar istenen hükmün uygulanabilirliği de denetlenir. Eksik tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar, asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.

Başvuru Takvimi ve Süre Riskleri

Teşmil kararının yayımlanma ve yürürlük tarihleri ücret hesabına doğru uygulanmalı; işçilik alacağı, arabuluculuk ve dava zamanaşımı dönem bazında korunmalıdır.

Türkiye İş Kurumu toplu iş uygulama sonuçları resmî kayıtları yönünden teşmil kararının yayımlanma ve yürürlük tarihleri ücret hesabına doğru uygulanmalı; işçilik alacağı, arabuluculuk ve dava zamanaşımı dönem bazında korunmalıdır. Başlangıç anı varsayımla değil tebligat, öğrenme, ödeme veya işlem kaydıyla belirlenir; sürenin hukukî niteliği ayrıca gösterilir.

Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

“Yargıtay toplu iş uygulama sonuçları emsal taraması yönünden tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

İstenebilecek Hukukî Koruma

Teşmil kapsamının ve ücret farklarının tespiti, eksik ücret ve sosyal hakların ödenmesi, bordro ve SGK kayıtlarının düzeltilmesi, kapsam dışılığın tespiti, faiz ve sendikal hakların korunması.

“Türkiye İş Kurumu toplu iş uygulama sonuçları resmî kayıtları yönünden teşmil kapsamının ve ücret farklarının tespiti, eksik ücret ve sosyal hakların ödenmesi, bordro ve SGK kayıtlarının düzeltilmesi, kapsam dışılığın tespiti, faiz ve sendikal hakların korunması” talebi, “Yürürlükteki bir toplu iş sözleşmesi, kanuni koşullar ve usulle aynı işkolundaki belirli işyerlerine Cumhurbaşkanı kararıyla teşmil edilebilir; kararın kapsamı, yürürlük tarihi ve parasal hükümleri teşmil edilen iş ilişkisini belirler” koşuluyla ve dayanak toplu iş sözleşmesi, yetki belgesi ve işkolu istatistikleri, teşmil talebi, Yüksek Hakem Kurulu görüşü, Cumhurbaşkanı kararı ve Resmi Gazete, işyeri sicil ve faaliyet kayıtları, bordrolar, mevcut toplu sözleşmeler, üyelik ve ödeme belgeleri deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.

Somut Uyuşmazlık Bakımından Somut Tehlikeyle Sınırlı ve İnfazı Mümkün Geçici Hukuki Koruma.

Mahkemeden veya yetkili merciden istenen sonuç Yargıtay toplu iş uygulama sonuçları emsal taraması yönünden somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma olarak belirlenecekse, kabul hâlinde uygulanacak hüküm kişi, dönem ve miktar yönünden açık olmalıdır. Dayanak delil somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi, temel ölçüt ise “teşmil bütün işkoluna otomatik genişleme veya geçmiş dönem alacaklarının aynen doğması değildir; yetkili sendika, işkolu, işyeri ve işveren kapsamı, görüş alma, karar tarihi, kapsam dışı hükümler, mevcut toplu sözleşme ve sona erme ayrı incelenmelidir” olacaktır.

Asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi.

“Resmî Gazete toplu iş uygulama sonuçları yürürlük denetimi yönünden asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi” isteminin diğer taleplerle asli, ferî veya terditli ilişkisi açıklanmalıdır. Tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar bulunmadığında talebin kapsamı varsayımla genişletilmemelidir.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Türkiye İş Kurumu — Toplu İş Uygulama Sonuçları Resmî Kayıtları

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “toplu iş uygulama sonuçları resmî kayıtları” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık bakımından yürürlükteki bir toplu iş sözleşmesi, kanuni koşullar ve usulle aynı işkolundaki belirli işyerlerine cumhurbaşkanı kararıyla teşmil edilebilir; kararın kapsamı, yürürlük tarihi ve parasal hükümleri teşmil edilen iş ilişkisini belirler yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.

Yargıtay — Toplu İş Uygulama Sonuçları Emsal Taraması

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “toplu iş uygulama sonuçları emsal taraması” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; teşmil bütün işkoluna otomatik genişleme veya geçmiş dönem alacaklarının aynen doğması değildir; yetkili sendika, işkolu, işyeri ve işveren kapsamı, görüş alma, karar tarihi, kapsam dışı hükümler, mevcut toplu sözleşme ve sona erme ayrı incelenmelidir savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.

Resmî Gazete — Toplu İş Uygulama Sonuçları Yürürlük Denetimi

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “toplu iş uygulama sonuçları yürürlük denetimi” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

İtirazlar, İstisnalar ve Uygulama Hataları

Teşmil kararını yayımdan önceki dönemlere uygulamak veya işkolu ve işyeri kapsamını incelemeden bütün toplu sözleşme hükümlerini devreye sokmak.

“Türkiye İş Kurumu toplu iş uygulama sonuçları resmî kayıtları yönünden teşmil kararını yayımdan önceki dönemlere uygulamak veya işkolu ve işyeri kapsamını incelemeden bütün toplu sözleşme hükümlerini devreye sokmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Teşmil kararındaki işkolu, coğrafya, işyeri, işveren, çalışan grubu, başlangıç ve sona erme hükümlerini somut işyeri kayıtlarıyla eşleştirmek aşamasında dayanak toplu iş sözleşmesi, yetki belgesi ve işkolu istatistikleri, teşmil talebi, Yüksek Hakem Kurulu görüşü, Cumhurbaşkanı kararı ve Resmi Gazete, işyeri sicil ve faaliyet kayıtları, bordrolar, mevcut toplu sözleşmeler, üyelik ve ödeme belgeleri kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Somut Uyuşmazlıkta Olay Tarihindeki Metin Yerine Yalnız Güncel veya İkincil Bir Özete Dayanmak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay toplu iş uygulama sonuçları emsal taraması yönünden somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak”. Bu savunmaya verilecek cevap, somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi delili ve “Teşmil bütün işkoluna otomatik genişleme veya geçmiş dönem alacaklarının aynen doğması değildir; yetkili sendika, işkolu, işyeri ve işveren kapsamı, görüş alma, karar tarihi, kapsam dışı hükümler, mevcut toplu sözleşme ve sona erme ayrı incelenmelidir” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Maddi Vakıa, Hukuki Nitelendirme, Delil ve Talep Sonucunu Aynı Belirsiz Anlatım İçinde Bırakmak.

“Resmî Gazete toplu iş uygulama sonuçları yürürlük denetimi yönünden maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak” riski gerçekleşirse asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• dayanak toplu iş sözleşmesi, yetki belgesi ve işkolu istatistikleri, teşmil talebi, Yüksek Hakem Kurulu görüşü, Cumhurbaşkanı kararı ve Resmi Gazete, işyeri sicil ve faaliyet kayıtları, bordrolar, mevcut toplu sözleşmeler, üyelik ve ödeme belgeleri
• Toplu İş Sözleşmesinin Teşmili ve Uygulama Sonuçları uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi
• tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar

• teşmil kararındaki işkolu, coğrafya, işyeri, işveren, çalışan grubu, başlangıç ve sona erme hükümlerini somut işyeri kayıtlarıyla eşleştirmek
• görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması
• çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması

• Süre çizelgesinde Teşmil kararının yayımlanma ve yürürlük tarihleri ücret hesabına doğru uygulanmalı; işçilik alacağı, arabuluculuk ve dava zamanaşımı dönem bazında korunmalıdır. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Toplu İş Sözleşmesinin Teşmili ve Uygulama Sonuçları Bakımından İlk Usul Adımı Hangisidir?

Teşmil kararındaki işkolu, coğrafya, işyeri, işveren, çalışan grubu, başlangıç ve sona erme hükümlerini somut işyeri kayıtlarıyla eşleştirmek; görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması; çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde zorunlu ön başvuru esas incelemesinden önce tamamlanmalıdır.

Toplu iş sözleşmesinin teşmili ve uygulama sonuçları bakımından süre çizelgesi hangi tarihler esas alınarak hazırlanmalıdır?

Teşmil kararının yayımlanma ve yürürlük tarihleri ücret hesabına doğru uygulanmalı; işçilik alacağı, arabuluculuk ve dava zamanaşımı dönem bazında korunmalıdır. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Teşmil kapsamının ve ücret farklarının tespiti, eksik ücret ve sosyal hakların ödenmesi, bordro ve SGK kayıtlarının düzeltilmesi, kapsam dışılığın tespiti, faiz ve sendikal hakların korunması ile diğer istemler nasıl ayrılır?

Teşmil kapsamının ve ücret farklarının tespiti, eksik ücret ve sosyal hakların ödenmesi, bordro ve SGK kayıtlarının düzeltilmesi, kapsam dışılığın tespiti, faiz ve sendikal hakların korunması, somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma, asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi somut olayın elverdiği ölçüde gündeme gelebilir. Taleplerin asıl veya yardımcı niteliği ile uygulanabilecek ferilerin dayanağı ayrı gösterilmelidir.

Sonuç

Somut uyuşmazlık bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Toplu İş Sözleşmesinin Teşmili ve Uygulama Sonuçları bakımından hak kaybını önlemek için hangi tarihler, usul işlemleri ve talep sonuçları dosyanın başında netleştirilmelidir” sorusu, 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, 4857 Sayılı İş Kanunu, 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Yürürlükteki bir toplu iş sözleşmesi, kanuni koşullar ve usulle aynı işkolundaki belirli işyerlerine Cumhurbaşkanı kararıyla teşmil edilebilir; kararın kapsamı, yürürlük tarihi ve parasal hükümleri teşmil edilen iş ilişkisini belirler.

Dosyanın ilk önceliği teşmil kararındaki işkolu, coğrafya, işyeri, işveren, çalışan grubu, başlangıç ve sona erme hükümlerini somut işyeri kayıtlarıyla eşleştirmek, delil omurgası ise dayanak toplu iş sözleşmesi, yetki belgesi ve işkolu istatistikleri, teşmil talebi, Yüksek Hakem Kurulu görüşü, Cumhurbaşkanı kararı ve Resmi Gazete, işyeri sicil ve faaliyet kayıtları, bordrolar, mevcut toplu sözleşmeler, üyelik ve ödeme belgeleri ile Toplu İş Sözleşmesinin Teşmili ve Uygulama Sonuçları uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Teşmil kararının yayımlanma ve yürürlük tarihleri ücret hesabına doğru uygulanmalı; işçilik alacağı, arabuluculuk ve dava zamanaşımı dönem bazında korunmalıdır. Teşmil kapsamının ve ücret farklarının tespiti, eksik ücret ve sosyal hakların ödenmesi, bordro ve SGK kayıtlarının düzeltilmesi, kapsam dışılığın tespiti, faiz ve sendikal hakların korunması talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; teşmil kararını yayımdan önceki dönemlere uygulamak veya işkolu ve işyeri kapsamını incelemeden bütün toplu sözleşme hükümlerini devreye sokmak riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Türkiye İş Kurumu — toplu iş uygulama sonuçları resmî kayıtları — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık bakımından yürürlükteki bir toplu iş sözleşmesi, kanuni koşullar ve usulle aynı işkolundaki belirli işyerlerine cumhurbaşkanı kararıyla teşmil edilebilir; kararın kapsamı, yürürlük tarihi ve parasal hükümleri teşmil edilen iş ilişkisini belirler yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.
• Yargıtay — toplu iş uygulama sonuçları emsal taraması — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; teşmil bütün işkoluna otomatik genişleme veya geçmiş dönem alacaklarının aynen doğması değildir; yetkili sendika, işkolu, işyeri ve işveren kapsamı, görüş alma, karar tarihi, kapsam dışı hükümler, mevcut toplu sözleşme ve sona erme ayrı incelenmelidir savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.
• Resmî Gazete — toplu iş uygulama sonuçları yürürlük denetimi — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
• 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu — m.39-41 ve özellikle 40
• 4857 Sayılı İş Kanunu — m.22, 32 ve 34
• 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu — m.3-5
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru