Stratejik Çevresel Değerlendirme Süreci ve Planların İptali

Kapsam

Stratejik Çevresel Değerlendirme Süreci ve Planların İptali yönünden kesin ve yürütülmesi zorunlu işlem, zorunlu idari başvuru, görev ve yetki, dava süresi, hukuka uygunluk denetimi, yürütmenin durdurulması ve kararın uygulanması birlikte ele alınır. Çevre üzerinde önemli etkiler doğurabilecek plan ve programlar hazırlanırken stratejik çevresel değerlendirme; kapsam belirleme, alternatiflerin incelenmesi, çevre raporu, kurum ve halk katılımı ile izleme aşamalarını plan kararına entegre eder. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, stratejik çevresel değerlendirme süreci ve planların iptali konusunda 26 Eylül 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

İdari İşlemin Hukukî Niteliği ve Denetim Sınırı

İncelemenin ilk ölçütü “çevre üzerinde önemli etkiler doğurabilecek plan ve programlar hazırlanırken stratejik çevresel değerlendirme; kapsam belirleme, alternatiflerin incelenmesi, çevre raporu, kurum ve halk katılımı ile izleme aşamalarını plan kararına entegre eder” kuralıdır. Her plan değişikliği otomatik olarak aynı kapsamda stratejik değerlendirmeye tabi değildir; planın türü, sektörü, ölçeği, geçiş takvimi, muafiyet, üst plan ilişkisi, kümülatif etki, alternatif ve katılımın gerçekliği ayrı incelenmelidir. Ayrıca “plan ve program metni, kapsam belirleme raporu, stratejik çevresel değerlendirme raporu, alternatif analizleri, kurum görüşleri, ilan ve katılım kayıtları, toplantı tutanakları, çevresel temel veriler, izleme programı ve onay kararı hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Stratejik Çevresel Değerlendirme Süreci ve Planların İptali bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

2872 Sayılı Çevre Kanunu: m.3, 10 ve 30

Stratejik çevresel değerlendirme süreci ve planların iptali kapsamında m.3, 10 ve 30 hükümleri çevresel değerlendirme ve başvuru bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve İmar Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

3194 Sayılı İmar Kanunu: m.5 ve 8

Stratejik çevresel değerlendirme süreci ve planların iptali kapsamında m.5 ve 8 hükümleri plan türleri ve onay bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve İdari Yargılama Usulü Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu: m.2, 7 ve 27

Stratejik çevresel değerlendirme süreci ve planların iptali kapsamında m.2, 7 ve 27 hükümleri iptal ve yürütmenin durdurulması bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Çevre Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Yetki, Şekil, Sebep, Konu ve Maksat Denetimi

Çevre üzerinde önemli etkiler doğurabilecek plan ve programlar hazırlanırken stratejik çevresel değerlendirme; kapsam belirleme, alternatiflerin incelenmesi, çevre raporu, kurum ve halk katılımı ile izleme aşamalarını plan kararına entegre eder.

“Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı stratejik çevresel planların iptali resmî kayıtları yönünden çevre üzerinde önemli etkiler doğurabilecek plan ve programlar hazırlanırken stratejik çevresel değerlendirme; kapsam belirleme, alternatiflerin incelenmesi, çevre raporu, kurum ve halk katılımı ile izleme aşamalarını plan kararına entegre eder” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok plan ve program metni, kapsam belirleme raporu, stratejik çevresel değerlendirme raporu, alternatif analizleri, kurum görüşleri, ilan ve katılım kayıtları, toplantı tutanakları, çevresel temel veriler, izleme programı ve onay kararı ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve stratejik çevresel değerlendirmeyi proje bazlı ÇED ile aynı saymak veya raporu plan kararı verildikten sonra tamamlanan şekli bir belgeye indirgemek savunması da ayrıca incelenmelidir.

Her plan değişikliği otomatik olarak aynı kapsamda stratejik değerlendirmeye tabi değildir; planın türü, sektörü, ölçeği, geçiş takvimi, muafiyet, üst plan ilişkisi, kümülatif etki, alternatif ve katılımın gerçekliği ayrı incelenmelidir.

Danıştay stratejik çevresel planların iptali emsal taraması yönünden her plan değişikliği otomatik olarak aynı kapsamda stratejik değerlendirmeye tabi değildir; planın türü, sektörü, ölçeği, geçiş takvimi, muafiyet, üst plan ilişkisi, kümülatif etki, alternatif ve katılımın gerçekliği ayrı incelenmelidir. Bu ölçüt özellikle bu idari uyuşmazlık konusu işlemin tam metni, tebliğ evrakı, işlem dosyası ve dayanak inceleme veya denetim raporu üzerinden sınanır. Kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemin, tebliğ tarihinin, zorunlu idari başvurunun ve görevli idari veya vergi yargı yerinin doğrulanması tamamlanmadan sonuca gidilmesi, somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak ihtimalini güçlendirebilir.

Plan ve program metni, kapsam belirleme raporu, stratejik çevresel değerlendirme raporu, alternatif analizleri, kurum görüşleri, ilan ve katılım kayıtları, toplantı tutanakları, çevresel temel veriler, izleme programı ve onay kararı hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için zorunlu idari başvuru, itiraz ve cevap belgeleri ile elektronik başvuru alındıları ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Resmî Gazete stratejik çevresel planların iptali yürürlük denetimi yönünden plan ve program metni, kapsam belirleme raporu, stratejik çevresel değerlendirme raporu, alternatif analizleri, kurum görüşleri, ilan ve katılım kayıtları, toplantı tutanakları, çevresel temel veriler, izleme programı ve onay kararı hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

İşlem Dosyası ve Teknik İspat

Plan ve program metni, kapsam belirleme raporu, stratejik çevresel değerlendirme raporu, alternatif analizleri, kurum görüşleri, ilan ve katılım kayıtları, toplantı tutanakları, çevresel temel veriler, izleme programı ve onay kararı.

“Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı stratejik çevresel planların iptali resmî kayıtları yönünden plan ve program metni, kapsam belirleme raporu, stratejik çevresel değerlendirme raporu, alternatif analizleri, kurum görüşleri, ilan ve katılım kayıtları, toplantı tutanakları, çevresel temel veriler, izleme programı ve onay kararı” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken plan ve program metni, kapsam belirleme raporu, stratejik çevresel değerlendirme raporu, alternatif analizleri, kurum görüşleri, ilan ve katılım kayıtları, toplantı tutanakları, çevresel temel veriler, izleme programı ve onay kararı ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Bu idari uyuşmazlık konusu işlemin tam metni, tebliğ evrakı, işlem dosyası ve dayanak inceleme veya denetim raporu.

“Danıştay stratejik çevresel planların iptali emsal taraması yönünden bu idari uyuşmazlık konusu işlemin tam metni, tebliğ evrakı, işlem dosyası ve dayanak inceleme veya denetim raporu” kaydı, “Her plan değişikliği otomatik olarak aynı kapsamda stratejik değerlendirmeye tabi değildir; planın türü, sektörü, ölçeği, geçiş takvimi, muafiyet, üst plan ilişkisi, kümülatif etki, alternatif ve katılımın gerçekliği ayrı incelenmelidir” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Zorunlu İdari Başvuru, İtiraz ve Cevap Belgeleri ile Elektronik Başvuru Alındıları.

Bu delil öncelikle “plan ve program metni, kapsam belirleme raporu, stratejik çevresel değerlendirme raporu, alternatif analizleri, kurum görüşleri, ilan ve katılım kayıtları, toplantı tutanakları, çevresel temel veriler, izleme programı ve onay kararı hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” iddiasını sınamak için kullanılır. “Resmî Gazete stratejik çevresel planların iptali yürürlük denetimi yönünden zorunlu idari başvuru, itiraz ve cevap belgeleri ile elektronik başvuru alındıları” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

İdari Başvurudan Yargısal Denetime

Planın türü ve onay tarihini mevzuattaki kapsam-geçiş takvimiyle eşleştirip çevresel değerlendirmenin hangi aşamada plan kararına işlendiğini belirlemek.

“Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı stratejik çevresel planların iptali resmî kayıtları yönünden planın türü ve onay tarihini mevzuattaki kapsam-geçiş takvimiyle eşleştirip çevresel değerlendirmenin hangi aşamada plan kararına işlendiğini belirlemek” işlemi yürütülürken tebliğ, husumet, kesin işlem ve varsa ön karar başvurusu birlikte denetlenir. Eksik plan ve program metni, kapsam belirleme raporu, stratejik çevresel değerlendirme raporu, alternatif analizleri, kurum görüşleri, ilan ve katılım kayıtları, toplantı tutanakları, çevresel temel veriler, izleme programı ve onay kararı, plan veya program onayının iptali ve yürütmenin durdurulması, stratejik değerlendirmenin yenilenmesi, katılım ve alternatif analizinin tamamlanması, uygulama işlemlerinin durdurulması ve tazminat isteminin dinlenebilirliğini etkileyebilir.

Kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemin, tebliğ tarihinin, zorunlu idari başvurunun ve görevli idari veya vergi yargı yerinin doğrulanması.

“Danıştay stratejik çevresel planların iptali emsal taraması yönünden kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemin, tebliğ tarihinin, zorunlu idari başvurunun ve görevli idari veya vergi yargı yerinin doğrulanması” işlemi, idari denetimin ayrı bir aşamasıdır. Bu idari uyuşmazlık konusu işlemin tam metni, tebliğ evrakı, işlem dosyası ve dayanak inceleme veya denetim raporu dosyaya alınmalı; kesin işlem, zorunlu idari başvuru, görevli yargı yeri ve dava süresi belirlenmelidir.

İşlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları ile maddi olay ve teknik veriler arasındaki bağın incelenmesi.

Bu aşamada zorunlu idari başvuru, itiraz ve cevap belgeleri ile elektronik başvuru alındıları ile işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları arasındaki bağ incelenir. “Resmî Gazete stratejik çevresel planların iptali yürürlük denetimi yönünden işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları ile maddi olay ve teknik veriler arasındaki bağın incelenmesi” adımından sonra yürütmenin durdurulması ve esas kararın uygulanma takvimi ayrıca tutulmalıdır.

Tebliğ, İdari Başvuru ve Dava Süresi

Plan onayı ve çevresel süreç kararlarına karşı dava süresi ilan, tebliğ veya kesin öğrenmeye göre korunmalı; uygulama işlemleri başlamadan tedbir ihtiyacı değerlendirilmelidir.

“Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı stratejik çevresel planların iptali resmî kayıtları yönünden plan onayı ve çevresel süreç kararlarına karşı dava süresi ilan, tebliğ veya kesin öğrenmeye göre korunmalı; uygulama işlemleri başlamadan tedbir ihtiyacı değerlendirilmelidir” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.

Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Danıştay stratejik çevresel planların iptali emsal taraması yönünden tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır. Başlangıç anı varsayımla değil tebligat, öğrenme, ödeme veya işlem kaydıyla belirlenir; sürenin hukukî niteliği ayrıca gösterilir.

İptal, Tam Yargı ve Yürütmenin Durdurulması

Plan veya program onayının iptali ve yürütmenin durdurulması, stratejik değerlendirmenin yenilenmesi, katılım ve alternatif analizinin tamamlanması, uygulama işlemlerinin durdurulması ve tazminat.

“Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı stratejik çevresel planların iptali resmî kayıtları yönünden plan veya program onayının iptali ve yürütmenin durdurulması, stratejik değerlendirmenin yenilenmesi, katılım ve alternatif analizinin tamamlanması, uygulama işlemlerinin durdurulması ve tazminat” isteminin işlemin hangi kısmına ve hangi hukuka aykırılık nedenine dayandığı açıklanmalıdır. Plan ve program metni, kapsam belirleme raporu, stratejik çevresel değerlendirme raporu, alternatif analizleri, kurum görüşleri, ilan ve katılım kayıtları, toplantı tutanakları, çevresel temel veriler, izleme programı ve onay kararı bulunmadığında talep varsayımla genişletilmemelidir.

Bu idari uyuşmazlık konusu işlemin hukuka aykırı kısmının iptali ve gerekli ise sonuçlarının idarece giderilmesi.

“Danıştay stratejik çevresel planların iptali emsal taraması yönünden bu idari uyuşmazlık konusu işlemin hukuka aykırı kısmının iptali ve gerekli ise sonuçlarının idarece giderilmesi” istemi, “Her plan değişikliği otomatik olarak aynı kapsamda stratejik değerlendirmeye tabi değildir; planın türü, sektörü, ölçeği, geçiş takvimi, muafiyet, üst plan ilişkisi, kümülatif etki, alternatif ve katılımın gerçekliği ayrı incelenmelidir” koşuluyla ve bu idari uyuşmazlık konusu işlemin tam metni, tebliğ evrakı, işlem dosyası ve dayanak inceleme veya denetim raporu ile ilişkilendirilmelidir. İptal, tam yargı ve yürütmenin durdurulması sonuçları ayrı kurulmalıdır.

Telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte gösterilebiliyorsa yürütmenin durdurulması.

“Resmî Gazete stratejik çevresel planların iptali yürürlük denetimi yönünden telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte gösterilebiliyorsa yürütmenin durdurulması” sonucu isteniyorsa kararın idarece nasıl uygulanacağı işlem, kişi ve dönem bakımından açık olmalıdır. Dayanak kayıt zorunlu idari başvuru, itiraz ve cevap belgeleri ile elektronik başvuru alındıları, temel ölçüt ise “plan ve program metni, kapsam belirleme raporu, stratejik çevresel değerlendirme raporu, alternatif analizleri, kurum görüşleri, ilan ve katılım kayıtları, toplantı tutanakları, çevresel temel veriler, izleme programı ve onay kararı hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” olacaktır.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — Stratejik Çevresel Planların İptali Resmî Kayıtları

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “stratejik çevresel planların iptali resmî kayıtları” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: bu idari uyuşmazlık bakımından çevre üzerinde önemli etkiler doğurabilecek plan ve programlar hazırlanırken stratejik çevresel değerlendirme; kapsam belirleme, alternatiflerin incelenmesi, çevre raporu, kurum ve halk katılımı ile izleme aşamalarını plan kararına entegre eder yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.

Danıştay — Stratejik Çevresel Planların İptali Emsal Taraması

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “stratejik çevresel planların iptali emsal taraması” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: bu idari uyuşmazlık içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; her plan değişikliği otomatik olarak aynı kapsamda stratejik değerlendirmeye tabi değildir; planın türü, sektörü, ölçeği, geçiş takvimi, muafiyet, üst plan ilişkisi, kümülatif etki, alternatif ve katılımın gerçekliği ayrı incelenmelidir savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.

Resmî Gazete — Stratejik Çevresel Planların İptali Yürürlük Denetimi

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “stratejik çevresel planların iptali yürürlük denetimi” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: bu idari uyuşmazlık için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Kesin İşlem, Süre ve Husumet Riskleri

Stratejik çevresel değerlendirmeyi proje bazlı ÇED ile aynı saymak veya raporu plan kararı verildikten sonra tamamlanan şekli bir belgeye indirgemek.

“Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı stratejik çevresel planların iptali resmî kayıtları yönünden stratejik çevresel değerlendirmeyi proje bazlı ÇED ile aynı saymak veya raporu plan kararı verildikten sonra tamamlanan şekli bir belgeye indirgemek” riski gerçekleşirse plan veya program onayının iptali ve yürütmenin durdurulması, stratejik değerlendirmenin yenilenmesi, katılım ve alternatif analizinin tamamlanması, uygulama işlemlerinin durdurulması ve tazminat talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Somut Uyuşmazlıkta Olay Tarihindeki Metin Yerine Yalnız Güncel veya İkincil Bir Özete Dayanmak.

“Danıştay stratejik çevresel planların iptali emsal taraması yönünden somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemin, tebliğ tarihinin, zorunlu idari başvurunun ve görevli idari veya vergi yargı yerinin doğrulanması aşamasında bu idari uyuşmazlık konusu işlemin tam metni, tebliğ evrakı, işlem dosyası ve dayanak inceleme veya denetim raporu kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Maddi Vakıa, Hukuki Nitelendirme, Delil ve Talep Sonucunu Aynı Belirsiz Anlatım İçinde Bırakmak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Resmî Gazete stratejik çevresel planların iptali yürürlük denetimi yönünden maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak”. Bu savunmaya verilecek cevap, zorunlu idari başvuru, itiraz ve cevap belgeleri ile elektronik başvuru alındıları delili ve “plan ve program metni, kapsam belirleme raporu, stratejik çevresel değerlendirme raporu, alternatif analizleri, kurum görüşleri, ilan ve katılım kayıtları, toplantı tutanakları, çevresel temel veriler, izleme programı ve onay kararı hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• plan ve program metni, kapsam belirleme raporu, stratejik çevresel değerlendirme raporu, alternatif analizleri, kurum görüşleri, ilan ve katılım kayıtları, toplantı tutanakları, çevresel temel veriler, izleme programı ve onay kararı
• Stratejik Çevresel Değerlendirme Süreci ve Planların İptali konusu işlemin tam metni, tebliğ evrakı, işlem dosyası ve dayanak inceleme veya denetim raporu
• zorunlu idari başvuru, itiraz ve cevap belgeleri ile elektronik başvuru alındıları

• planın türü ve onay tarihini mevzuattaki kapsam-geçiş takvimiyle eşleştirip çevresel değerlendirmenin hangi aşamada plan kararına işlendiğini belirlemek
• kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemin, tebliğ tarihinin, zorunlu idari başvurunun ve görevli idari veya vergi yargı yerinin doğrulanması
• işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları ile maddi olay ve teknik veriler arasındaki bağın incelenmesi

• Süre çizelgesinde Plan onayı ve çevresel süreç kararlarına karşı dava süresi ilan, tebliğ veya kesin öğrenmeye göre korunmalı; uygulama işlemleri başlamadan tedbir ihtiyacı değerlendirilmelidir. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Stratejik çevresel değerlendirme süreci ve planların iptali bakımından ilk usul adımından sonra hangi işlemler yapılmalıdır?

Planın türü ve onay tarihini mevzuattaki kapsam-geçiş takvimiyle eşleştirip çevresel değerlendirmenin hangi aşamada plan kararına işlendiğini belirlemek; kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemin, tebliğ tarihinin, zorunlu idari başvurunun ve görevli idari veya vergi yargı yerinin doğrulanması; işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları ile maddi olay ve teknik veriler arasındaki bağın incelenmesi. Kesin işlem, zorunlu idari başvuru, görevli yargı yeri, tebliğ ve dava süresi esas incelemesinden önce doğrulanmalıdır.

Stratejik Çevresel Değerlendirme Süreci ve Planların İptali Bakımından Kritik Tarihler Nasıl Belirlenir?

Plan onayı ve çevresel süreç kararlarına karşı dava süresi ilan, tebliğ veya kesin öğrenmeye göre korunmalı; uygulama işlemleri başlamadan tedbir ihtiyacı değerlendirilmelidir. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Plan veya program onayının iptali ve yürütmenin durdurulması, stratejik değerlendirmenin yenilenmesi, katılım ve alternatif analizinin tamamlanması, uygulama işlemlerinin durdurulması ve tazminat talebi hangi vakıa ve delillerle somutlaştırılmalıdır?

Plan veya program onayının iptali ve yürütmenin durdurulması, stratejik değerlendirmenin yenilenmesi, katılım ve alternatif analizinin tamamlanması, uygulama işlemlerinin durdurulması ve tazminat, bu idari uyuşmazlık konusu işlemin hukuka aykırı kısmının iptali ve gerekli ise sonuçlarının idarece giderilmesi, telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte gösterilebiliyorsa yürütmenin durdurulması somut işlemin niteliğine göre gündeme gelebilir. İptal, tam yargı ve yürütmenin durdurulması koşulları ile uygulanma sonuçları ayrı açıklanmalıdır.

Sonuç

Bu idari uyuşmazlık bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Stratejik Çevresel Değerlendirme Süreci ve Planların İptali bakımından uygulanacak ana kural, ispatlanması gereken maddi vakıalar ve doğru başvuru sırası nasıl belirlenir” sorusu, 2872 Sayılı Çevre Kanunu, 3194 Sayılı İmar Kanunu, 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Çevre üzerinde önemli etkiler doğurabilecek plan ve programlar hazırlanırken stratejik çevresel değerlendirme; kapsam belirleme, alternatiflerin incelenmesi, çevre raporu, kurum ve halk katılımı ile izleme aşamalarını plan kararına entegre eder.

Dosyanın ilk önceliği planın türü ve onay tarihini mevzuattaki kapsam-geçiş takvimiyle eşleştirip çevresel değerlendirmenin hangi aşamada plan kararına işlendiğini belirlemek, delil omurgası ise plan ve program metni, kapsam belirleme raporu, stratejik çevresel değerlendirme raporu, alternatif analizleri, kurum görüşleri, ilan ve katılım kayıtları, toplantı tutanakları, çevresel temel veriler, izleme programı ve onay kararı ile Stratejik Çevresel Değerlendirme Süreci ve Planların İptali konusu işlemin tam metni, tebliğ evrakı, işlem dosyası ve dayanak inceleme veya denetim raporu arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Plan onayı ve çevresel süreç kararlarına karşı dava süresi ilan, tebliğ veya kesin öğrenmeye göre korunmalı; uygulama işlemleri başlamadan tedbir ihtiyacı değerlendirilmelidir. Plan veya program onayının iptali ve yürütmenin durdurulması, stratejik değerlendirmenin yenilenmesi, katılım ve alternatif analizinin tamamlanması, uygulama işlemlerinin durdurulması ve tazminat talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; stratejik çevresel değerlendirmeyi proje bazlı ÇED ile aynı saymak veya raporu plan kararı verildikten sonra tamamlanan şekli bir belgeye indirgemek riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı — stratejik çevresel planların iptali resmî kayıtları — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: bu idari uyuşmazlık bakımından çevre üzerinde önemli etkiler doğurabilecek plan ve programlar hazırlanırken stratejik çevresel değerlendirme; kapsam belirleme, alternatiflerin incelenmesi, çevre raporu, kurum ve halk katılımı ile izleme aşamalarını plan kararına entegre eder yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.
• Danıştay — stratejik çevresel planların iptali emsal taraması — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: bu idari uyuşmazlık içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; her plan değişikliği otomatik olarak aynı kapsamda stratejik değerlendirmeye tabi değildir; planın türü, sektörü, ölçeği, geçiş takvimi, muafiyet, üst plan ilişkisi, kümülatif etki, alternatif ve katılımın gerçekliği ayrı incelenmelidir savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.
• Resmî Gazete — stratejik çevresel planların iptali yürürlük denetimi — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: bu idari uyuşmazlık için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
• 2872 Sayılı Çevre Kanunu — m.3, 10 ve 30
• 3194 Sayılı İmar Kanunu — m.5 ve 8
• 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu — m.2, 7 ve 27
• Danıştay Karar Arama