Kapsam
İnceleme; performans verisinin kaynağını, işleme temelini, ölçütlerin nesnelliğini, otomatik karar ve insan denetimini, ayrımcılık riskini, savunma ve geliştirme planını, fesihte son çareyi, delil ve başvuru yollarını ele alır.
Kısa Cevap
Yapay zekâ performans puanı işverenin kararına yardımcı olabilir; fakat kaynağı açıklanamayan veya hatalı veriye dayanan otomatik puan tek başına güvenilir fesih sebebi değildir. Çalışana kriterleri öğrenme, veriyi düzeltme ve insan önünde savunma imkânı verilmelidir.
Sistemin Neyi Ölçtüğü
Çağrı süresi, satış, klavye hareketi, kamera, müşteri puanı veya devamsızlık verisi farklı iş davranışlarını gösterir. Ölçülen göstergenin işin gerçek kalitesiyle ilişkisi kurulmadan kolay sayılabilen veri performansın kendisi gibi kullanılamaz.
Şeffaflık ve Kişisel Veri
Çalışan hangi verinin hangi kaynaktan toplandığını, ne kadar saklandığını, puanı hangi temel ölçütlerin etkilediğini ve kimlerin gördüğünü bilmelidir. Gizli ekran izleme veya gereksiz biyometrik analiz, yönetim hakkının ölçülü sınırını aşabilir.
Hata ve Ayrımcılık
Bakım izni, engellilik, dil, vardiya, bölge veya zor müşteri portföyü puanı sistematik olarak düşürebilir. Model doğrudan korunan özelliği kullanmasa da bu özelliğin yerine geçen değişkenlerle dolaylı ayrım yaratabilir.
Anlamlı İnsan İncelemesi
Yöneticinin otomatik puanı yalnız onaylaması gerçek insan denetimi değildir. Kararı değiştirebilecek yetkili kişi ham veriyi, çalışanın açıklamasını, iş koşullarını ve modelin hata ihtimalini incelemelidir.
Savunma ve Gelişim Olanağı
Performans beklentisi önceden ölçülebilir biçimde bildirilir; uygun eğitim, araç, makul süre ve geri bildirim sağlanır. Ani algoritma değişikliğiyle geçmiş dönem düşük gösterilerek doğrudan feshe gidilmesi tutarlılık ve son çare ilkesiyle bağdaşmayabilir.
Fesih ve İspat
İşveren fesih yazısında yalnız 'sistem yetersiz buldu' dememeli; somut dönem, hedef, güvenilir veri, uyarı ve işyerindeki karşılaştırmayı açıklamalıdır. Çalışan puan sürümlerini, itirazlarını ve iyi performans kayıtlarını koruyarak işe iade ve veri haklarını birlikte kullanabilir.
Delil Planı ve İspat Yükü
Performans politikası, model ölçütleri ve sürüm değişiklikleri ile başlayan ispat planı, çok sayıda belge sunmak yerine her çekişmeli vakıayı doğru delille eşleştirmeyi gerektirir. İddianın dayanağı ile karşı tarafın muhtemel savunması iki ayrı sütunda kurulmalı; ispat yükünün kime ait olduğu ve delilin hangi kurumdan ne kadar süre içinde alınabileceği gösterilmelidir. Aşağıdaki kayıtlar bu nedenle birbirinin tekrarı değil, farklı vakıaları doğrulayan bir delil zinciridir.
Performans Politikası, Model Ölçütleri ve Sürüm Değişiklikleri
Performans politikası, model ölçütleri ve sürüm değişiklikleri, yalnız dosyaya eklenecek bir kayıt değildir. Bu delilin hangi kurucu, engelleyici veya sona erdirici vakıayı gösterdiği; kim tarafından, hangi tarihte ve hangi işlem bağlamında oluşturulduğu dilekçede açıklanmalıdır. Belgenin tamamı görülmeden seçilmiş bir sayfa, ekran görüntüsü veya tarafça hazırlanmış özet üzerinden kesin sonuca gidilmemelidir.
Ham iş verisi, puan, emsal grup, uyarı ve gelişim planı ile çapraz doğrulama yapılması, tarih, taraf, miktar ve işlem bağlantısındaki uyuşmazlıkları görünür kılar. Belge karşı tarafın veya üçüncü kişinin elindeyse ibraz talebi, kurum müzekkeresi, delil tespiti ya da bilirkişi incelemesi için hangi usul aracının kullanılacağı baştan belirlenmelidir. Elektronik kayıtlarda özgün dosya, zaman damgası, erişim geçmişi ve değişiklik izi korunmalı; hukuka aykırı elde edilen verinin ispat değeri ayrıca tartışılmalıdır.
Ham İş Verisi, Puan, Emsal Grup, Uyarı ve Gelişim Planı
Ham iş verisi, puan, emsal grup, uyarı ve gelişim planı bakımından ilk soru, kaydın mevcut olup olmadığı değil hangi tartışmalı olguyu ispatlayabildiğidir. Düzenleyen kişi veya kurum, düzenleme amacı, kayıt dönemi ve karşı tarafa aidiyet açıkça belirlenmelidir. Belgenin içeriği iddiayı yalnız dolaylı biçimde destekliyorsa aradaki çıkarım zinciri gösterilmeli; yorum, belgenin kendi ifadesi gibi sunulmamalıdır.
Bu kayıt, çalışan itirazı, insan inceleme kaydı, savunma ve fesih bildirimi ile birlikte okunduğunda anlatım ile dış kaynak arasındaki uyum denetlenebilir. Çelişki varsa belgenin aslı, dayanak kayıtları ve düzenleyenin açıklaması istenmeli; eksiklik bilirkişinin hukukî nitelendirme yapması beklenerek kapatılmamalıdır. Kişisel veri, ticari sır veya soruşturma gizliliği içeren bölümlerde dosyaya sunma yöntemi ile inceleme hakkı arasında ölçülü bir çözüm kurulmalıdır.
Çalışan İtirazı, İnsan İnceleme Kaydı, Savunma ve Fesih Bildirimi
Çalışan itirazı, insan inceleme kaydı, savunma ve fesih bildirimi, zaman içinde değişebilen veya kaybolabilen bir delil niteliği taşıyabilir. Bu nedenle kaynağın korunması, talep tarihinin belgelenmesi ve mümkünse değiştirilemez örneğin alınması esasa ilişkin tartışmadan önce ele alınmalıdır. Sonradan oluşturulan açıklama ile olay anındaki kayıt birbirinden ayrılmalı; boşluklar varsayımla tamamlanmamalıdır.
Performans politikası, model ölçütleri ve sürüm değişiklikleri aynı olayın başka bir aşamasını gösteriyorsa iki kayıt arasındaki tarih ve işlem bağı kurulmalıdır. Delil, iddia sahibinin elinde değilse hangi makamdan hangi hukuki dayanakla isteneceği somutlaştırılmalı; ret hâlinde başvurulacak yol ve saklama süresi dosya notuna eklenmelidir. Güvenilirlik itirazı bekleniyorsa metadata, imza, mühür, log veya karşılaştırma örneği daha tahkikat başlamadan belirlenmelidir.
Dosyaya Konulacak Temel Kayıtlar
- Performans politikası, model ölçütleri ve sürüm değişiklikleri
- Ham iş verisi, puan, emsal grup, uyarı ve gelişim planı
- Çalışan itirazı, insan inceleme kaydı, savunma ve fesih bildirimi
Usul ve Başvuru Sırası
İlk usul adımı “fesih öncesi hatalı veri düzeltme ve yetkili insan tarafından yeniden inceleme yolu işletilir; sonuç gerekçeli bildirilir” olarak belirlenmiştir. Maddi hakkın varlığı ile bu hakkın hangi yol üzerinden korunacağı aynı soru değildir. Aşağıdaki sıra, somut olayın tarihine ve taraf sıfatlarına göre uyarlanmalı; zorunlu başvuru ile dava veya kanun yolu sürelerinin birbirini durdurup durdurmadığı ayrıca gösterilmelidir.
Usul Adımı: Fesih Öncesi Hatalı Veri Düzeltme ve Yetkili İnsan Tarafından Yeniden İnceleme Yolu İşletilir; Sonuç Gerekçeli Bildirilir
Bu aşamada fesih öncesi hatalı veri düzeltme ve yetkili insan tarafından yeniden inceleme yolu işletilir; sonuç gerekçeli bildirilir. Amaç, uyuşmazlığın doğru taraflar arasında, doğru merci önünde ve incelenebilir bir talep sonucuyla yürütülmesini sağlamaktır. Görev, kesin yetki, dava şartı arabuluculuk, zorunlu idari başvuru, harç ve tebligat sorunları maddi haklılıktan ayrı denetlenmelidir. Bir usul şartının sonradan tamamlanıp tamamlanamayacağı varsayımla değil, özel hüküm ve güncel içtihatla belirlenmelidir.
“Fesih öncesi hatalı veri düzeltme ve yetkili insan tarafından yeniden inceleme yolu işletilir; sonuç gerekçeli bildirilir” adımı takvime işlendiğinde başvuru tarihi, teslim veya tebliğ belgesi, karşı tarafın cevabı ve varsa kesinleşme bilgisi aynı kayıt altında tutulmalıdır. Başvurunun yalnız yapılmış olması yeterli değildir; ileri sürülen vakıa ve taleplerin sonraki dava veya kanun yolunu daraltıp daraltmadığı da kontrol edilmelidir.
Usul Adımı: Fesihte İş Hukuku Başvuru Süreleri Korunurken Veri Sorumlusundan Kullanılan Veriler ve Otomatik Karar Hakkında Eş Zamanlı Bilgi İstenir
İkinci adımda “fesihte iş hukuku başvuru süreleri korunurken veri sorumlusundan kullanılan veriler ve otomatik karar hakkında eş zamanlı bilgi istenir” işlemi yürütülür. Bu aşamada yalnız kabul edilebilirlik değil, incelemenin hangi vakıa ve talepler üzerinde yürütüleceği de belirlenir. Taraf teşkili, delillerin hangi sırayla toplanacağı, uzman incelemesinin kapsamı ve esaslı itirazların kararda karşılanması birlikte planlanmalıdır. Bilirkişiden hukukî sonuç değil, özel veya teknik bilgi gerektiren maddi tespit istenmelidir.
“Fesihte iş hukuku başvuru süreleri korunurken veri sorumlusundan kullanılan veriler ve otomatik karar hakkında eş zamanlı bilgi istenir” işleminin sonucu, sonraki başvuru veya infaz aşamasına elverişli bir belgeyle kayıt altına alınmalıdır. Kısmi kabul, feragat, sulh, ara karar veya ret varsa bunun hangi talebi ne ölçüde etkilediği açıkça işaretlenmeli; kanun yolu incelemesinde ileri sürülecek hata ilk derece aşamasındaki itirazla ilişkilendirilmelidir. Kişi, dönem, işlem ve tutar belirsizliği hükmün uygulanmasını güçleştireceğinden talep sonucu son kez bu aşamada denetlenmelidir.
Uygulama Sırası
- Fesih öncesi hatalı veri düzeltme ve yetkili insan tarafından yeniden inceleme yolu işletilir; sonuç gerekçeli bildirilir.
- Fesihte iş hukuku başvuru süreleri korunurken veri sorumlusundan kullanılan veriler ve otomatik karar hakkında eş zamanlı bilgi istenir.
Süreler ve Hak Kaybı Riski
Süre Uyarısı
Modelin devreye alınması, ölçüm dönemi, uyarı, savunma, fesih ve tebliğ tarihleri kaydedilir. Bu süre hesaplanırken olay, öğrenme, usulüne uygun bildirim, başvuru, ret, son tutanak ve karar tarihleri tek kronolojide fakat ayrı hukuki nitelikleriyle gösterilmelidir. Başlangıç kanıtlanamıyorsa yalnız son gün hesabı güvenli sonuç vermez; tebligat parçası, UETS kaydı, başvuru alındısı veya noter belgesi dosyaya alınmalıdır.
“Modelin devreye alınması, ölçüm dönemi, uyarı, savunma, fesih ve tebliğ tarihleri kaydedilir” uyarısının zamanaşımı mı, hak düşürücü süre mi, usul süresi mi yoksa sözleşmesel bildirim süresi mi olduğu açıkça yazılmalıdır. Adli tatil, resmî tatil, elektronik tebligat, zorunlu arabuluculuk ve idari başvurunun etkisi her süre türünde aynı değildir.
Süre Uyarısı
İşe iade için kısa arabuluculuk süresi ile veri başvuru-şikâyet süreleri ayrı izlenir. Bu ikinci zaman kuralı, ilk süreyle aynı başlangıca veya aynı sonuca sahip kabul edilmemelidir. Öğrenme ile tebliğ, muacceliyet ile zarar tarihi, karar ile kesinleşme farklı hukuki olaylardır. Her tarih için dayanak belge ve uygulanacak hüküm yazılmadan yapılan tek satırlık takvim, hak kaybını önlemeye yetmez.
“İşe iade için kısa arabuluculuk süresi ile veri başvuru-şikâyet süreleri ayrı izlenir” uyarısı bakımından sürenin durması, kesilmesi veya yeniden başlaması ileri sürülüyorsa bunu doğuran başvurunun yetkili makama ve süresi içinde yapıldığı belgelenmelidir. Karşı tarafın süre itirazı bekleniyorsa alternatif başlangıç ihtimallerinin her biri ayrı hesaplanmalı; en erken biten güvenli tarih esas alınmalıdır. Acil koruma veya delil muhafazası mümkünse esas incelemenin tamamlanması beklenmeden ölçülü bir başvuru değerlendirilmelidir.
İleri Sürülebilecek Talepler
Geçersiz fesihte işe iade ve boşta geçen süre ile işe başlatmama sonuçları ekseninde kurulacak talep stratejisinde asıl, terditli veya yardımcı sonuçlar; karşı tarafın savunması ve delil durumu gözetilerek ayrılmalıdır. Aşağıdaki korumaların aynı dosyada birlikte istenip istenemeyeceği görev, harç, hukuki yarar ve mükerrerlik yönünden denetlenmelidir.
Geçersiz Fesihte İşe İade ve Boşta Geçen Süre ile İşe Başlatmama Sonuçları
Geçersiz fesihte işe iade ve boşta geçen süre ile işe başlatmama sonuçları talebi, sonuç bölümünde açık, hüküm kurulabilir ve uygulanabilir biçimde gösterilmelidir. Talebin dayandığı vakıa, uygulanacak hüküm, ispat aracı, başlangıç tarihi ve varsa miktar veya hesap yöntemi birbirinden ayrılmalıdır. Mahkemenin hukuki nitelendirme yetkisi, tarafın vakıayı ve istediği hukuki korumayı belirsiz bırakmasına imkân vermez.
Hatalı performans verisinin düzeltilmesi, hukuka aykırı işlemenin durdurulması ve ayrımcılık zararının tazmini ile ilişki ayrıca kurulmalıdır. Talepler birlikte hükme bağlanabiliyorsa yığılma; biri kabul edilmezse diğeri incelenecekse terdit; aynı hakkın seçimlik sonuçları söz konusuysa seçim sırası açıkça belirtilmelidir.
Hatalı Performans Verisinin Düzeltilmesi, Hukuka Aykırı İşlemenin Durdurulması ve Ayrımcılık Zararının Tazmini
Hatalı performans verisinin düzeltilmesi, hukuka aykırı işlemenin durdurulması ve ayrımcılık zararının tazmini isteminin asıl talebin reddine mi, başka bir hukukî nitelendirmeye mi yoksa giderilemeyen sonuca mı bağlandığı açıklanmalıdır. Konusu başlangıçta tam belirlenemiyorsa belirsizliğin nedeni ve incelemede kullanılacak veriler gösterilmeli; harç veya ferî sonuçlar ancak bu istem bakımından uygulanabiliyorsa ayrıca kurulmalıdır.
Bu sonuç, geçersiz fesihte işe iade ve boşta geçen süre ile işe başlatmama sonuçları talebiyle aynı zarar veya edimi iki kez karşılamamalıdır. Geçici koruma isteniyorsa güncel tehlike, yaklaşık ispat, teminat ve ölçülülük ayrıca gerekçelendirilmelidir. Kabul hâlinde hükmün hangi kişi veya kayıt üzerinde, hangi dönem ve kapsamla uygulanacağı talep sonucundan anlaşılabilmelidir.
Talep Kontrolü
- Geçersiz fesihte işe iade ve boşta geçen süre ile işe başlatmama sonuçları
- Hatalı performans verisinin düzeltilmesi, hukuka aykırı işlemenin durdurulması ve ayrımcılık zararının tazmini
Sık Sorulan Uygulama Soruları
Yapay Zekâ Puanı Nedeniyle İşten Çıkarılabilir Miyim?
Puan tek başına yeterli değildir; nesnel ölçüt, doğru veri, savunma, insan incelemesi ve fesihte son çare koşulları değerlendirilir.
Algoritmanın Kaynak Kodunu İsteyebilir Miyim?
Kaynak kodun tamamı ticari sır olabilir; ancak kullanılan kişisel veri, temel karar mantığı ve size etkisi hakkında anlamlı bilgi istenebilir.
Müşteri Puanı Düşükse Fesih Geçerli Midir?
Müşteri dağılımı, kötüye kullanım, iş koşulu ve diğer performans göstergeleri incelenmeden tek puan güvenilir sonuç vermez.
İnsan Yönetici Kararı İmzaladıysa Otomatik Karar Sorunu Biter Mi?
Hayır. Yöneticinin kararı gerçekten gözden geçirip değiştirme yetkisini kullanıp kullanmadığı önemlidir.
Doğrulanmış Kanun Dayanağı
4857 Sayılı İş Kanunu — m.20/2
“Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir.” — Alıntının yeri: İş Kanunu m.20/2, ilk cümle.
Kanun alıntısı 2026-08-31 tarihinde TBMM, 4857 sayılı İş Kanunu kabul metni, m.20/2 üzerinden doğrulanmıştır. Güncel kanun metni somut olayın tarihi ve geçiş hükümleriyle birlikte ayrıca kontrol edilmelidir. Fesih öncesinde modelin ölçütleri, veri dönemi, hata payı, karşılaştırma grubu ve insan müdahalesi açıklanmalı; tek başına skor yerine somut performans kayıtları, savunma ve daha hafif tedbirlerin neden yetersiz kaldığı gösterilmelidir.
Doktrindeki Yaklaşımlar
Esra Yiğit: İş İlişkisinde Yapay Zeka Kullanımının İş Sözleşmesinin Feshine Etkileri
Yapay zekâ destekli fesih, mevcut iş hukuku güvencelerini ortadan kaldırmaz; işveren kullanım politikasını önceden belirlemeli, insan incelemesi ve işçinin itiraz imkânını gerçek kılmalıdır.
“yapay zekanın fesih kararına etkisi, otomatik karar alma yasağını ihlal edebilmekte” — Alıntının yeri: Öz, dördüncü paragraf.
Künye: Esra Yiğit, “İş İlişkisinde Yapay Zeka Kullanımının İş Sözleşmesinin Feshine Etkileri”, Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2026, C. 8, S. 1, s. 384-417. Kalıcı yayın bağlantısı. Doğrulama tarihi: 2026-08-31. Öğretideki görüş bağlayıcı kural olmayıp kanun, içtihat ve somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.
Doğrulanmış İçtihat
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, B. No: 2016/6350, 28.05.2019
“başvurucuların iş akitlerinin feshine gerekçe olarak gösterilen performans düşüklüğünün işveren tarafından somut verilerle ortaya konamadığını” — Alıntının yeri: Somut olayın değerlendirilmesi, § 30.
Kararın sonucu: Sendika hakkının ihlal edildiğine, yeniden yargılama yapılmasına ve başvuruculara manevi tazminat ödenmesine karar verildi. Alıntı ve künye, 31.08.2026 tarihinde resmî karar tam metninden doğrulanmıştır. Kararın sonucu ile gerekçedeki bu cümle birlikte okunmalı; somut olayın maddi vakıaları farklı bir dosyaya kendiliğinden taşınmamalıdır.
Somut olayla benzerlik: Performans düşüklüğüne dayalı fesihte gerekçenin somut verilerle ortaya konulması gereği, otomatik performans puanının denetlenebilirliği ve ispatı bakımından doğrudan önem taşır.
Kararın uygulanma sınırı: Kararda performans ölçümü algoritmayla yapılmamış; asıl anayasal sorun sendikal nedenle fesih iddiasının yargısal güvencelerle incelenmemesidir.
Kaynakça
- Güncel mevzuat, karar ve öğretideki görüşler somut olayın tarihi esas alınarak ayrıca doğrulanmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay bakımından hukuki görüş veya taahhüt niteliğinde değildir.