9. Daire: Hak Arama Yolları, Hak Arama Hürriyeti, Adil Yargılanma Hakkı

T.C. D A N I Ş T A Y DOKUZUNCU DAİRE Esas No : 2022/2917 Karar No : 2023/3128 Anahtar Kelimeler : -Hak Arama Yolları, -Hak Arama Hürriyeti, -Adil Yargılanma Hakkı Özeti : Kurumlar Vergisine karşı dava açılmamasının katma değer vergisine karşı açılan davanın esasının incelenmesine hak arama hürriyeti kapsamında tek başına engel teşkil etmeyeceği hakkında. TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … Plas. Amb. San. ve Tic. Ltd. Şti. VEKİLİ : Av. … KARŞI TARAF (DAVALI) : Denizli Vergi Dairesi Başkanlığı (İhtisas Vergi Dairesi Müdürlüğü) VEKİLİ : Av. … İSTEMİN KONUSU : İzmir Bölge İdare Mahkemesi 2. Vergi Dava Dairesinin 12/05/2022 tarih ve E:2022/347, K:2022/740 sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ: Dava Konusu İstem: Davacı şirket adına, sahte fatura düzenlemek suretiyle komisyon geliri elde ettiği yolunda düzenlenen vergi inceleme raporuna dayanılarak re'sen tarh edilen 2018/Şubat-Aralık dönemlerine ilişkin katma değer vergisi ile kesilen üç kat vergi ziyaı cezasının kaldırılması istemine ilişkindir. İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti: Denizli Vergi Mahkemesinin 24/11/2021 tarih ve E:2021/415, K:2021/965 sayılı kararıyla; davacı hakkında düzenlenen 18/03/2021 tarih ve 2021-A-7597/5 sayılı vergi tekniği raporunda yer alan tespitlerin incelenmesinden, davacının, 2018 yılında gerçek bir ticari faaliyetinin olmadığı ve düzenlediği tüm faturaların sahte olduğu yönünde yapılmış yeterli ve somut bir tespit bulunmadığı sonucuna varıldığından, dava konusu cezalı tarhiyatta hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davanın kabulüne, cezalı tarhiyatın kaldırılmasına karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi Kararının Özeti: Dava konusu tarhiyatın matrah yönünden bağlı olduğu ve davacı adına aynı nedenle salınan vergi ziyaı cezalı kurumlar vergisine karşı dava açılmadığı, söz konusu vergi ve cezanın ihtilafsız tahakkuk ettiği ve kesinleştiğinin davalı idarenin, ara kararına verdiği cevap ve ekli evraklarından anlaşıldığı, bu durumda davacının düzenlediği belgelerin herhangi bir teslim / hizmetin karşılığı olmadığı, ticari faaliyete dayanmadığı, elde ettiği varsayılan kurumlar vergisinin ihtilafsız kesinleştiği görüldüğünden, bu komisyon geliri üzerinden katma değer vergisinin tarhının, bu nedenle hukuka uygun olduğu, elde edilmeyen komisyon gelirinin katma değer vergisi olmayacağı gibi, elde edildiği hukuken kesinlik kazanmış komisyon geliri nedeniyle katma değer vergisi salınıp vergi ziyaı cezası kesilmesi gerektiğinden, cezalı tarhiyatta hukuka aykırılık, Vergi mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne, Vergi mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Katma değer vergisinin kurumlar vergisi üzerinden hesaplanan bir vergi olmadığı, kurumlar vergisine karşı dava açılmamakla kesinleşen hususun kayıt dışı bırakıldığı ileri sürülen gelir tutarı olmadığı, yalnızca kurumlar vergisinin kesinleştiği, nitekim kayıt dışı bırakıldığı iddia olunan gelirin esası Vergi mahkemesince değerlendirilerek davanın kabulüne karar verildiği, tüm bu nedenlerle Bölge İdare Mahkemesi kararının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması istenilmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Yasal dayanaktan yoksun olan temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ HAKAN VAR'IN DÜŞÜNCESİ: Anayasa ile teminat altına alınan hak arama hürriyeti kapsamında kişilere sağlanan güvenceler uyarınca, katma değer vergisinden matrah unsurları ile matrah tespit yöntemleri itibarıyla farklı olan kurumlar vergisine karşı dava açılmamasının katma değer vergisine karşı açılan davanın esasının incelenmesine engel olmadığı gözetilmeksizin, yazılı gerekçe ile verilen Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmadığından, temyiz isteminin kabulü ile temyize konu kararın bozulması gerekeceği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY: Davacı şirket adına, sahte fatura düzenlemek suretiyle komisyon geliri elde ettiği yolunda düzenlenen vergi inceleme raporuna dayanılarak re'sen tarh edilen 2018/Şubat-Aralık dönemleri katma değer vergisi ile kesilen üç kat vergi ziyaı cezasının kaldırılması istenilmektedir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Anayasanın hak arama hürriyeti başlıklı 36/1. maddesinde herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu, aynı maddenin 2. fıkrasında ise hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz" kurallarına yer verilmiştir. Anayasa ile teminat altına alınan hak arama özgürlüğünün gereği olarak, yargılamanın mahkeme önünde, iddia ve savunmayı ortaya koyma imkanı tanınması ile adil yargılanma hakkına uygun olarak yapılması gerekmektedir. Bu kapsamda hak arama özgürlüğünün kişilere, iddia ve savunmada bulanabilme, uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilme, davanın mahkeme tarafından görülebilmesi, uyuşmazlığın esasının incelenebilmesi ve etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilme güvencelerini sağladığı anlaşılmaktadır. Nitekim Anayasa Mahkemesi, 2017/23696 sayılı bireysel başvuru kapsamında yaptığı değerlendirmelerde adil yargılanma hakkı, koşulları bulunduğu takdirde kişilere davanın görüldüğü mahkemeden uyuşmazlığın esasının incelenmesini isteme güvencesini sağladığı ifade etmiştir. Öte yandan, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun Teslim ve hizmet işlemlerinde matrah başlıklı 20/1. maddesinde, "teslim ve hizmet işlemlerinde matrah, bu işlemlerin karşılığını teşkil eden bedeldir." kuralına, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 6/1. maddesinde, "kurumlar vergisi, mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safî kurum kazancı üzerinden hesaplanır." kuralına, aynı Kanun'un 6/2. maddesi 1. cümlesinde "Safî kurum kazancının tespitinde, Gelir Vergisi Kanununun ticarî kazanç hakkındaki hükümleri uygulanır." kurallarına yer verildiğinden, katma değer vergisinin matrahının teslim ve hizmet işlerinde bu işlerin karşılığını teşkil eden bedel olduğu ve verginin bu bedel üzerinden hesaplandığı, kurumlar vergisinin ise mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safî kurum kazancı üzerinden hesaplandığı, her iki verginin matrah unsurları ile matrah tespit yöntemlerinin farklı olduğu dikkate alındığında vergi ziyaı cezalı katma değer vergisine karşı açılan davayı yazılı gerekçe ile kabul eden Vergi mahkemesi kararına yönelik istinaf

başvurusunu, davacının Anayasa ile teminat altına alınan hak arama hürriyeti kapsamında sağlanan ve yukarıda belirtilen güvenceler uyarınca davacı tarafından uzlaşma, yapılandırma gibi müesseselerden yararlanmak suretiyle kurumlar vergisi yönünde bir irade beyanı ortaya koyulmaksızın sırf kurumlar vergisine karşı dava açılmamasının katma değer vergisine karşı açılan davanın esasının incelenmesine engel olmadığı gözetilmeksizin, kurumlar vergisinin ihtilafsız kesinleştiğinden bahisle kabul edip, Vergi mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine hükmeden Bölge İdare Mahkemesi kararında yasal isabet görülmemiştir. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; Davacının temyiz isteminin kabulüne, İzmir Bölge İdare Mahkemesi 2. Vergi Dava Dairesinin 12/05/2022 tarih ve E:2022/347, K:2022/740 sayılı kararının BOZULMASINA, Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İzmir Bölge İdare Mahkemesi 2. Vergi Dava Dairesine gönderilmesine, 27/09/2023 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.