9. Daire: İdare Payı, Hasılat Payı, Jeotermal Kaynak

T.C. D A N I Ş T A Y DOKUZUNCU DAİRE Esas No : 2021/1510 Karar No : 2022/1316 Anahtar Kelimeler : -İdare Payı, -Hasılat Payı, -Jeotermal Kaynak Özeti : 4706 sayılı Kanun'da düzenlenen ve arzın üzerindeki taşınmazın kullanımından kaynaklanan "hasılat payı" ile 5686 sayılı Kanun'da düzenlenen ve arzın altındaki jeotermal kaynağın kullanımından kaynaklanan "idare payı"nın farklı olduğu, 5686 sayılı Kanun'da düzenlenen idare payının, Anayasa Mahkemesi'nin 31/10/2013 tarih ve E:2013/41, K:2013/124 sayılı kararı ile, vergi benzeri mali yükümlülük kavramı içerisinde değerlendirilebilecek bir kamu geliri niteliği taşıdığı ve anılan Kanun'da herhangi bir dernek, kurum veya cemiyete tanınmış bir muafiyet bulunmadığı hakkında. TEMYİZ EDEN (DAVALI) : Afyonkarahisar İl Özel İdaresi VEKİLİ : Av. … KARŞI TARAF (DAVACI) : Türkiye Kızılay Derneği Genel Başkanlığı VEKİLİ : Av. …, Av. … İSTEMİN KONUSU : Konya Bölge İdare Mahkemesi 2. Vergi Dava Dairesinin 29/01/2021 tarih ve E:2020/1020, K:2021/84 sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ: Dava Konusu İstem: Davacı dernek adına, 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Minarelli Sular Kanunu uyarınca, Türk Kızılayı Afyonkarahisar Mineralli Su İşletmesi'nin 2019 yılı için elde ettiği gayrisafi hasılatın %1'i tutarında idare payı tahakkuk ettirildiğine ve 30/06/2020 tarihine kadar ödenmesi gerektiğine yönelik tesis edilen 21/05/2020 tarih ve E.4837 sayılı işlemin iptali istemine ilişkindir.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti: Konya 1. Vergi Mahkemesinin 15/09/2020 tarih ve E:2020/504, K:2020/611 sayılı kararıyla; 1926 tarihinden itibaren verilen imtiyaza istinaden uyuşmazlığa konu taşınmazda irtifak sahibi olan ve en son Afyonkarahisar İl Genel Meclisi'nin 12/12/2003 tarih ve 38 sayılı Kararı ile irtifak hakkı, 2025 yılından itibaren 39 yıl daha uzatılan davacı Derneğin, uyuşmazlığa konu işletmeye ilişkin olarak 15/04/2015 tarihinde yürürlüğe giren 6639 sayılı Kanun'la 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'a eklenen geçici 17. maddede öngörülen bir aylık süre içinde verilen 24/04/2015 gün ve 9582 sayılı dilekçe ile davalı idareye başvurarak hasılat payı alınmaksızın kırk dokuz yıl süreli bedelsiz irtifak hakkına dönüştürülmesinin talep edildiğinin görüldüğü, anılan 4706 sayılı Kanun'un geçici 17. maddesindeki "... Bu madde kapsamında kalan taşınmazlar ile adı geçen Dernek ve Cemiyet tarafından fiilen kullanılan diğer taşınmazların kullanımlarıyla ilgili olarak tespit ve takdir edilen, tebliğ edilen veya tahakkuk ettirilen ecrimisil alacakları ile kira, ön izin, kullanma izni ve irtifak hakkı bedelleri ile hasılat payları tahsil edilmez, tahsil edilenler iade edilmez." hükmü uyarınca, niteliği gereği bir hasılat payı olduğu, 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Minarelli Sular Kanunu'nun 10/1-e maddesindeki tanım karşısında açık olan idare payının, davacıdan istenilmesinde ve bu nedenle, dava konusu tahakkuk işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle davanın kabulüne, dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi Kararının Özeti: İstinaf başvurusuna konu Vergi Mahkemesi Kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı idare tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Türkiye Kızılay Derneği'nden herhangi bir hasılat payı alınmadığı, davacı derneğin iktisadi işletmesi olan Afyonkarahisar Mineralli Su İşletmesi adına tahakkuk yapıldığı, 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un ek 4. maddesi ile getirilen düzenlemenin Derneğe ait iktisadi işletmeleri kapsamadığı, dava konusu işlem ile tahakkuk ettirilen payın, hasılat değil idare payı olduğu iddialarıyla kararın bozulması istenilmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ DAMLA TAŞKIRAN'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Davacı dernek adına, 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Minarelli Sular Kanunu uyarınca, Türk Kızılayı Afyonkarahisar Mineralli Su İşletmesi 2019 yılı için elde ettiği gayrisafi hasılatın %1'i tutarında idare payı tahakkuk ettirildiğine ve 30/06/2020 tarihine kadar ödenmesi gerektiğine yönelik tesis edilen 21/05/2020 tarih ve E.4837 sayılı işlemin iptali istemine ilişkindir. İLGİLİ MEVZUAT: 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Minarelli Sular Kanunu'nun 1. maddesinde; bu Kanunun amacının, jeotermal ve doğal mineralli su kaynaklarının etkin bir şekilde aranması, araştırılması, geliştirilmesi, üretilmesi, korunması, bu kaynaklar üzerinde hak sahibi olunması ve hakların devredilmesi, çevre ile uyumlu olarak ekonomik şekilde değerlendirilmesi ve terk edilmesi ile ilgili usûl ve esasları düzenlemek olduğu, "Tanımlar" başlıklı 3. maddenin 29. bendinde, gayrisafi hasılatın, işletmenin toplam yıllık cirosu olup, işletmelere ait tahakkuk eden her türlü mal ve hizmet satış bedelleri, faizler ile yapılan kiralamaların dahil olduğu miktarı ifade ettiği belirtilmiştir. Aynı Yasanın 10. maddesinin (e) bendinde ise; "İdare payı: Akışkanın doğrudan ve/veya dolaylı kullanıldığı tesislerin gayrisafi hasılatının % 1'i tutarında idare payı, her yıl Haziran ayı sonuna kadar idareye ödenir. Tahsil edilen tutarın beşte biri, idare tarafından, kaynağın bulunduğu belediye veya köy tüzel kişiliğine bir ay içerisinde ödenir" kuralına yer verilmiştir. 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un ek 2. maddesinde, hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlar üzerinde tesis edilecek irtifak hakları ile Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerler üzerinde verilecek kullanma izinlerinde, irtifak hakkı veya kullanma izni bedellerine ilave olarak, bu alanlarda yürütülen faaliyetlerden elde edilecek tüm hâsılatın yüzde 1’i oranında Hazinece pay alınacağı,

18/01/2017 tarih ve 6770 sayılı Kanun'un 22. maddesi ile değişikliğe uğrayan ek 4. maddesinde, Türkiye Kızılay Derneği, Türkiye Yeşilay Cemiyeti ve Türkiye Yeşilay Vakfı ile Darülaceze Başkanlığı, Darüşşafaka Cemiyeti ve Türk Hava Kurumu tarafından kuruluş amaçlarına uygun olarak kullanılmak üzere ihtiyaç duyulan mülkiyeti Hazineye kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazlar üzerinde adı geçen Dernek, Vakıf, Başkanlık, Cemiyetler ve Kurum lehine kırk dokuz yıl süre ile bedelsiz irtifak hakkı tesis edilebileceği, Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerler üzerinde ise bunlar adına bedelsiz kullanma izni verilebileceği, bunlardan ayrıca hasılat payı alınmayacağı düzenlemesine yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Yukarıdaki madde hükümlerinin değerlendirilmesinden, il özel idare payının jeotermal kaynak sularının doğrudan ve/veya dolaylı kullanılması sebebi ile oluştuğu, vergi benzeri bu mali yükümlülüğe ait mükellefin söz konusu tesisleri işletenler olduğu, matrahın ise anılan tesislerde jeotermal kaynak suyunun kullanımı sebebiyle elde edilen yıllık gayrisafi hasılat olduğu sonucuna varılmaktadır. 5686 sayılı Kanun'da düzenlenen, arzın altındaki jeotermal kaynağın kullanımından kaynaklanan idare payının, Anayasa Mahkemesi'nin 31/10/2013 tarih ve E:2013/41, K:2013/124 sayılı kararı ile, vergi benzeri mali yükümlülük kavramı içerisinde değerlendirilebilecek bir kamu geliri niteliği taşıdığı belirtilmesine karşın; 4706 sayılı Kanun'da düzenlenen hasılat payı, hazinenin özel mülkiyetindeki veya Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerin kullanımından kaynaklanan, bu alanlarda yürütülen faaliyetlerden elde edilecek tüm hâsılatın yüzde 1’i oranında alınacağı düzenlenen paydır. 4706 sayılı Kanun'un ek 4. maddesinde yer alan, maddede adı geçen dernek, kurum ve cemiyetlerden hasılat payı alınmayacağına ilişkin düzenleme, aynı Kanun'un ek 2. maddesinde düzenlenen, taşınmazın kullanımından kaynaklanan hasılat payını kapsar. 5686 sayılı Kanun'un 10. maddesinin (e) bendinde düzenlenen idare payı ise, taşınmazın altındaki jeotermal kaynağın kullanımından kaynaklanır ve 5686 sayılı Kanun'da herhangi bir dernek, kurum veya cemiyete tanınmış bir muafiyet bulunmamaktadır. Bu durumda, davanın kabulüne ilişkin Vergi Mahkemesi kararına karşı davalı tarafından yapılan istinaf başvurusunu reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararının, dava konusu işlem ile tahakkuk ettirilen 2019 yılına ilişkin idare payının matrahının hukuka uygunluğu yönünden yapılacak inceleme sonucuna göre bir karar verilmek üzere bozulması gerekmektedir.

KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Davalının temyiz isteminin kabulüne, 2. Konya Bölge İdare Mahkemesi 2. Vergi Dava Dairesinin 29/01/2021 tarih ve E:2020/1020, K:2021/84 sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın Konya Bölge İdare Mahkemesi 2. Vergi Dava Dairesine gönderilmesine, 11/04/2022 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.