9. Daire: Birden Çok Vergi Mahkemesinin Yetki Alanına Giren İşler, İlk Derece Mahkemesi, Sınırlı Görev İlkesi

T.C. D A N I Ş T A Y DOKUZUNCU DAİRE Esas No : 2018/4773 Karar No : 2021/3756 Anahtar Kelimeler : -Birden Çok Vergi Mahkemesinin Yetki Alanına Giren İşler, -İlk Derece Mahkemesi, -Sınırlı Görev İlkesi Özeti : Danıştay'ın ilk derece görevleri arasında yer alan "birden çok vergi mahkemesinin yetki alanına giren işler" ifadesinin dava konusunun tek bir işlemden oluştuğu veya birden fazla işlemden oluşmakla birlikte bu işlemlerin birbirinden ayrılmasının mümkün olmadığı ve farklı yargı çevrelerini kapsayan uyuşmazlıklara çözüm getirmeyi amaçlayan sınırlı bir görev ilkesi olduğu hakkında. DAVACI : … İnşaat Taahhüt Tic. ve San. Tur. Taş. Hiz. Ltd. Şti. VEKİLİ : Av. … DAVALI : Gelir İdaresi Başkanlığı DAVANIN ÖZETİ : Davacı şirket tarafından düzeltme şikayet başvurusunun reddine dair Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 29/03/2017 tarih ve 77888587-155.14.02[1956]-E.37593 sayılı işleminin iptali ve ödenen 426.970,00 TL’nin yasal faiziyle birlikte iadesi istenilmektedir. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ G.YELDA AYAZMA'NIN DÜŞÜNCESİ : 2575 sayılı Kanun'un 24. maddesinde, Danıştay'ın ilk derece görevleri arasında yer alan "birden çok vergi mahkemesinin yetki alanına giren işler" ifadesinin; dava konusunun tek bir işlemden oluştuğu veya birden fazla işlemden oluşmakla birlikte bu işlemlerin birbirinden ayrılmasının mümkün olmadığı ve farklı yargı çevrelerini kapsayan uyuşmazlıklara çözüm getirmeyi amaçlayan sınırlı bir görev ilkesi olduğunun tartışmasız olduğu, dava konusu işlemde yetki sorununun çözümlenemez bir nitelik taşımadığı, bilakis Vergi Mahkemesinin ilk kararında da belirtildiği üzere birbirinden kolaylıkla ayrılabilen iki ayrı işlem içerdiğinin

açık olması karşısında; Vergi Mahkemesince sözleşme damga vergisine karşı ayrı, hakediş ödemeleri üzerinden kesilen damga vergisine karşı ayrı dava açılmak üzere dilekçenin reddine karar verilmesi gerekirken usul ekonomisine ve dava açma şekline yönelik bir kurala, mahkemelerin görevlerini değiştirecek bir işlev kazandırılarak davanın Danıştay'ın görevine girdiğinin kabulüyle verilen Mahkeme kararında isabet bulunmadığından davanın görev yönünden reddi ile dosyanın Ankara Vergi Mahkemesine gönderilmesi gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ: Dosyanın incelenmesinden; davacı şirkete, Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından ihale edilen "Ardahan Göle Gölenter 352 Adet Konut Ticaret Merkezi Cami Şadırvan Adaiçi Gelen Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İnşaatı İşi"ne ilişkin olarak imzalanan sözleşme uyarınca ödendiği belirtilen sözleşme damga vergisi ile bu işle ilgili 2010 ila 2013 yıllarında yapılan hakediş ödemeleri üzerinden kesilen damga vergilerinin iadesi talebiyle Doğanbey Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne yapılan düzeltme ve sonrasında yapılan şikayet başvurusunun reddi işleminin iptali ve ödenen toplam 426.970,00 TL'nin yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle açılan davayı kısmen reddeden, kısmen incelenmeksizin reddeden Ankara 2. Vergi Mahkemesinin 08/11/2017 tarih ve E.2017/434 K:2017/1530 sayılı kararına yönelik davacı tarafından yapılan istinaf başvurusunu kabul edip, bir kısmı İstanbul Vergi Mahkemesinin, bir kısmı Ankara Vergi Mahkemesinin yetki alanına giren işlemin iptali istemiyle açılan davanın Danıştay Kanunu’nun 24. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi uyarınca Danıştay'ın görevine girdiği, yetkisi dışındaki davaya bakılması nedeniyle mahkeme kararında isabet görülmediği gerekçesiyle kararın kaldırılmasına dosyanın Vergi Mahkemesine gönderilmesine karar veren Ankara 4. Vergi Dava Dairesinin 30/05/2018 tarih ve E: 2018/350 K: 2018/1125 sayılı kararı üzerine Ankara 2. Vergi Mahkemesi tarafından verilen 18/07/2018 tarih ve E:2018/907 K:2018/1065 kararla; davacı tarafından iadesi istenilen 206.976,00-TL sözleşme damga vergisinin mükellefinin sözleşmede imzası bulunan davacı şirket olduğu, anılan verginin, davacının bağlı bulunduğu Zeytinburnu Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne beyan edilip ödendiği, davacının hakedişine ilişkin olup, ihale makamı tarafından istihkaktan kesinti suretiyle

tahsil edilen 219.994,98-TL damga vergisinin mükellefinin ise hakediş belgesinde imzası bulunan Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığı olmakla birlikte, anılan idarenin damga vergisi açısından resmi daire sıfatını taşıması nedeniyle Damga Vergisi Kanununun 24. maddesi uyarınca kişiler tarafından yapılan hakediş ödemelerine ait verginin iadesi konusunda Başbakanlık Toplu Konut İdaresi Başkanlığının bağlı bulunduğu Doğanbey Vergi Dairesi Müdürlüğünün yetkili olduğu, davacı tarafından şikayet istemine ve davaya konu edilen damga vergisinin 206.976,00-TL'lik kısmının 2011/Mayıs ayına ilişkin damga vergisi beyannamesi ile Zeytinburnu Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne beyan edildiği ve anılan Vergi Dairesince tahakkuk ettirildiğinden, işlemin buna ilişkin kısmının İstanbul Vergi Mahkemesince, damga vergisinin 219.994,98-TL'lik kısmının ise ihale makamının bağlı bulunduğu Doğanbey Vergi Dairesi tarafından tahakkuk ettirildiğinden, işlemin buna ilişkin kısmının ise Ankara Vergi Mahkemesince görülerek karara bağlanması gerektiğinden bir kısmı İstanbul Vergi Mahkemesinin, bir kısmı Ankara Vergi Mahkemesinin yetki alanına giren işlemin iptali istemiyle açılan davanın Danıştay Kanunu'nun 24. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi uyarınca Danıştayın görevine girdiği sonucuna varılarak dosya Danıştay Başkanlığı'na gönderilmiştir. İNCELEME VE GEREKÇE: İLGİLİ MEVZUAT: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 4. maddesinde vergi dairesi; mükellefi tespit eden, vergiyi tarh eden, tahakkuk ettiren ve tahsil eden daire olarak tanımlanmış ve vergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hataları düzeltme yetkisinin vergi dairesi müdürüne ait olduğu aynı Kanun'un 120. maddesinde öngörülmüştür. Aynı Kanun'un 122. maddesinde, mükelleflerin, vergi muamelelerindeki hataların düzeltilmesini vergi dairesinden isteyebilecekleri; 123. maddesinde, vergi dairesinin ilgili servisinin, düzeltme talebini kendi mütalaasını da ilave ederek, düzeltme merciine göndereceği, düzeltme merciinin talebi yerinde gördüğü takdirde, düzeltmenin yapılmasını emredeceği; yerinde görmediği takdirde, keyfiyetin düzeltmeyi isteyene yazı ile tebliğ olunacağı, 124. maddesinde de, vergi mahkemelerinde dava açma süresi geçtikten sonra yaptıkları düzeltme talepleri reddolunanların şikayet yolu ile Maliye Bakanlığına müracaat edebilecekleri açıklanmıştır. 5345 sayılı Gelir İdaresi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde "şikayet başvurularını karara bağlamak" başkanlığın görevleri arasında sayılmış olup,

aynı Kanun’un 23. maddesinde, vergi dairesi başkanlıkları ve vergi dairesi müdürlükleri başkanlığın taşra teşkilatı olarak belirtilmiştir. 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin bu Kanunla verilen görevleri yerine getirmek üzere kurulmuş "genel görevli" mahkemeler olduğu; 5. maddesinde, idare mahkemelerinin, vergi mahkemelerinin görevine giren davalarla ilk derecede Danıştay'da çözümlenecek olanlar dışındaki davaları çözümleyeceği; 2577 sayılı Kanun'un 14/3-a maddesinde, dilekçelerin görev ve yetki yönünden inceleneceği; 15/1-a maddesinde, 14. maddenin 3/a bendine göre adlî ve askerî yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddine, idarî yargının görevli olduğu konularda ise görevli veya yetkili olmayan mahkemeye açılan davanın görev veya yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesine karar verileceği kurala bağlanmış; 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 24. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendinde, birden çok idare veya vergi mahkemesinin yetki alanına giren işlere ilk derece mahkemesi olarak Danıştay'ın bakacağı belirtilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Kamu düzenine ilişkin nitelikler içeren ve doğal hâkim ilkesinin de söz konusu olacağı sonuçlara etkili olan mahkemelerin görevlerine ve yetkilerine ilişkin kuralların, idari yargılamada özel bir yeri ve önemi bulunmakta olup anılan kurallar uygulanırken görevsiz bir mahkemenin görevli hale getirilmemesi gerekmektedir. 2577 sayılı Kanun'un 14. maddesinde ilk inceleme konularının başında öngörülen görev ve yetkiye ilişkin ilkelerin öncelikle ele alınıp değerlendirileceği kuşkusuzdur. İlk inceleme aşamasında uyuşmazlık, mahkemenin görev veya yetkisinde görülmezse usul yasasının daha sonraki evrelerine geçilemeyeceğinde de duraksama bulunmamaktadır. Yukarıda yer alan 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun ilgili maddelerinin değerlendirilmesinden düzeltme yetkisinin vergi dairesi müdüründe olduğu açık olmakla birlikte, Kanunda düzeltme talebinin reddi halinde şikayet yolu öngörülmüş olduğundan, bu yetkinin nihai ve mutlak bir yetki olduğundan söz edilmesine olanak bulunmamaktadır. Zira, üst makam olan Gelir İdaresi Başkanlığı'nın, şikayet başvurusunu haklı görmesi halinde, hiyerarşik yapı içerisinde bu hatanın düzeltilmesi için talimat verebileceği ve bu talimat üzerine düzeltme işleminin yetkili vergi dairesince yerine getirileceği tabiidir.

Dosyanın incelenmesinden davaya konu edilen 426.970,00 TL damga vergisinin sözleşmeden doğan 206.976,00-TL'lik kısmının 2011/Mayıs ayına ilişkin damga vergisi beyannamesi ile Zeytinburnu Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne beyan edildiği ve anılan Vergi Dairesince tahakkuk ettirildiği, damga vergisinin hakediş bedeli üzerinden alınan 219.994,98-TL'lik kısmının ise ihale makamı olan Toplu Konut İdaresi Başkanlığı'nın bağlı bulunduğu Doğanbey Vergi Dairesi tarafından tahakkuk ettirildiği, davacı tarafından Zeytinburnu Vergi Dairesi Müdürlüğüne başvurulmaksızın toplam 426.970,00 TL damga vergisinin iadesi için Doğanbey Vergi Dairesi Müdürlüğüne düzeltme başvurusunda bulunulduğu bu başvuruya verilen 19/01/2017 tarih ve 25176 sayılı cevapla "Ardahan Göle Gölenter 352 Adet Konut Ticaret Merkezi Cami Şadırvan Adaiçi Gelen Altyapı ve Çevre Düzenlemesi İnşaatı İşi" nin cari yıl yatırım programında yer aldığına dair bilgi belge ile bu işe ilişkin Vergi Resim ve Harç İstisna Belgesinin dairelerine ibraz edilmediği, iade talebinin bu belgelerle birlikte Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından yapılması gerektiği bu nedenle dilekçede belirtilen sözleşme damga vergisi ve hakediş bedeli üzerinden kesilen toplam 426.970,00 TL damga vergisinin iadesinin mümkün olmadığının Doğanbey Vergi Dairesi Müdürlüğünce bir kısmı usulüne uygun yapılmış, bir kısmı yetkisiz Vergi Dairesi Müdürlüğüne yapılmış başvurunun esastan incelenerek reddi yolunda tesis edilmiş düzeltme başvurusunun reddi üzerine aynı tutarın iadesi istemiyle Gelir İdaresi Başkanlığı'na yapılan şikayet başvurusunun da 29/03/2017 tarih ve 77888587-155.14.02[1956]-E.37593 sayılı işlemle sözleşme ve takip eden safhalarda söz konusu işe ilişkin olarak düzenlenmiş geçerli bir Vergi Resim Harç İstisna Belgesi ibraz edilmediğinden sözleşme ve hakediş ödemelerine ilişkin düzenlenen kağıtların damga vergisine tabi tutulması işleminde mevzuata aykırılık bulunmadığı belirtilmek suretiyle reddi sonrasında bu ret işleminin iptali ile ödenen 426.970,00 TL damga vergisinin yasal faiziyle birlikte iadesi istemiyle dava açıldığı anlaşılmıştır. 2575 sayılı Kanun'un 24. maddesinde, Danıştay'ın ilk derece görevleri arasında yer alan "birden çok vergi mahkemesinin yetki alanına giren işler" ifadesinin; dava konusunun tek bir işlemden oluştuğu veya birden fazla işlemden oluşmakla birlikte bu işlemlerin birbirinden ayrılmasının mümkün olmadığı ve farklı yargı çevrelerini kapsayan uyuşmazlıklara çözüm getirmeyi amaçlayan sınırlı bir görev ilkesi olduğu açıktır. Bu doğrultuda dosyadaki bilgi belgelerin incelenmesinden davacı tarafından toplam 426.970,00 TL damga vergisinin iadesi istemiyle Zeytinburnu Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne başvurulmaksızın sadece Doğanbey Vergi Dairesi

Müdürlüğü'ne düzeltme başvurusunda bulunulduğu, anılan müdürlükçe başvurunun Zeytinburnu Vergi Dairesi Müdürlüğünün yetkisinde bulunan damga vergisi yönünden de değerlendirmelerde bulunmak ve başvuru bütünüyle esastan incelenmek suretiyle reddedilmesi üzerine şikayet başvurusunda bulunulduğu, bu başvurunun da vergi dairesi müdürlüklerinin üst mercii olan Gelir İdaresi Başkanlığınca reddedilmesi üzerine söz konusu ret işleminin iptali ile ödenen damga vergisinin iadesinin dolayısıyla tek bir işlemin dava konusu edildiği görüldüğünden bu durumda olayda iki ayrı mahkemenin yetki alanına giren bir işlemin varlığından söz edilemeyeceğinden dava konusu uyuşmazlığın Vergi Mahkemesinin görevinde olduğu açıktır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1- DAVANIN GÖREV YÖNÜNDEN REDDİNE, 2- Dosyanın Ankara 2. Vergi Mahkemesi'ne gönderilmesine 15/06/2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.