8. Daire: Maden, Bilirkişi İncelemesi

T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2020/837 Karar No : 2023/3528 Anahtar Kelimeler : -Maden, -Bilirkişi İncelemesi Özeti : İşletme projesi ve eklerinin arza uygun olup olmadığına, işletme projesine konu madenin işletilebilir düzeyde sahada bulunup bulunmadığına, hidrojeolojik raporun uygun olup olmadığına ilişkin keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması gerekirken yalnızca davalı idarece sunulan raporlara dayanılarak eksik inceleme neticesinde verilen kararın bozulması gerektiği hakkında. TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … VEKİLİ : Av. … KARŞI TARAF (DAVALI) : … Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü VEKİLİ : Av. … İSTEMİN KONUSU : İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 9. İdari Dava Dairesinin 17/12/2019 gün ve E:2019/1160, K:2019/1429 sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava Konusu İstem: Davacı tarafından, İstanbul ili, Gaziosmanpaşa ilçesi hudutları dahilinde uhdesinde bulunan ER:3160293 ve 200800802 sicil sayılı IV. grup arama ruhsatlı (işletme talepli) maden ruhsatının iptaline dair Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün 18/09/2018 tarih ve E.801977 sayılı Oluru işlemi ile ruhsatın iptaline ilişkin 09/10/2018 tarih ve E.444932 sayılı işlemin iptali istenilmektedir. İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti: İstanbul 10. İdare Mahkemesince verilen 20/05/2019 tarih ve E:2018/2333, K:2019/1060 sayılı kararda; davacının kömür madeni üretimi için işletme ruhsatı ve izni talep ettiği uhdesinde bulunan 200800802 sicil sayılı IV. grup arama ruhsatlı sahanın (yürürlüğe giriş tarihi 31/01/2008, ruhsat bitiş tarihi 31/01/2011) tamamının deniz içerisinde kaldığı, Bakanlık Makam Oluru ile oluşturulan teknik heyet tarafından mahallinde yapılan (ayrıca karadan yaklaşık bir

kilometre deniz içerisinde SK-4 olarak adlandırılan sondaj çalışmalarına iştirak edilmek suretiyle) incelemelerde, ilgili sahada görünür kömür rezervinin yeterli olmadığının sondajlardan elde edilen teknik verilerle tespit edildiği, ayrıca uzman kurumlarca hidrojeolojik etüdün olmaması ve karaya yaklaşık 1 kilometre uzaktaki suyun içerisinde kömür üretiminin nasıl yapılacağının izahı ve su basmasına karşı alınacak önlemlere ilişkin çizim detay ve izahat olmadığı için işletme projesinin ve işletme yönteminin uygun bulunmadığı; diğer taraftan teknik heyet raporundaki tespitler uyarınca tarafsız ve bağımsız uzman kurumlarca hazırlanmış detaylı hidrojeolojik etüd raporunun Kuruma sunulmadığı (konu ile ilgili Kuruma sadece davacı ve bir kısım mühendislerin birlikte hazırladığı rapor sunulmuştur), dava aşamasında da gerek bu konuda ve gerekse kömür rezervinin yeterli olduğuna ilişkin uzman kurumlarca düzenlenmiş herhangi bir teknik rapor ve/veya delilin dosyaya sunulmadığı, diğer taraftan arama ruhsat süresinin bittiği, bu sürede ruhsat sahasına ilişkin kanunda öngörülen mümkün rezerv alanlarının görünür ve muhtemel rezerv haline getirilmediği görülmekle, kömür işletme ruhsat talebinde bulunan davacının bu başvurusunun uygun bulunmayarak uhdesinde bulunan 200800802 sicil sayılı IV. grup arama ruhsatının iptaline ilişkin dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna varıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi Kararının Özeti : İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, maden sahasında yeterli kömür madeninin bulunduğu, davalı idarece yeterli inceleme ve araştırma yapılmadan ruhsatın iptal edildiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ MEHMET AKSU'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Davacının, uhdesinde bulunan dava konusu 200800802 sicil sayılı IV. grup arama ruhsatlı saha için kömür işletme projesi sunarak işletme ruhsatı ve işletme izni talebinde bulunduğu, bu talebe istinaden Makam Oluru ile görevlendirilen teknik heyetçe mahallinde yapılan inceleme sonucu düzenlenen raporda; davacı tarafından sunulan projenin uygun olmadığının, eksikliklerin bulunduğunun belirtildiği, bu rapordan sonra davacı tarafından hidrojeoloji raporu ve revize işletme projesinin Kuruma sunulduğu, söz konusu projelerin uygun olup olmadığı hususunda Makam Oluru ile görevlendirilen heyet üyelerine görüş sorulduğu, heyet üyelerince verilen görüşte; projenin uygulanabilir olmadığı kanaatinin belirtildiği, bunun üzerine Kurum tarafından, teknik heyet raporlarındaki tespitler dikkate alınarak yapılan değerlendirme sonucunda; IV. grup kömür işletme ruhsat talebinin arza uygun olmadığı tespit edildiğinden, 200800802 sicil sayılı IV. grup arama ruhsatının Maden Kanunu'nun 2. ve 24. maddeleri gereğince Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nün 18/09/2018 tarih ve E.801977 sayılı Oluru ile iptal edildiği, bunun üzerine davacı tarafından anılan olur işlemi ile ruhsatın iptaline ilişkin 09/10/2018 tarih ve E.444932 sayılı işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. İLGİLİ MEVZUAT: 3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Madenler" başlıklı 2. maddesinde, "Yer kabuğunda ve su kaynaklarında tabii olarak bulunan, ekonomik ve ticarî değeri olan petrol, doğal gaz, jeotermal ve su kaynakları dışında kalan her türlü madde bu Kanuna göre madendir. Madenler aşağıda sıralanan gruplara göre ruhsatlandırılır: .... IV. Grup madenler b) Turba, Linyit, Taşkömürü...", "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinde, "Arama Ruhsatı: Belirli bir alanda maden arama faaliyetlerinde bulunulabilmesi için verilen yetki belgesi; İşletme Ruhsatı: İşletme faaliyetlerinin yürütülebilmesi için verilen yetki belgesi; İşletme İzni: Bir madenin işletmeye alınabilmesi için izin; Görünür Rezerv: Boyutları, tenörü belirlenmiş üretilebilir kesin cevher miktarı; Ekonomik Cevher: Günün teknik ve ekonomik şartlarında kârlı olarak değerlendirilebilecek cevher; Maden Arama Projesi: Arama ruhsat sahasında bir termin planı dahilinde, ekonomik olarak işletilebilecek bir maden yatağı bulabilmek için arama süresi boyunca yapılacak olan arama faaliyetlerini ve bu faaliyetlerin gerçekleştirilmesine yönelik yatırım bilgilerini ve mali yeterliliği içeren proje" olarak tanımlanmıştır. Aynı Kanun'un "Madencilik faaliyetlerinde izinler" başlıklı 7. maddesinde, "Madencilik faaliyetlerinin yapılması ve ruhsatlandırma işlemlerinin

yürütülmesi ile ilgili olarak yeni verilecek ruhsat alanlarına maden işletme yöntemi, faaliyetin yapıldığı bölge, madenin cinsi, yapılacak yatırımın çevresel etkileri, şehirleşme ve benzeri hususlar dikkate alınarak, temdit talepleri dahil ruhsat verilen alanlarda kazanılmış haklar korunmak kaydıyla, ilgili kurumların görüşleri alınarak Bakanlık tarafından kısıtlama getirilebilir. İlk müracaat veya ihale yolu ile yapılacak ruhsatlandırmalarda müracaatın yapılacağı alanlar diğer kanunlar ile getirilen kısıtlamalar göz önüne alınarak Bakanlıkça ruhsat müracaatına kapatılabilir. Kısıtlama gerekçesi ortadan kalkan alanlar ihale yoluyla aramalara açılır. Bu Kanun dışında madencilik faaliyetleri ile ilgili olarak yapılacak her türlü kısıtlama ancak kanun ile düzenlenir.... Kamu hizmeti veya umumun yararına ayrılmış yerlere ve bu tür tesislere 60 metre mesafe dahilinde madencilik faaliyetleri Bakanlığın, binalara 60 metre, özel mülkiyete konu araziye 20 metre mesafe dahilinde ise mülk sahibinin iznine bağlıdır. Bu mesafeler, ihtiyaç halinde madencilik faaliyetlerinin boyutu, emniyet tedbirleri ve arazinin yapısı dikkate alınarak Bakanlıkça artırılabilir. Mesafeler yatay olarak hesaplanır...." düzenlemesi bulunmaktadır. 3213 sayılı Kanun'un "İşletme ruhsatı ve madenin işletilmesi" başlıklı 24. maddesinde ise, "Arama ruhsat süresi sonuna kadar, tespit edilen madenin rezerv bilgilerini de içeren 17 nci maddeye göre hazırlanmış arama faaliyet raporu ile en az bir maden mühendisi tarafından hazırlanan faaliyet sonrası işletme alanının çevre ile uyumlu hale getirilmesini de içeren, işletme projesi ve talep harcının ödendiğine dair belge ile müracaatta bulunulması halinde işletme ruhsatı hakkı doğar. ... Projelerdeki eksiklikler, yapılan bildirimden itibaren üç ay içinde tamamlanır. Eksikliklerini verilen sürede tamamlamayanların teminatları iki katına çıkarılır ve süre üç ay daha uzatılır. Bu süre sonunda eksikliklerini tamamlamayanların talepleri kabul edilmez ve teminatları irad kaydedilir. Uygun bulunan işletme ruhsat talepleri için, ruhsat harçları ve teminatının üç ay içerisinde tamamlanması hususu talep sahibine tebliğ edilir. Bu sürelerde eksikliklerini tamamlamayanların talepleri reddedilerek mevcut teminatı irad kaydedilir. ... Arama ruhsatlı sahalara, geçici tesis alanı ile arama süresince belirlenen görünür, muhtemel ve mümkün rezerv alanı üzerinden işletme ruhsatı, geçici tesis alanı ve görünür rezerv alanına da işletme izni verilir. Arama ruhsatının diğer kısımları taksir edilir. Mümkün rezerv alanlarının IV. ve VI. Grup ruhsat sahalarında beş yıl, diğer grup ruhsat sahalarında üç yıl içinde görünür ve muhtemel rezerv haline getirilmeyen alanlar da taksir edilir. ..." hükümleri yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Uyuşmazlıkta, davacı tarafından sunulan işletme projesi üzerine teknik heyetçe mahallinde yapılan inceleme sonucu düzenlenen 16/04/2018 tarihli raporda özetle, "talep edilen kömür ruhsat alanının tamamının deniz içerisinde kaldığı, karadan yaklaşık bir kilometre deniz içerisinde SK-4 olarak adlandırılan sondaj çalışmalarına iştirak edildiği, toplamda 4 adet sondaj sandığı yeri ile ilgili karot sandıklarının yerinin görüldüğü, su derinliğinin 12 metre olduğu, SK-1 olarak adlandırılan sandıkta 60 metreye kadar olan kısımda kum+kil+silt oluşumu gözlemlendiği, SK-2 olarak adlandırılan sandıkta 60 metreye kadar kum+silt oluşumunun gözlemlendiği, SK-3 olarak adlandırılan sandıkta ise 42 metreye kadar 37,1-40,5 metre aralığında 50 cm'lik kömür oluşumu gözlendiği, daha sonra killi yapıya geçtiği, SK-4 olarak adlandırılan ve tetkik tarihinde gemide iştirak edilen sondajda 24 metreye kadar kum ve 30 metrede 30 cm'lik kömür kesildiğinin görüldüğü, suyun içerisinde nasıl bir işletme yapılacağının detaylı anlatılmaması ve diğer veriler ışığında talep anındaki rezerv bilgilerine dair heyet üyelerince kanaat oluşmadığı, ruhsatın tümünün su içerisinde olması nedeniyle uzman kurumlarca hidrojeolojik etüdün olmaması ve karaya yaklaşık 1 kilometre uzaktaki suyun içerisinde kömür üretiminin nasıl yapılacağının izahı ve su basmasına karşı alınacak önlemlere ilişkin çizim detay ve izahat olmadığı için projenin uygun bulunmadığının" belirtildiği, bu rapordan sonra davacı tarafından eksikliklerin tamamlanması yönünde hidrojeoloji raporu ve revize işletme projesinin Kuruma sunulduğu, söz konusu projelerin uygun olup olmadığı hususunda görevlendirilen heyet üyelerince verilen 25/06/2018 tarihli görüşte; "revize işletme projesi ve hidrojeolojik raporun incelenmesi neticesinde, ruhsat sahasındaki inceleme ve verilen proje kapsamında görünür kömür rezervinin yeterli olmaması ve işletme yönteminin uygun görülmemesi ve projenin uygulanabilir olmadığı kanaatinin hasıl olduğu, mevcut verilen heyet raporuna eklenecek bir husus bulunmadığının" belirtildiği anlaşılmaktadır. Davacı şirketin arama ruhsatının yukarıda yer verilen tespitlere dayanılarak iptal edildiği göz önüne alındığında, uyuşmazlığın çözümü için öncelikle davacı tarafından işletme ruhsatı almak amacıyla davalı idareye sunulan işletme projesinin arza uygun olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir. İdare Mahkemesince; işletme projesi ve eklerinin arza uygun olup olmadığına, işletme projesine konu madenin işletilebilir düzeyde sahada bulunup bulunmadığına, hidrojeolojik raporun uygun olup olmadığına

ilişkin keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılması gerekirken, yalnızca davalı idarece sunulan raporlara dayanılarak karar verildiği görülmektedir. Bu itibarla, eksik inceleme neticesinde verilen İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne, 2. İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 9. İdari Dava Dairesinin 17/12/2019 gün ve E:2019/1160, K:2019/1429 sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 4. Kesin olarak 05/07/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.