6. Daire: Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı, Tescilli Yapının Yıkılmış Olması, Yok Olan Tescilli Kültür Varlığı Yapılar

T.C. D A N I Ş T A Y Altıncı Daire Esas No : 2019/8726 Karar No : 2020/5186 Anahtar Kelimeler: -Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı, -Tescilli Yapının Yıkılmış Olması, -Yok Olan Tescilli Kültür Varlığı Yapılar Özeti : Taşınmazların tescil edilmesi gereken özelliklere sahip olduğunun tespitinin rekonstrüksiyon için yeterli olduğu, tescilli yapının yıkılmış olmasının, yapının bu niteliğini ortadan kaldırmayacağı hakkında.

Temyiz Eden Taraflar : 1- (Davacı) … Dayanıklı Tüketim Malları Elektrik ve Elektronik Büro Malzemeleri Tekstil Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. Adına … Vekili : Av. … 2- (Davalı) : Kültür ve Turizm Bakanlığı Vekili : Av. … Karşı Taraf : 1- Kültür ve Turizm Bakanlığı 2- … Dayanıklı Tüketim Malları Elektrik ve Elektronik Büro Malzemeleri Tekstil Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. … İstemin Konusu : Denizli İdare Mahkemesinin 05/05/2017 tarih ve E:2017/50, K:2017/965 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. Yargılama Süreci: Dava Konusu İstem : Denizli İli, Merkez, Onbeşmayıs (Gürcan) Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu uyarınca taşınmaz kültür varlığı olarak tesciline ilişkin 28.01.2011 günlü, 3452 sayılı Aydın Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu kararının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti: Davanın süre aşımı nedeniyle reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararının Danıştay Ondördüncü Dairesinin 19/11/2014 tarih ve E:2013/5986, K:2014/10204 sayılı kararıyla bozulması üzerine, bozma kararına uyularak, dava konusu yapının yıkılmış olduğundan bahisle davanın konusu kalmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçeyle, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir. Temyiz Eden Tarafların İddiaları : 1. Davacı tarafından; taşınmazın satın alındığı tarihte üzerinde yapı bulunmadığı gibi tapu kaydında da taşınmaz kültür varlığı şerhi bulunmadığı, bu durumda, davalı idarenin hatalı işlemi nedeniyle dava açılması gerektiği, dolayısıyla davacı lehine yargılama giderleri ile vekalet ücretine hükmedilmesi gerektiği ileri sürülmektedir. 2. Davalı idare tarafından; tescile ilişkin işlemler sırasında yapının yerinde olduğu, yapının tespitinden tesciline kadar geçen sürede yıkılmış olmasının ise tescile engel teşkil etmediği, zira yapının özgünlüğü korunarak yeniden inşa edilmesinin mümkün olduğu, davanın reddine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir. Karşı Tarafın Savunması : 1. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından; Denizli Valiliği Tapu Müdürlüğü'nün 09/03/2011 tarihli yazısı

ile taşınmaza korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı şerhinin konulduğunun belirtildiği, davacının iktisap tarihinin 17/02/2012 olduğu, tapu sicilinin aleniliği ilkesi gereğince davacının tescili bilmediği yönündeki iddiasının dinlenemeyeceği, satış esnasında yapı bulunmasa bile ilgili koruma bölge kuruluna müracaat edilmesi gerektiği, bu noktada davacının kazanılmış hakkından bahsedilemeyeceği, kaldı ki yapının özgün haliyle yeniden inşaasının mümkün olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. 2. Davacı tarafından savunma verilmemiştir. Danıştay Tetkik Hakimi Burcu Başak Duran'ın Düşüncesi : Temyiz isteminin kabulü ile Mahkeme kararının, Dairemiz kararında belirtilen gerekçeyle bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İnceleme ve Gerekçe: Maddi Olay : Aydın Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu'nun 28.01.2011 günlü, 3452 sayılı kararıyla, Denizli İli, Merkez, Onbeşmayıs (Gürcan) Mahallesi, … ada, … Parsel sayılı taşınmazın, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu uyarınca taşınmaz kültür varlığı olarak tesciline karar verilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır. İlgili Mevzuat: 2863 sayılı Kültür ve Tabiat varlıklarını Koruma Kanunu’nun 51. maddesinin 2. fıkrasında, "Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun görev ve yetkileri şunlardır; (a) Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının korunması ve restorasyonuyla ilgili işlerde uygulanacak ilkeleri belirlemek..." hükmüne; aynı Kanun’un 57. maddesinde ise, "Koruma Bölge Kurulları Koruma Yüksek Kurulu’nun ilke kararları çerçevesinde olmak kaydıyla aşağıdaki işleri yapmakta görevli ve yetkilidir: (a) Bakanlıkça tespit edilen veya ettirilen korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının tescilini yapmak... (g) Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarına ( bu ibare 14.07.2004 tarih ve 5226 sayılı Kanun’dan eklenmiştir) ilişkin uygulamaya yönelik kararlar almak…” hükmüne yer verilmiştir.

Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının Yapı Esasları ve Denetimine Dair Yönetmelik'in "Yok olan tescilli taşınmaz kültür varlığı yapılar" başlıklı 12. maddesinde, "Tescilli taşınmaz kültür varlıklarının herhangi bir şekilde yok olmaları halinde, bulunabilen yapının kalıntıları, daha önce hazırlanmış rölöve, restitüsyon, restorasyon projesi, her türlü arşiv belgesi, diğer yazılı, görsel ve sözlü bilgiler gibi kaynaklardan yararlanarak kendi parsellerinde, daha önce bulunduğu oturum alanında, belgelerin elverdiği oranda kitle, yükseklik ve özgün mimari özelliklerinde yeniden yapılır. Yeni yapım sürecinde, yukarıda sıralanan belgelere dayalı bir restitüsyon ve restorasyon etüdü ile koruma bölge kurulundan izin alınması gerekmektedir. " kuralına yer verilmiş; Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu'nun Taşınmaz Kültür Varlıklarının Gruplandırılması, Bakım ve Onarımları'na ilişkin 660 sayılı ilke kararında, korunacak yapılara müdahale biçimleri, bakım, onarım ve yeniden yapma (rekonstrüksiyon) olarak sayılmış, Yeniden Yapma (Rekonstrüksiyon) ise; korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilen ve tescil edilmesine ilişkin gerekli özellikleri taşımasına rağmen elde olmayan sebeplerle tescili yapılmamış ve / veya herhangi bir nedenle yitirilmiş olan yapının, gerek kültür varlığı niteliği, gerekse kültürel çevreye olan tarihsel katkıları açısından, eldeki mevcut belgelerden (yapı kalıntısı, rölöve, fotoğraf, her türlü özgün yazılı - sözlü, görsel arşiv belgesi vb.) yararlanmak suretiyle kendi parsellerinde daha önce bulunduğu yapı oturum alanında, eski cephe özelliğinde, aynı kitle ve gabaride, özgün plan şeması, malzeme ve yapım tekniği kullanılarak, kapsamlı restitüsyon etüdüne dayalı rekonstrüksiyon uygulamasının koşulsuz sağlanması şeklinde tanımlanmıştır. Hukuki Değerlendirme: Dosyanın incelenmesinden; 24.01.2011 tarihinde, Aydın Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü uzmanlarınca yerinde inceleme yapılarak dava konusu taşınmazın kültür varlığı olarak tespitine ilişkin uzman raporu düzenlendiği, 28.01.2011 günlü, 3452 sayılı karar ile de, yapının, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tesciline karar verildiği anlaşılmaktadır. Yukarıda aktarılan Yönetmelik ve 660 sayılı İlke Kararı uyarınca; taşınmazların tescil edilmesi gereken özelliklere sahip olduğunun tespit edilmiş olması rekonstrüksiyon için yeterli bulunmaktadır. Tescilli yapıların yıkılmış olması, yapıların bu niteliğini ortadan kaldıracak bir durum olmayıp, aksi yöndeki bir değerlendirme, bu kültür varlıklarının tescil edildikten sonra dahi yıkılarak tescillerinin kaldırılması suretiyle yok edilmesine yönelik tahrip sürecini başlatacaktır.

Bu durumda; İdare Mahkemesince, tescilli yapıya ait fotoğraf, mimari proje vb. gibi her türlü bilgi ve belge getirtilmek suretiyle taşınmazın korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı özellikleri gösterip göstermediğinin tespiti için mimar ve sanat tarihçisi bilirkişilerden oluşturulacak bilirkişi heyetinden rapor alınarak, bunun sonucuna göre karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığından, taşınmaz kültür varlığı olarak tespit ve tescil edilen yapının sonradan yıkılmış olması sebebiyle davanın konusunun kalmadığından bahisle, dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı yönündeki temyize konu Mahkeme kararında hukuka uygunluk görülmemiştir. Öte yandan; davanın esası hakkında verilecek karara göre, davada haklı çıkan taraf lehine yargılama giderleri ve vekalet ücretine hükmedileceği de tabiidir. Karar Sonucu : Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan tarafların temyiz istemlerinin kabulüne, 2. Yukarıda özetlenen gerekçeyle konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin temyize konu Denizli İdare Mahkemesinin 05/05/2017 tarih ve E:2017/50, K:2017/965 sayılı kararının bozulmasına, 3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 4. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 11/06/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.