6. Daire: İmar Planı, İmar Yolu, Plan Hiyerarşisi

T.C. D A N I Ş T A Y Altıncı Daire Esas No : 2019/19082 Karar No : 2019/14273 Anahtar Kelimeler : -İmar Planı, -İmar Yolu, -Plan Hiyerarşisi Özeti : 1/5000 ölçekli nazım imar planında 15 m. olan yolun 1/1000 ölçekli planda 20 m. olarak belirlenmesinde plan hiyerarşisine, şehircilik ilkelerine ve planlama esaslarına uyarlık bulunmadığı hakkında. Temyiz Eden (Davacı) : …Kozmetik San. Tic. A.Ş Vekili : Av. … Karşı Taraf (Davalı) : Avcılar Belediye Başkanlığı Vekili : Av. … İstemin Konusu : Danıştay Altıncı Dairesinin 21.05.2015 tarihli, E:2015/1133, K:2015/3252 sayılı bozma kararına uyularak verilen İstanbul 2. İdare Mahkemesinin 15/03/2019 tarih ve E:2018/1333, K:2019/540 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. Yargılama Süreci: Dava Konusu İstem: İstanbul ili, Avcılar ilçesi, …Mahallesi, Ekşinozyolu mevkii, … pafta,… parsel sayılı 4255.46 m2 yüzölçümlü taşınmazı da kapsayan alanda yapılan ve davalı idarece 02.05.2013- 02.06.2013 tarihleri arasında askıya çıkarılan 1/1000 ölçekli uygulama imar planına yapılan itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin ve anılan planın dava konusu taşınmaza ilişkin kısmının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti: Temyize konu kararda; Danıştay Altıncı Dairesinin 21.05.2015 tarihli, E:2015/1133, K:2015/3252 sayılı bozma kararına uyularak yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, uyuşmazlık konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının davacıya ait taşınmaz yönünden imar mevzuatına, planlama tekniklerine, plan bütünlüğüne, şehircilik ilkelerine, üst ölçekli plan kararlarına ve kamu yararına uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. Temyiz Edenin İddiaları : İdare Mahkemesi kararına esas alınan bilirkişi raporu ile bozma öncesi alınan bilirkişi raporunun çelişkili olduğu, planda şehircilik ve planlama ilkeleri ile kamu yararına aykırılık bulunduğu, fiilen uygulanamaz bir plan olduğu, bu nedenle mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. Karşı Tarafın Savunması : Savunma verilmemiştir. Danıştay Tetkik Hakimi Nuran Doğan Çakmak'ın Düşüncesi: İdare Mahkemesince davacı taşınmazlarına getirilen fonksiyonlar yönünden uyuşmazlık konusu uygulama imar planının üst ölçekli nazım imar planına şehircilik ilkeleri ve planlama teknikleri ile kamu yararına uygun olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. Uyuşmazlıkta, taşınmazın bulunduğu alanda 1/5000 ölçekli planda 15 metrelik yolun belirlendiği, ancak dava konusu 1/1000 ölçekli planda yolun 20 metreye çıkarıldığı anlaşıldığından anılan 1/1000 ölçekli plan üst ölçekli plana aykırıdır. Dava konusu 27.02.2013 onay tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptali istemiyle başka taşınmaz sahipleri tarafından açılan davalarda (İstanbul 9. İdare Mahkemesinin E:2013/2284 ve E:201372285, İstanbul 7. İdare Mahkemesinin E:2015/1767...) yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporlarda; uyuşmazlığa konu 1/1000 ölçekli uygulama imar planının "ticaret+hizmet" "alanlarına ilişkin plan notunda, 1/5000 ölçekli nazım imar planında yer alan "ticaret+hizmet" alanına ilişkin plan notundan farklı olarak: "Ticaret+hizmet" alanlarında tüm katlarda ticaret veya hizmet fonksiyonu yer alabileceği gibi zemin katta ticaret olmak kaydıyla üst katlarda hizmet veya rezidans tanımına uygun fonksiyonda yer alabilecektir." şekinde olduğu, dava konusu parselin bulunduğu mevcut sanayi alanının neredeyse tümünün ticaret+hizmet lejantı içine alındığı, ancak bu alanlara ayrılan parseller üzerinde ticaret işlevi dışında konut, konaklama, residans gibi ticari hizmet dışı kullanımlara yer verilmiş olduğu, dava konusu bölgenin doğal açıdan özgün karaktersitik yapısı ve kent bütününde merkez kademesi yönünden alt ölçekli merkez kademelenme alanı içinde olması itibariyle, nüfus ve yoğunluğuna etki edecek şekilde birden fazla ticaret ve hizmet işlevi yanı sıra konut kullanımına açık olacak şekilde düzenlenmesinin projeksiyon nüfusa ve dolayısıyla doğal, tarihi ve kültürel açıdan özgün niteliklere sahip bölge üzerinde olumsuz etkilerinin olabileceği, 1/5000 ölçekli imar planı ile getirilen ticaret+hizmet alanlarına ait ilgili plan notunun ölçek itibariyle 1/1000 ölçekli uygulama imar

planlarında daha ayrıntılı olarak ve 1/1000 ölçekli imar planı yapım tekniklerine göre belirlenmesi, ticaret ve hizmet alanı içinde yer alabilecek çeşitli işlevlerin birbiriyle ve bütün içinde projeksiyon nüfusu gözetilerek ilişkilendirilmesi, arazi kullanım kararlarının geliştirilmesi, bu yönde geliştirilecek olan plan notu ile plan paftasının uyumlu hale getirilmesi gerektiğinden dava konusu uygulama imar planının ticaret+hizmet alanları ile ilgili plan notunun şehircilik ilkeleri ve uygulama imar planı yapım tekniklerine uygun olmadığı tespit edilmiştir. Öte yandan uyuşmazlık konusu uygulama imar planının plan notlarının 20. maddesinde" uygulama aşamasında, bir parselden kamuya ayrılan alanın/alanların parselin %40'ını geçmesi halinde, bu alanların kamuya bağış yoluyla ya da bila bedel terk edilmesi halinde, max. KAKS(Emsal), brüt parsel alanının en fazla %60'ına kadar kullanılabilir." şeklinde yer alan plan notunun da imar mevzuatında dayanağı bulunmadığı gibi, uyuşmazlığa konu bölgede yetersiz olan donatı dengesi ile bölgede yaşayanlara sunulan hizmet kalitesinin olumsuz etkileneceği, bu yönüyle bedelsiz terk yapılması halinde emsal artışı getiren anılan imar planı notunun imar mevzuatı, şehircilik ilkeleri, planlama esasları ve kamu yararına aykırı olduğu açıktır. Davacıya ait taşınmaz kısmen ticaret+hizmet, kısmen sosyal donatı alanında kısmen 20 metrelik imar yolunda kalmaktadır. Davacı taşınmazlarına getirilen fonksiyonlar yönünden uyuşmazlık konusu uygulama imar planı şehircilik ilkeleri ve planlama teknikleri ile kamu yararına uygun olmakla birlikte, yukarıda anılan tespitler ışığında dava konusu uygulama imar planının "ticaret+hizmet" alanlarına ilişkin plan notu ile bedelsiz terk yapılması halinde emsal artışı getiren 20 sayılı plan notu yönünden de iptali gerekmektedir. Bu nedenle dava konusu uygulama imar planının davacı taşınmazlarına getirilen yol fonksiyonu dışındaki kullanımlar yönünden onanması, yol fonksiyonu yönüyle üst ölçekli plana aykırı olması yanında, "ticaret+hizmet" alanlarına ilişkin plan notu ile bedelsiz terk yapılması halinde emsal artışı getiren 20 sayılı plan notu yönünden de hukuka aykırı olması nedeniyle iptal edilmesi gerektiğinden davanın reddine ilişkin mahkeme kararının bu kısmının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

İnceleme ve Gerekçe: Maddi Olay: Davacının maliki olduğu İstanbul ili, Avcılar ilçesi, …Mahallesi, Ekşinozyolu Mevkii, … pafta, … parsel sayılı 4255.46 m2 yüzölçümlü taşınmazı da kapsayan alanda yapılan ve davalı idarece 02.05.2013- 02.06.2013 tarihleri arasında askıya çıkarılan 1/1000 ölçekli uygulama imar planına yapılan itirazın idarece cevap verilmeyerek zımnen reddedilmesi üzerine, bu ret işlemi ile uygulama imar planının söz konusu taşınmaza ilişkin kısmının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. İlgili Mevzuat: 3194 sayılı İmar Kanununun, işlem tarihinde yürürlükte olan şekliyle 5. maddesinde, nazım imar planı; varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak hali hazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları gösteren ve uygulama imar planının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır. Hukuki Değerlendirme: İdare Mahkemesi kararının planın taşınmazın yol alanı olarak belirlenen kısmı dışındaki kullanım kararları yönünden davanın reddine ilişkin kısmında 2577 sayılı İdari Yargılama Usülü Kanunu'nun 49. maddesinin 1. fıkrasında sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmamaktadır. Dava konusu taşınmaza verilen yol fonksiyonuna gelince; Yukarıda yer alan hükümlere göre, nazım imar planları, halihazır haritalar üzerine çizilen ve ticaret, sanayi, konut gibi bölgelerle iskan bakımından yoğun veya seyrek bölgeleri ve iskana elverişli, iskana elverişli olmayan veya iskana izin verilmeyen bölgeleri, topoğrafik özelliklerden faydalanma konularını, ulaşım sistemlerini ve bu gibi ana hatları göstermek suretiyle arazi parçalarının kullanma şekillerini belirleyen planlar, uygulama imar planları ise, varsa kadastral durumu da işlenmiş halihazır haritaların

üzerine nazım plan esaslarına göre çizilen ve yol, yapı adası ve muhtelif bölgelerin detayları ile inşaat nizamlarını ve uygulama için gerekli bilgileri içeren planlardır. Alt ölçekli planların üst ölçekli planlarda belirlenen planlama ana ilkelerine, kararlarına uyumlu olması zorunludur. Dosyanın incelenmesinden; uyuşmazlık konusu taşınmazın, 1/5000 ölçekli nazım imar planında kısmen ticaret+ hizmet alanları, kısmen sosyal kültürel tesis alanı ve kısmen 15.00 metrelik imar yolunda kaldığı, dava konusu 27.02.2013 onay tarihli 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ise; kısmen E.1.75 yapılaşma koşullarında ticaret+hizmet alanı, kısmen sosyal kültürel tesis alanı 20.00 metrelik imar yolu kullanımının getirildiği görülmüştür. Dava konusu uygulama imar planının anılan taşınmaz yönünden ticaret+hizmet fonksiyonu ve yapılaşma şartları yönüyle dayanağı üst ölçekli nazım imar planı ile uyumlu olduğu tespit edilmiştir. Ancak, parselin imar yolunda kalan kısmının cephe aldığı yol genişliğinin, 1/5000 ölçekli nazım imar planında 15 metre olarak planlanmasına rağmen dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planında 20 metre olarak planlandığı, bu durumun planlama kademelenmesine uygun olmadığı, davaya konu işlem tarihinde yürürlükte olan Plan Yapımına Ait Esaslara Dair Yönetmelikte yolların kentsel teknik alt yapı içerisinde yer aldığı, dava konusu uygulama imar planı ve dayanağı nazım imar planının lejant paftalarında 15 m'lik yolların "3.derece kent içi ulaşım aksları", 20 m'lik yolların ise "2. derece kent içi ulaşım aksları" şeklinde tanımlandığı, imar planlarında görülen bu farkın 1/1000 ölçekli plan kapsamında yapılacak düzenleme olmayıp üst ölçekli nazım imar planı kararlarını da etkilediği, dava konusu parselden, 1/1000 ölçekli planda geçirilen 20 metrelik yolun plan hiyerarşisi, şehircilik ilkeleri, planlama esaslarına uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu durumda dava konusu uygulama imar planının anılan kısmının iptali gerekirken bu kısma yönelik davanın reddine karar verilmesinde isabet görülmemiştir. Karar Sonucu : Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine, 2. Temyize konu İstanbul 2. İdare Mahkemesinin 15/03/2019 tarih ve E:2018/1333, K:2019/540 sayılı kararının, uygulama imar planının taşınmazın yol olarak ayrılan bölümüne yönelik davanın reddine ilişkin

kısmının oy çokluğuyla bozulmasına, diğer kısımlarının oy birliğiyle onanmasına, 3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 4. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 17/12/2019 tarihinde karar verildi. KARŞI OY Davacı üst ölçekli planlarda sanayi bölgesi olarak gösterilen taşınmazına dava konusu uygulama imar planı ile; kısmen E=1.75 yapılaşma koşulunda ticaret+hizmet alanı, kısmen sosyal kültürel tesis alanı ve kısmen 20.00 metrelik imar yolu fonksiyonu verilmesinin plan hiyerarşisine aykırı olduğu iddiasıyla iş bu davayı açmıştır. Diğer bir deyişle taşınmazına sanayi fonksiyonu verilmesi amacına yönelik olarak dava konusu imar planı ile getirilen kullanım kararlarının tamamının iptalini talep etmektedir. Dosyanın incelenmesinden dava konusu imar planının taşınmaza verilen kullanım kararları yönünden şehircilik ilkeleri planlama esaslarına uygun olduğu tespit edilmiştir. Uyuşmazlıkta nazım imar planında 15 metre olarak düzenlenen yol fonksiyonunun uygulama imar planında 20 metre olarak düzenlenmesinin plan hiyerarşisi bakımından planların kademeli birlikteliği ilkesine aykırılık oluşturup oluşturmadığının ortaya konulması gerekmektedir. Uygulama imar planının üst ölçekli nazım imar planına aykırı olamayacağı açıktır. Nazım imar planında öngörülen yol genişliğinin uygulama imar planında daraltılmasının üst ölçekli plan kararlarına aykırı olacağında duraksama bulunmamakta ise de daha geniş öngörülmesi, hususuna gelince; Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 26/2. maddesinde imar planlarında sosyal ve teknik alt yapı hizmetlerinin iyileştirilmesinin esas olduğu vurgulanmıştır. 24/2. maddesinde de nazım imar planları üzerinde gösterilen sosyal ve teknik alt yapı alanlarının konum ile büyüklükleri toplam standartların altına düşülmemek, nazım imar planının ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü ve genel işleyişini bozmamak ve hizmet etki alanı içinde kalmak şartı ile ilgili kurum ve kuruluşların görüşü dikkate alınarak uygulama imar planlarında değiştirilebileceği öngörülmüştür. Aynı maddenin 3. fıkrasında da; uygulama imar planlarında bölgenin ihtiyacına yönelik sosyal ve teknik alt yapı alanlarını arttırıcı küçük alan gerektiren fonksiyonların ayrılabileceği ve bu fonksiyonların

konulmasının nazım imar planına aykırılık teşkil etmeyeceği, 5. fıkrasında; araç trafiğine ayrılmış şerit sayısını azaltmamak ve ilgili TSE standartlarına uymak kaydı ile, taşıt yollarının yaya, engelli ve bisiklet kullanımına ayrılmış kısımlarının genişlikleri, nazım imar planında değişikliğe gerek olmaksızın uygulama imar planında arttırılabileceği öngörülmüştür. Yukarıda aktarılan kuralların bir bütün halinde değerlendirilmesinden, nazım imar planında 15 metre olarak düzenlenen yol fonksiyonunun uygulama imar planında 20 metre olarak düzenlenmesinin tek başına plan hiyerarşisine aykırılık oluşturmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Bu nedenle İdare Mahkemesi kararı yol fonksiyonu yönünden de uygun olduğundan temyiz isteminin bu yönden de reddi gerektiği oyuyla Dairemiz kararının bozmaya ilişkin kısmına katılmıyorum.