6. Daire: Kamulaştırma, Kamulaştırma Amacı, Kamulaştırılan Taşınmazın Amacı, Kamu Hizmeti İhtiyacı

T.C. D A N I Ş T A Y Altıncı Daire Esas No : 2017/4533 Karar No : 2020/5019 Anahtar Kelimeler: -Kamulaştırma, Kamulaştırma Amacı, -Kamulaştırılan Taşınmazın Amacı, -Kamu Hizmeti İhtiyacı Özeti : Dava konusu işlemle kamulaştırılmasına karar verilen davacıya ait taşınmazın kamulaştırma süreci devam ederken davalı idarenin bakılan davanın sonucunu beklemeden uyuşmazlık konusu taşınmazı üçüncü bir şahsa satması sonucu anılan taşınmazın mülkiyetinin üçüncü kişilere devredilmiş olması karşısında, davalı idarenin dava dosyasında ileri sürdüğü kamusal amaçlarla mezkur taşınmazın kamulaştırıldığı beyanlarının kabul edilemeyeceği, söz konusu taşınmazın idarece yürütülen herhangi bir kamu hizmetinin yürütülmesinde ihtiyaç duyulan taşınmazlardan olmadığı hakkında. Temyiz Eden (Davacı) : … Karşı Taraf (Davalı) : Altındağ Belediye Başkanlığı Vekili : Av. … İstemin Konusu : Ankara 15. İdare Mahkemesinin 07/06/2017 tarih ve E:2017/1431, K:2017/1484 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. Yargılama Süreci: Dava Konusu İstem: Ankara İli, Altındağ İlçesi, Sakarya Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın kamulaştırılmasına ilişkin 28.09.2011 tarih ve 1069 sayılı belediye encümeni kararının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti: Temyize konu kararda; Danıştay Altıncı Dairesinin 02/12/2015 tarih ve E:2014/9702,

K:2015/7124 sayılı bozma kararına uyularak, kentsel sit alanı içerisindeki uyuşmazlığa konu parselleri de kapsayan bir bölgede tarihi dokuyla bağdaşmayan taşınmazların kamusal menfaatler doğrultusunda bir proje dâhilinde kamulaştırılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. Temyiz Edenin İddiaları : Davaya konu taşınmaz üzerinde yer alan yapının tescilli korunması gereken kültür varlığı olduğu, bu sebeple, tarihi dokuyla bağdaşmadığı tespitinin gerçeği yansıtmadığı, davalı idare tarafından kamulaştırma kararı alındıktan sonra taşınmaz üzerinde yer alan yapının yıkılmasının akabinde tescilli yapının aslına uygun olarak yeniden inşası için idarece herhangi bir uygulama yapılmadığı, kamulaştırma işleminin iptali için açılan bu dava ile idare tarafından Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesinde kamulaştırma bedelinin tespiti ve mülkiyetin idare adına tescili davasının sonucu beklenilmeksizin taşınmazın üçüncü şahsa satılmasının kamulaştırma işleminin amacı olan kamu yararı ile bağdaşmayacağı ileri sürülmektedir. Karşı Tarafın Savunması : Savunma verilmemiştir. Danıştay Tetkik Hakimi Ahmet Cem Bayrak'ın Düşüncesi : Temyiz isteminin kabulü ile mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İnceleme ve Gerekçe: Maddi Olay : Davacının hissedarı olduğu Ankara İli, Altındağ İlçesi, Sakarya Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazın, Altındağ Belediye Encümeninin 30.12.2009 tarih ve 2043 sayılı kararı ile kabul edilen ve Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 30.04.2010 tarih ve 5034 sayılı kararı ile onaylanan "Talatpaşa Bulvarı Karacabey Hamamı ve Yakın Çevresi Sağlıklaştırma Çalışması" projesinin uygulanmasını teminen kamulaştırılmasına karar verilmiş, davacı tarafından bu kamulaştırma işleminin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. Ayrıca, anılan kamulaştırma kararı sonrasında da bedelin tespiti ve mülkiyetin davalı idare adına tescili için Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesinin E:2015/296

esas sayılı dosyasında davacının da aralarında bulunduğu taşınmaz malikleri aleyhine Altındağ Belediye Başkanlığı tarafından dava açılmıştır. Mezkur taşınmaz üzerinde bulunan tescilli yapının yıkılmadan restore edilmesi için davacının da aralarında bulunduğu taşınmaz malikleri tarafından restitüsyon ve restorasyon projesi hazırlanarak Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kuruluna iletilmek üzere davalı belediye başkanlığına sunulmuştur. Davalı idare tarafından bu proje Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kuruluna iletilmiş, anılan Kurul tarafından yapılan değerlendirme sonucunda iletilen projede eksiklikler olduğu davacının da aralarında bulunduğu taşınmazın maliklerine bildirilmiştir. Taşınmaz malikleri tarafından bu eksiklikler tamamlanarak tekrar Kurula iletilmek üzere 23.10.2013 tarihinde davalı idareye sunulan proje davalı idare tarafından Kurula iletilmemiştir. Davacıların projedeki eksiklikleri tamamlaması aşamasında Ankara Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 24.10.2013 tarih ve 664 sayılı kararı ile tescilli yapının maili inhidam durumunda olduğundan yıkılmasına karar alınmış ve akabinde buna göre yıkım işlemi yapılmıştır. Davalı belediye başkanlığı tarafından 28.10.2013 tarihli, bila sayılı yazı ile, anılan taşınmaz üzerinde yer alan binanın yıkıldığı, artık rekonstrüksüyon projesi hazırlamaları gerektiği taşınmaz maliklerine bildirilmiştir. Sonrasında 11.08.2014 tarih ve 21870 yevmiye numaralı resmi senet düzenlenmek suretiyle davalı belediye başkanlığı tarafından temyizen incelenen dava ve yukarı paragrafta yer verilen Ankara 3. Asliye Hukuk Mahkemesindeki bedel tespit ve tescil davası devam ederken mezkur taşınmazın üçüncü bir şahsa (… Satranç Spor ve Kültür Vakfı) satışı yapılmış ve anılan Vakıf tarafından dava konusu taşınmazın halihazırda satranç müzesi olarak kullanıldığı anlaşılmaktadır. İlgili Mevzuat: Anayasanın 35. maddesinde, "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz." hükmüne, 46. maddesinin 1. fıkrasında ise. "Devlet ve kamu tüzel kişileri; kamu yararının gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir." hükmüne yer verilmiştir. Anayasa’nın 90. maddesi uyarınca iç hukukumuzun bir parçası olan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 1 no'lu Ek Protokolünün 1. maddesinde, "Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı

sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir." hükmüne yer verilmiştir. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 3. maddesinde, “İdareler, kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını; bedellerini nakden ve peşin olarak veya aşağıda belirtilen hallerde eşit taksitlerle ödemek suretiyle kamulaştırma yapabilirler.” hükmüne yer verilmiştir. Hukuki Değerlendirme: Yukarıda yer verilen Anayasa, Sözleşme ve Kanun hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, kamulaştırmanın ancak bir kamu hizmetinin yürütülmesi için ihtiyaç duyulan özel mülkiyetteki taşınmazların kamunun eline geçmesini sağlamak amacıyla yapılabileceği ve bunun dışında amaçlarla yapılan kamulaştırma işleminin anayasal güvence altında bulunan mülkiyet hakkının ihlali sonucunu doğuracağı anlaşılmaktadır. Nitekim Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de; benzer uyuşmazlıklarda, kamu yararının gerçekleştirilmesi dışındaki amaçlarla yapılan kamulaştırma işlemlerinin mülkiyet hakkını ihlal ettiği yolunda kararlar vermektedir. Bu duruma göre, özel mülkiyetteki bir taşınmazın kamulaştırıldıktan sonra, idarece üçüncü kişilere devredilmesi, o taşınmazın herhangi bir kamu hizmetinin yürütülmesi bakımından ihtiyaç duyulan bir taşınmaz olmadığını gösterir. Uyuşmazlığa konu olayda, dava konusu işlemle kamulaştırılmasına karar verilen davacıya ait taşınmazın kamulaştırma süreci devam etmekte iken ilerleyen aşamada davalı idarenin bakılan davanın sonucunu beklemeden uyuşmazlık konusu taşınmazı üçüncü bir şahsa satması sonucunda anılan taşınmazın mülkiyetinin üçüncü kişilere devredilmiş olması gerçeği karşısında; davalı idarenin gerek dava konusu belediye encümeni kararında ve gerekse de dava dosyasında bulunan savunma dilekçelerinde ileri sürdüğü kamusal amaçlarla mezkur taşınmazın kamulaştırıldığı beyanlarını kabul etmeye olanak bulunmamaktadır. Bu durum, söz konusu taşınmazın davalı idarece yürütülen herhangi bir kamu hizmetinin yürütülmesinde ihtiyaç duyulan taşınmazlardan olmadığını göstermektedir. Zira, uyuşmazlık konusu taşınmazın, davalı idare tarafından ileri sürüldüğü gibi kamu yararını gerçekleştirmeye yönelik amaçlarla kamulaştırılmış olması halinde taşınmazın kısa bir süre sonra satışa çıkarılıp elden çıkarılmasının söz konusu olamayacağı açıktır.

Bu durumda, uyuşmazlık konusu taşınmazın kamulaştırılmasına ilişkin tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığından bu işlemin iptaline karar verilmesi gerekmektedir. Öte yandan, davalı belediye başkanlığı tarafından her ne kadar sokak sağlıklaştırma projesi kapsamında dava konusu taşınmazın kamulaştırılmasına karar verilmiş ise de, bu projeye aykırı olmayacak şekilde davacı tarafından tescilli binanın restorasyonu için projenin hazırlanmış ve Koruma Bölge Kuruluna sunulmuş olması göz önüne alındığında, dava konusu kamulaştırma işleminde kamu yararı bulunmadığı sonucuna varıldığından, dava konusu işlemde bu yönüyle de isabet bulunmamaktadır. Bu itibarla, davanın reddi yolundaki temyize konu İdare Mahkemesi kararında isabet bulunmamaktadır. Karar Sonucu : Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne, 2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin temyize konu Ankara 15. İdare Mahkemesinin 07/06/2017 tarih ve E:2017/1431, K:2017/1484 sayılı kararının bozulmasına, 3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 4. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 10/06/2020 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.