4. Daire: Suç ve Cezaların Kanuniliği İlkesi, Tehlikeli Katı Atık Taşıma Lisansı, Düzenleyici İşlem “Tebliğ”

T.C. D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2024/2810 Karar No : 2024/7941 Anahtar Kelimeler : -Suç ve Cezaların Kanuniliği İlkesi, -Tehlikeli Katı Atık Taşıma Lisansı, -Düzenleyici İşlem “Tebliğ” Özeti : Tehlikeli Atık Taşıyan Firmalar İçin Lisans Belgesi ile Tehlikeli Atık Taşıyan Araçlar İçin Lisans Belgesinin, Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ hükmü ile iptal edilemeyeceği hakkında. TEMYİZ EDEN (DAVACI) : … VEKİLİ : Av. … KARŞI TARAF (DAVALI) : Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı VEKİLİ : Av. … İSTEMİN KONUSU : İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 6. İdari Dava Dairesinin 02/07/2024 tarih ve E:2023/3246, K:2024/1654 sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava Konusu İstem : Kocaeli İli, Kartepe İlçesi, Şevkatiye Mahallesi, … Sokak üzerinde bulunan kanalizasyon bacasına davacının sahibi olduğu … plakalı araç ile tehlikeli atık boşaltılmak suretiyle 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 8. maddesinin ihlal edildiği gerekçesiyle, aynı Kanunun 20/v maddesi uyarınca Kocaeli Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün 24/02/2023 tarih ve 5827716 sayılı işlemiyle davacıya 3.665.289,00 TL para cezası verilmesi üzerine, 20/03/2015 tarihli ve 29301 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ" uyarınca, davacıya ait "Tehlikeli Atık Taşıyan Firmalar İçin Lisans Belgesi" ile "Tehlikeli Atık Taşıyan Araçlar İçin Lisans Belgesi"nin iptaline ilişkin Kocaeli Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün 27/02/2023 tarihli, 5832366 sayılı işleminin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : Kocaeli 2. İdare Mahkemesince verilen 31/10/2023 tarih ve E:2023/306, K:2023/1473

sayılı kararda özetle; mevzuatta belirtilen yasak fiillerin işlenmesi halinde atık taşıma firma lisansı ve atık taşıma araç lisansının iptal edileceği, davacı tarafından ise Kartepe İlçe Emniyet Müdürlüğünden elde edilen kayıtlar ve İl Müdürlüğünce yapılan denetimlerce davacının çevre kirliliği eylemine sebep olduğu ortaya konduğundan, mevzuata aykırı davranan davacının sahip olduğu atık taşıma firma lisansı ve atık taşıma araç lisansının iptaline ilişkin dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak, davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi Kararının Özeti : Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından; taşıma işini gerçekleştiren aracın sahibi olmakla birlikte, aracın olay sırasında başkası tarafından kullanıldığı, kullanan kişi ile iş akdinin feshedildiği, kendisine uygulanan yaptırımın suç ve cezaların şahsiliği ilkesi gereğince hukuka aykırı olduğu iddia edilerek, temyize konu kararın bozulması gerektiği ileri sürülmüştür. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur. TETKİK HÂKİMİ : Aydın UÇAR DÜŞÜNCESİ : Dairemiz kararında belirtilen gerekçe ile temyize konu kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE : MADDİ OLAY : Kocaeli İli, Kartepe İlçesi, Şevkatiye Mahallesi, … Sokak üzerinde bulunan kanalizasyon bacasına davacının sahibi olduğu … plakalı araç ile tehlikeli atık boşaltılmak suretiyle 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 8. maddesinin ihlal edildiği gerekçesiyle, aynı Kanunun 20/v maddesi uyarınca Kocaeli Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün 24/02/2023 tarih ve 5827716 sayılı işlemiyle davacıya 3.665.289,00 TL para cezası verilmesi üzerine, 20/03/2015 tarihli ve 29301

sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ" uyarınca, davacıya ait "Tehlikeli Atık Taşıyan Firmalar İçin Lisans Belgesi" ile "Tehlikeli Atık Taşıyan Araçlar İçin Lisans Belgesi"nin iptaline ilişkin Kocaeli Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün 27/02/2023 tarihli, 5832366 sayılı işleminin tesis edilmesi üzerine, bakılmakta olan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME : 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun "Amaç" başlıklı 1. maddesinde; "Bu Kanun’un amacı, bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamaktır." hükmüne, "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde; "Tehlikeli atık: Fiziksel, kimyasal ve/veya biyolojik yönden olumsuz etki yaparak ekolojik denge ile insan ve diğer canlıların doğal yapılarının bozulmasına neden olan atıklar ve bu atıklarla kirlenmiş maddeleri... ifade eder." hükmüne, "İzin alma, arıtma ve bertaraf etme yükümlülüğü" başlıklı 11. maddesinde; "...Tehlikeli atık üreticileri, yönetmelikle belirlenecek esaslara göre atıklarını bertaraf etmek veya ettirmekle yükümlüdürler... Evsel atıklar hariç olmak üzere, atık taşıma ve/veya toplama işlerini yapan kurum veya kuruluşlar Bakanlıktan lisans almak zorundadır..." hükmüne, "Tehlikeli kimyasallar ve atıklar" başlıklı 13. maddesinin 5. fıkrasında; "Tehlikeli atıkların tanımı ile tehlikeli atıkların oluşum aşamasından itibaren toplanması, ayrılması, geçici ve ara depolanması, geri kazanılması, yeniden kullanılması, taşınması, bertarafı, bertaraf sonrası kontrolü, ihracatı, transit geçişi, ambalajlanması, etiketlenmesi, denetimi ve atık yönetim plânlarının hazırlanması ile ilgili usûl ve esaslar Bakanlıkça yayımlanacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne, "İdari nitelikteki cezalar" başlıklı 20. maddesinin 1/v bendinde; "Bu Kanunda ve ilgili yönetmeliklerde öngörülen yasaklara veya sınırlamalara aykırı olarak tehlikeli atıkları toplayan, ayıran, geçici ve ara depolama yapan, geri kazanan, yeniden kullanan, taşıyan, ambalajlayan, etiketleyen, bertaraf eden ve ömrü dolan tehlikeli atık bertaraf tesislerini kurallara uygun olarak kapatmayanlara 100.000 Türk Lirasından 1.000.000 Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir." hükmüne yer verilmiştir. 09/08/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 8, 11, 12 ve 13. maddelerine dayanılarak hazırlanan Atık Yönetimi Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1/nn bendinde; "...Ulusal Atık Taşıma Formu (UATF): Atığın bulunduğu yerden atık işleme tesisine kadar taşıma işlemlerinde kullanılan, kayıt ve beyanları içeren formu... ifade eder." kuralına, "Genel ilkeler" başlıklı 5. maddesinin 1/f bendinde; "Atıkların, Bakanlıkça belirlenen esaslar dışında farklı bir yöntemle toplanması ve

ayrılması yasaktır." kuralına, aynı maddenin 1/g bendinde; "g) Mevzuatta lisans alma zorunluluğu getirilen atık türlerini taşıyacak araçlar için taşıma lisansı alınması zorunludur..." kuralına, "İl müdürlüklerinin görev ve yetkileri" başlıklı 7. maddesinin 1/d bendinde; "Atıkların oluşumundan bertarafına kadar yönetimlerini kapsayan tüm faaliyetlerin kontrolünü ve denetimlerini yapmakla, uygunsuzluk halinde gerekli yasal işlemleri yapmak ve Bakanlığa bilgi vermekle... yükümlüdür" kuralına, aynı maddenin 1/h bendinde; "Atık taşınması ile ilgili faaliyet gösteren firmalara ve araçlara taşıma lisansı vermekle, bu lisansa esas faaliyetlerini kontrol etmekle, iptal etmekle veya yenilemekle, UATF ile ilgili prosedüre uymakla... yükümlüdür." kuralına, "İdari yaptırım" başlıklı 25. maddesinde ise; "Bu Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında 2872 sayılı Çevre Kanunu'nda öngörülen müeyyideler uygulanır." kuralına yer verilmiştir. Diğer yandan, 09/08/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 8, 11, 12 ve 13. maddeleri ile Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik ile Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik hükümlerine dayanılarak hazırlanan Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ'in "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin 1/f bendinde; "Atık taşıma araç lisansı: Bu Tebliğ ile belirlenen esaslara uygun olarak ilgili il müdürlüğünce atık taşımak amacıyla faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilere ait araçlara verilen ek-3’teki belgeyi... ifade eder." düzenlemesine, aynı maddenin 1/g bendinde; "Atık taşıma firma lisansı: Bu Tebliğ ile belirlenen esaslara uygun olarak firmanın yerleşik bulunduğu ilin il müdürlüğünce atık taşımak amacıyla faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilere verilen ek-2’deki belgeyi... ifade eder." düzenlemesine, "Genel ilkeler" başlıklı 5. maddesinin 1/c bendinde; "Atıkların taşınmasında kullanılacak araçlar ve bu araçların bağlı bulunduğu gerçek ve tüzel kişiler il müdürlüklerinden atık taşıma lisansı alır." düzenlemesine, aynı maddenin 1/e bendinde; "e) Lisanslı araçlarla, lisans belgesinde yer alan atıklar dışında herhangi bir atık veya malzeme/mal taşınamaz." düzenlemesine, "İl müdürlüğünün görev ve yetkileri" 7. maddesinin 1/a bendinde; "Atık taşıma lisansı almak üzere başvuran firma ve araçları lisanslandırmak ve denetlemek, lisans koşullarına uymayan firma ve araçların lisansını iptal etmek." düzenlemesine, "Lisanslandırma işlemleri" başlıklı 13. maddesinin 1/i bendinde; "Mevzuata aykırı fiillerden dolayı firma lisansının iptal edilmesi durumunda firma lisansına bağlı tüm araç lisansları da iptal edilir. Lisansı iptal edilen firmaya iptal tarihinden itibaren altı ay süreyle yeni lisans belgesi düzenlenmez." düzenlemesine, aynı maddenin 1/j bendinde; "Firma lisansıyla birlikte en az bir araç için lisans alınması zorunludur. Tek başına

firma lisansı ya da tek başına araç lisansı verilemez." düzenlemesine, "İdari yaptırım" başlıklı 18. maddesinde; "Bu Tebliğ hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında 2872 sayılı Çevre Kanunu'nda öngörülen müeyyideler uygulanır." düzenlemesine yer verilmiştir. Dosyanın incelenmesinden; Kocaeli İli, Kartepe İlçesi, Şevkatiye Mahallesi, … Sokak üzerinde bulunan kanalizasyon bacasına davacının sahibi olduğu … plakalı araç ile tehlikeli atık boşaltılmak suretiyle 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 8. maddesinin ihlal edildiği gerekçesiyle, aynı Kanunun 20/v maddesi uyarınca Kocaeli Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün 24/02/2023 tarih ve 5827716 sayılı işlemiyle davacıya 3.665.289,00 TL para cezası verilmesi üzerine, 20/03/2015 tarihli ve 29301 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan "Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ" uyarınca, davacıya ait "Tehlikeli Atık Taşıyan Firmalar İçin Lisans Belgesi" ile "Tehlikeli Atık Taşıyan Araçlar İçin Lisans Belgesi"nin iptaline ilişkin dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmıştır. Anayasa'nın 38. maddesinde idarî ve adli cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından, belirli normların sadece kanunlarla düzenlenebileceğini öngören kanunilik ilkesi, ceza hukukunda olduğu gibi idarî yaptırımlarda da uygulanması zorunlu olan bir ilkedir. Suç ve cezaların kanuniliği ilkesi, idari yaptırımlarda da uygulanması gerektiğine göre, kanunda yer almayan bir idari yaptırımın yönetmelikle veya tebliğle öngörülmesi mümkün değildir. Bir başka anlatımla, idari yaptırımlar cezai nitelik taşıdıklarından bu yetkinin kanunlarla düzenlenen alanlarda, yine kanunlarla belirlenen şartlarda kullanılması gereklidir. İdarenin yasal belirleme ve dayanak olmadan herhangi bir davranışın yaptırım gerektirdiğini takdir ederek kendi düzenleme yetkisi çerçevesinde kural koyması hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz. Yukarıda yer verilen Atık Yönetimi Yönetmeliği ile Atıkların Karayolunda Taşınmasına İlişkin Tebliğ hükümlerinde bu yönetmelik ve tebliğ hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında 2872 sayılı Çevre Kanunu'nda öngörülen müeyyidelerin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 20/v maddesine göre de mevzuatta öngörülen yasaklara veya sınırlamalara aykırı olarak tehlikeli atıkları toplayan, ayıran, geçici ve ara depolama yapan, geri kazanan, yeniden kullanan, taşıyan, ambalajlayan, etiketleyen, bertaraf eden ve ömrü dolan tehlikeli atık bertaraf tesislerini kurallara uygun olarak kapatmayanlara idarî para cezası verileceği düzenlenmiş, ancak lisans iptaline ilişkin bir hükme yer verilmemiştir.

2872 sayılı Kanun'da lisans iptalini gerektiren yasak fiil ve davranışların belirtilmemiş olması, davacının sahibi olduğu firmaya ve araca ilişkin ilgili lisansların iptali yönünde işlem tesis etme konusunda idarelere kanunla yetki tanınmamış olması ve suç ve cezaların kanuniliği ilkesi uyarınca, kanunda düzenlenmeyen bir yetkinin kullanılmasının hukuken mümkün olmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Bu durumda; hukuka aykırı şekilde tesis edilen dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi gerekirken, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair verilen temyize konu kararda hukuki isabet görülmemiştir. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Temyiz isteminin kabulüne, 2. Temyize konu İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 6. İdari Dava Dairesinin 02/07/2024 tarih ve E:2023/3246, K:2024/1654 sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 26/12/2024 tarihinde, oyçokluğuyla, kesin olarak karar verildi. KARŞI OY Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yazılı nedenlerden hiçbirisine uymadığından, temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği oyuyla, çoğunluk kararına katılmıyorum.