12. Daire: Sosyal Denge Tazminatı, Zabıta Memuru, Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. Maddesi

T.C. D A N I Ş T A Y ONİKİNCİ DAİRE Esas No : 2018/9359 Karar No : 2022/780 Anahtar Kelimeler : -Sosyal Denge Tazminatı, -Zabıta Memuru, -Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. Maddesi Özeti : Davacının, 2014 ve 2015 yıllarında sosyal denge tazminatından yararlandırılmasına engel olduğunu belirttiği, anılan döneme ilişkin Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinin son uygulama tarihinin 31/12/2015 tarihi olduğu göz önüne alındığında, Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesi yönünden 2577 sayılı Kanun’un 7. ve 11. maddelerinde öngörülen süre içerisinde açılmadığı açık olan davanın bu kısmının süre aşımı nedeniyle incelenme olanağı bulunmadığı, davacının, 2014 yılı Nisan ayından 31/12/2015 tarihine kadar sosyal denge sözleşmesinden yararlandırılmamasının dayanağını teşkil eden 23. madde, İstanbul 12. İdare Mahkemesinin kanun yollarına başvurulmayarak kesinleşmiş olan 06/03/2018 tarih ve E:2017/1697, K:2018/445 sayılı kararıyla hukuka aykırılığı saptanarak iptal edilmiş olduğundan ve düzenleyici işleme ilişkin iptal kararları, bu düzenleyici işlemden etkilenen üçüncü kişiler yönünden de sonuç doğurduğundan, dava konusu bireysel işlemin, davacının, 2014 Nisan ayından 31/12/2015 tarihine kadar ödenmeyen sosyal denge tazminatı tutarının ödenmesi istemine ilişkin kısmının hukuki dayanaktan yoksun kaldığı, bireysel işlemin bu kısmının belirtilen gerekçeyle iptali gerektiği hakkında. TEMYİZ EDEN (DAVALI) : Fatih Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. … KARŞI TARAF (DAVACI) : … VEKİLİ : Av. …

İSTEMİN KONUSU : İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesinin 19/06/2018 tarih ve E:2018/553, K:2018/632 sayılı kararının; davalı idarenin istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava Konusu İstem: Fatih Belediye Başkanlığında zabıta memuru olarak görev yapan davacının, 2014 yılı Mart ayında eksik ödenen, 2014 yılı Nisan ayından 2015 yılı sonuna kadar ise hiç ödenmeyen sosyal denge tazminatının ödenmesi için 29/06/2017 tarihinde yaptığı başvurunun reddine ilişkin 27/07/2017 tarih ve E:49023 sayılı işlem ile 27/06/2014 tarihinde Fatih Belediye Başkanlığı ile BEM-BİR SEN arasında imzalanan ve 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasını kapsayan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz" düzenlemesinin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti: İstanbul 10. İdare Mahkemesinin 31/01/2018 tarih ve E:2017/1748, K:2018/224 sayılı kararıyla; emekliliği hak etmesine rağmen çalışmasını sürdüren idari (müdür ve daha üst) görevde bulunan personele sosyal denge tazminatı ödenmeye devam edilirken, diğer personele bu ödemelerin yapılmamasının Anayasa'nın benimsediği ayrımcılık yasağı ve eşitlik ilkesine aykırılık teşkil ettiği; öte yandan, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 15. maddesi ile 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 32. maddesinde, belediyeler ve bağlı kuruluşlar ile il özel idarelerinin kadrolarında istihdam edilen kamu görevlilerine ödenecek sosyal denge tazminatına herhangi bir kısıtlama kriteri öngörülmediği gerekçesiyle, dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi Kararının Özeti: İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesince; davacıya Ağustos 2011 - Mart 2014 dönemine ilişkin olarak ödeme yapıldığı, davacı tarafından her ne kadar 2014 Mart ayına ilişkin ödemenin eksik olduğu ileri sürülerek eksik ödenen tazminatın ödenmesi istenilmiş ise de, anılan döneme ilişkin sosyal denge sözleşmesi 30/03/2014 tarihine kadar yürürlükte kaldığından, davalı idarece 2014 yılı Mart ayına ilişkin olarak 15/03/2014 - 30/03/2014 dönemi için hesaplanan 175,00.-TL sosyal denge tazminatı ödenmesinde ve dava konusu işlemin, davacının bu isteminin reddine yönelik kısmında hukuka aykırılık görülmeyerek, istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının bu kısım yönünden kaldırılmasına ve davanın reddine; dava konusu

27/07/2017 tarihli işlemin, davacının 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arası döneme ilişkin sosyal denge tazminatlarının ödenmesi isteminin reddine ilişkin kısmı ile 27/06/2014 tarihinde Fatih Belediye Başkanlığı ile BEM-BİR SEN arasında imzalanan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz" düzenlemesinin iptaline ilişkin kısmı hukuka uygun bulunarak, kararın bu kısmına ilişkin davalı idarenin istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Sosyal denge yardımının dayanağı olan sosyal denge sözleşmelerinin kanuna uygun olduğu, bu sözleşmelerin toplu sözleşme niteliğinde olmadığı, toplu sözleşmeden farklı hükümler bulunabileceği, nispi eşitlik ilkesi uyarınca aynı durumda bulunanların aynı işleme tabi tutulduğu, bireysel ve subjektif bir düzenleme olmadığı, eşitlik ilkesinin ihlalinden söz edilemeyeceği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : Zehra ACAR YAVUZ DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE : MADDİ OLAY : Fatih Belediye Başkanlığında zabıta memuru olarak görev yapan davacı tarafından, Fatih Belediye Başkanlığı ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası (BEM-BİR-SEN) arasında 16/08/2011 tarihinde akdedilen Sosyal Denge Sözleşmesinin "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz” düzenlemesini içeren 24. maddesinin birinci fıkrasının iptaline dair İstanbul 10. İdare Mahkemesinin 27/10/2016 tarih ve E:2016/1394, K:2016/1649 sayılı kararı gereğince Ağustos 2011 - Mart 2014 dönemine ilişkin olarak ödeme yapılması üzerine; 2014 Mart ayına ilişkin sosyal denge tazminatının eksik ödendiği ve 2014 Nisan ayından 2015 yılının sonuna kadar ödeme yapılmadığından bahisle, 2014 Mart ayında eksik ödenen ve 2014 Nisan ayından 2015 yılının sonuna kadar olan dönemde hiç ödenmeyen sosyal

denge tazminatı tutarlarının ödenmesi istemiyle yapılan 29/06/2017 tarihli başvurunun reddine ilişkin 27/07/2017 tarih ve E.49023 sayılı işlemin ve 31/03/2014 - 31/12/2015 dönemini kapsayan, 27/06/2014 tarihinde Fatih Belediye Başkanlığı ile BEM-BİR SEN arasında imzalanan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz" düzenlemesinin iptali istemiyle temyizen incelenen dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT : Sosyal denge tazminatı, başlangıçta yalnızca toplu iş sözleşmesine taraf işçilere ödenen; ancak yerel yönetimlerde çalışan işçilerle aynı yerde, aynı nitelikte görev yapan kamu görevlilerine de, eşitsizlik oluşmasına engel olmak amacıyla ve herhangi bir yasal dayanağı bulunmaksızın ödenmeye başlanan bir parasal hak olarak uygulamada fiilen (de facto) doğmuştur. Ancak konu, 11/4/2012 tarih ve 28261 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6289 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'la yasal dayanağa kavuşmuş; Kanun'un 1. maddesiyle, "Kamu Görevlileri Sendikaları Kanunu"nun adı, "Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu" olarak değiştirilmiş; 33. maddesiyle, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye Ek 15. madde eklenmiş; 22. maddesiyle de, 4688 sayılı Kanun'un 32. maddesi değiştirilmiştir. 6289 sayılı Kanun'un 33. maddesi ile 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen Ek 15. maddesinde; belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebileceği, sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarının, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'na göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere, ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirleneceği hükmüne yer verilmiştir. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun "Mahalli idarelerde sözleşme imzalanması" başlıklı 32. maddesinde; 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin Ek 15. maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek

üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabileceği, bu sözleşmenin, bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmayacağı ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamayacağı hükme bağlanmıştır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME : Temyize konu karar, 27/06/2014 tarihli Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz" düzenlemesi yönünden incelendiğinde; 2014 ve 2015 yıllarına ilişkin 2. Dönem Toplu Sözleşme hükümleri, 01/01/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasında uygulamaya konulmuş olup, Fatih Belediye Başkanlığı da, bu Toplu Sözleşme hükümleri doğrultusunda, yetkili sendika olan BEM-BİR SEN ile 31/03/2014 - 31/12/2015 dönemini kapsayacak şekilde Sosyal Denge Sözleşmesi imzalamıştır. Dolayısıyla, gerek 2. Dönem Toplu Sözleşme, gerekse bu Toplu Sözleşmeye istinaden Fatih Belediyesince imzalanmış olan Sosyal Denge Sözleşmesinin son uygulama tarihi, 31/12/2015 tarihidir. Uyuşmazlık konusu olayda, Fatih Belediyesinde zabıta memuru olarak görev yapan davacı; Fatih Belediyesinin yetkili sendika ile 2014-2015 yıllarına ilişkin olarak imzaladığı, 31/12/2015 tarihine kadar uygulanmış olan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesine istinaden anılan dönemde sosyal denge tazminatından yararlandırılmadığından bahisle, 29/06/2017 tarihinde Belediyeye başvuruda bulunmuş, başvurusunun 27/07/2017 tarihli işlemle reddi üzerine, 21/09/2017 tarihinde açtığı bu davada, söz konusu Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinin iptalini talep etmiştir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “Dava açma süresi” başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasında, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay'da ve idare mahkemelerinde altmış gün olduğu, idari uyuşmazlıklarda bu sürenin yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlayacağı; dördüncü fıkrasında, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem ya da her ikisine birden dava açabilecekleri hükme bağlanmıştır.

Öte yandan, 2577 sayılı Kanun'un “Üst makamlara başvurma” başlıklı 11. maddesinde; ilgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılmasının üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebileceği, bu başvurunun işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durduracağı, altmış gün içinde bir cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı, isteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde dava açma süresinin yeniden işlemeye başlayacağı ve başvurma tarihine kadar geçmiş sürenin de hesaba katılacağı düzenlemesine yer verilmiştir. Bu durumda; davacının, 2014 ve 2015 yıllarında sosyal denge tazminatından yararlandırılmasına engel olduğunu belirttiği, anılan döneme ilişkin Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinin son uygulama tarihinin 31/12/2015 tarihi olduğu göz önüne alındığında, Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesi yönünden 2577 sayılı Kanun'un 7. ve 11. maddelerinde öngörülen süre içerisinde açılmadığı açık olan davanın bu kısmının süre aşımı nedeniyle incelenme olanağı bulunmamaktadır. Temyize konu mahkeme kararı, davacının 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki döneme ilişkin sosyal denge yardımlarının ödenmesi istemi yönünden incelendiğinde; Dava dosyası ile UYAP kayıtlarının incelenmesinden; Fatih Belediyesinde görev yapan bir başka personel tarafından, Fatih Belediye Başkanlığı ile Belediye ve Özel İdare Çalışanları Birliği Sendikası (BEM- BİR-SEN) arasında 27/06/2014 tarihinde imzalanmış olan 2014-2015 yıllarına ilişkin Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinin iptali istemiyle İstanbul 12. İdare Mahkemesinde açılan davada, anılan mahkemenin 06/03/2018 tarih ve E:2017/1697, K:2018/445 sayılı kararıyla; belediyeler ve bağlı kuruluşlar ile il özel idarelerinin kadrolarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenmesinde, mevzuatta yer verilmeyen kriterler getirilmesi ve personel içerisinde ayrıma gidilerek, emekliliği hak eden bazı personele ödeme yapılıp bazı personele ödeme yapılmamasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu gerekçesiyle, "emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmayacağına" ilişkin söz konusu düzenlemenin iptaline karar verildiği ve bu mahkeme kararının, kanun yollarına başvurulmayarak kesinleştiği anlaşılmaktadır. Bu durumda; davacının, 2014 yılı Nisan ayından 31/12/2015 tarihine kadar sosyal denge sözleşmesinden yararlandırılmamasının dayanağını teşkil

eden 23. madde, İstanbul 12. İdare Mahkemesinin kanun yollarına başvurulmayarak kesinleşmiş olan 06/03/2018 tarih ve E:2017/1697, K:2018/445 sayılı kararıyla hukuka aykırılığı saptanarak iptal edilmiş olduğundan ve düzenleyici işleme ilişkin iptal kararları, bu düzenleyici işlemden etkilenen üçüncü kişiler yönünden de sonuç doğurduğundan, dava konusu bireysel işlemin, davacının, 2014 Nisan ayından 31/12/2015 tarihine kadar ödenmeyen sosyal denge tazminatı tutarının ödenmesi istemine ilişkin kısmının hukuki dayanaktan yoksun kaldığı açık olup, bireysel işlemin bu kısmının belirtilen gerekçeyle iptali gerekmekte ise de, mahkemenin bu kısıma yönelik iptal kararı sonucu itibarıyla yerinde görülmüştür. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen reddine, temyize konu İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesinin 19/06/2018 tarih ve E:2018/553, K:2018/632 sayılı kararının; dava konusu 27/07/2017 tarih ve E:49023 sayılı bireysel işlemin, davacının, 31/03/2014 - 31/12/2015 tarihleri arasındaki döneme ait sosyal denge tazminatının ödenmesi isteminin reddine ilişkin kısmının iptaline dair istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının yukarıda belirtilen gerekçe ile sonucu itibarıyla ONANMASINA, 2. Davalı idarenin temyiz isteminin kısmen kabulüne, dava konusu 27/06/2014 tarihinde Fatih Belediye Başkanlığı ile BEM-BİR-SEN arasında imzalanan Sosyal Denge Sözleşmesinin 23. maddesinde yer alan "Emekliliği hak etmiş personelden aktif olarak idari (müdür ve daha üst) görevde bulunmayanlara sosyal denge sözleşmesi gereği herhangi bir ödeme yapılmaz" düzenlemesinin iptaline dair istinaf başvurusunun reddine ilişkin kısmının BOZULMASINA, 3. Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 01/03/2022 tarihinde, kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.