İmar Para Cezasında Ayrı Hüküm ve Bilirkişi İncelemesi

T.C.

İSTANBUL BÖLGE İDARE MAHKEMESİ BEŞİNCİ İDARE DAVA DAİRESİ ESAS NO : KARAR NO :

İSTİNAFA BAŞVURAN (DAVACI) ....

VEKİLİ :....

KARŞI TARAF (DAVALI) : ....

VEKİLİ : ....

İSTEMİN ÖZETİ :.... İli, .... İlçe, .... Mahallesi, 1754 ada, 5 parseldeki yapıda, ruhsat ve eki projelerine aykırı büyütmeler yapıldığı, balkonların bazı kısımlarının kapalı alanlara dahil edilerek emsal alanın artırıldığına dair 28/09/2015 tarihli yapı tatil tutanağına istinaden, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca söz konusu aykırılıkların düzeltilmesi için 1 ay süre verilmesine ve davacının anılan Kanun'un 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinin 3. alt bendine göre hesaplanan temel ceza ile aynı fıkranın (c) bendinin 5 ve 12. alt bentlerinde öngörülen artırımların toplamından oluşan 59.604,56 TL idari para cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin 29/09/2015 tarih ve 2015/1354 sayılı .... Belediye Encümeni kararının iptali istemiyle açılan davayı; "... ruhsatsız olarak 1422 metrekare büyüklüğünde inşaat yaptığı gerekçesiyle 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 1. fıkrası uyarınca 59.604,56 TL para cezasıyla cezalandırılmasına ve söz konusu aykırılıkların düzeltilmesi için 1 ay süre verilmesine ilişkin Edirne Belediye Encümeni'nce tesis edilen 29/09/2015 tarih ve 2015/1354 sayılı işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır" gerekçesiyle reddeden .... İdare Mahkemesi'nin, .... tarih ve E:...., K:.... sayılı kararının, davacı tarafından; mahkeme kararına esas bilirkişi raporundan çok evvel inşaatın tamamlandığı ve yapı kullanma izin belgelerinin alındığı, dairelerin satılmasından sonra yapılan imalatlardan davacının sorumlu tutulamayacağı öne sürülerek istinaf yoluyla kaldırılması ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.

SAVUNMANIN ÖZETİ : Savunma verilmemiştir.

TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren İstanbul Bölge İdare Mahkemesi Beşinci İdare Dava Dairesince; dava dosyası 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun, 6545 sayılı Kanunun 19. maddesi ile değişik 45. maddesi uyarınca incelenerek gereği görüşüldü:

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun, "istinaf" başlıklı 45. maddesinin 3. fıkrasında; “Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir. Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir.” hükmü, 4. fıkrasında ise; "Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir." hükmü yer almaktadır.

İstinaf başvurusu; .... İli, .... İlçe, .... Mahallesi, 1754 ada, 5 parseldeki yapıda, ruhsat ve eki projelerine aykırı büyütmeler yapıldığı, balkonların bazı kısımlarının kapalı alanlara dahil edilerek emsal alanın artırıldığına dair 28/09/2015 tarihli yapı tatil tutanağına istinaden, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca söz konusu aykırılıkların düzeltilmesi için 1 ay süre verilmesine ve davacının anılan Kanun'un 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinin 3. alt bendine göre hesaplanan temel ceza ile aynı fıkranın (c) bendinin 5 ve 12. alt bentlerinde öngörülen artırımların toplamından oluşan 59.604,56 TL idari para cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin 29/09/2015 tarih ve 2015/1354 sayılı .... Belediye Encümeni kararının iptali istemiyle açılan davayı reddeden ilk derece mahkemesi kararının davacı tarafından kaldırılması istemine ilişkindir.

Dava konusu işlemin bünyesinde, dayanağını 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32 ve 42. maddelerinden alan iki ayrı yaptırımı barındırdığı dikkate alındığında, davacının istinaf başvurusunun her iki yaptırım yönünden ayrı ayrı ele alınması uygun olacaktır.

- Dava konusu belediye encümeni kararının, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca aykırılıkların giderilmesi için 30 gün süre verilmesine isabet eden kısmı yönünden;

3194 sayılı İmar Kanunu'nun 32. maddesinde; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığından haberdar olan ilgili idarece, o andaki inşaat durumunun tespit edileceği ve yapı mühürlenerek inşaatın derhal durdurulacağı, bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibinin yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını isteyeceği, ruhsata aykırılık olan yapıdaki aykırılığın giderildiği veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühürün kaldırılarak inşaatın devamına izin verileceği, aksi takdirde ruhsatın iptal edileceği ve ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan binanın yetkili mercilerin kararını müteakip yıktırılacağı ve masrafı yapı sahibinden tahsil edileceği düzenlenmiştir.

Yukarıdaki yasal düzenlemeye göre, aykırılık tespit edilen yapının sahibine "ruhsata uygun hale getirmek" veya "ruhsat almak" şeklinde iki mükellefiyet yüklendiği, ruhsata uygun hale getirmenin doğası gereği yıkım yahut yeniden yapma şeklindeki inşai faaliyetleri ifade ettiği açıktır.

Dava dosyası incelendiğinde; .... İli, .... İlçe, .... Mahallesi, 1754 ada, 5 parselde A ve B Blok şeklinde planlanan yapıların inşasına 05/06/2009 tarih, 200/A ve 200/B sayılı yeni yapı ruhsatlarıyla başlanmasının ardından 13/07/2010 tarihinde A Blok içinde 983m2'lik 1 adet işyeri için tadilat amaçlı 187/A; B Blok içindeki toplam 1222 m2'lik 3 adet işyeri tadilat ve ilave yapı amaçlı 187/B sayılı yapı ruhsatlarının düzenlendiği, sonrasında A Blok için 26/12/2011 tarih, 532 ve 15/06/2012 tarih, 282 sayılı kısmi yapı kullanma izin belgelerinin; B Blok için de 30/01/2012 tarih ve 78, 15/06/2012 tarih ve 283, 24/09/2012 tarih ve 441, 23/10/2014 tarih ve 238, 17/12/2013 tarih ve 454 sayılı kısmi yapı kullanma izin belgelerinin verildiği, 28/09/2015 tarihinde yapılan denetim üzerine düzenlenen yapı tatil tutanağı ve eki kroki ile 1 ila 10. normal katlarda inşaat alanını 548 m2, emsal alanı 874 m2 arttıran imalatlar yapıldığı ve aykırılıktan etkilenen toplam alanın 1422 m2 olduğunun tespit edilmesi üzerine dava konusu 29/09/2015 tarih ve 2015/1354 sayılı encümen kararıyla davacının hem para cezasıyla cezalandırıldığı, hem de ruhsat almak seçeneğinden söz edilmeksizin, davacıya doğrudan aykırılığı gidermesi için 30 gün süre verildiği, 19/10/2015 kayıt tarihli dilekçeyle açılan dava sonrasında A ve B Bloktaki (22+22) toplam 44 mesken için tadilat amaçlı 12/07/2016 tarih, 241/A ve 241/B sayılı yapı ruhsatlarının düzenlendiği ve aynı tarihte onaylanan eki projeyle birlikte, davayı gören ilk derece Mahkemesince yaptırılan keşif sırasında bilirkişi heyetince talep edilmesi üzerine, 04/10/2016 kayıt tarihli dilekçe ekinde Mahkemeye ibraz edildiği, dava dosyasında bu proje dışında başka bir proje bulunmadığı, 29/09/2016 tarihinde yapılan keşif sonrasında bir mimar, bir yüksek mimar ve Doçent unvanlı bir inşaat mühendisinden oluşan bilirkişi heyetince hazırlanan raporda özetle; tüm katlarda aynı tür aykırılıkların mevcut olduğu göz önünde bulundurulduğunda, bu aykırılıkların inşaat aşamasında yapıldığının açık olduğu, yapılan imalatların ruhsat gerektirdiği yolunda görüş beyan edilmekle birlikte, söz konusu imalatların yol açtığı aykırılıkların 12/07/2016 tarih, 241/A ve 241/B sayılı yapı ruhsatları ve eki proje ile giderilip giderilmediğine ilişkin bir değerlendirmede bulunulmadığı görülmektedir.

Somut olayda, uyuşmazlık konusu imalatların, bilirkişi raporunda da değinildiği üzere yapının inşası sırasında yapılabilecek nitelikte olduğu, bu nedenle bahse konu yapılar için söz konusu aykırılıkları içeren mevcut şekliyle yapı kullanma izin belgesi düzenlendiği açıktır.

Öte yandan; dava konusu yapı tatil tutanağı eki kroki incelendiğinde, bu aykırılıkların yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi bulunan kısımlara zarar vermeden giderilmesinin mümkün olmadığı anlaşılmaktadır.

Dolayısıyla, mevcut haliyle yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi verilen imalatlardaki aykırılıkların, 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesi uyarınca giderilebilmesi için öncelikle hukuken geçerliliği devam eden yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgelerinin iptal edilmesi gerekmektedir. Bu durumda; mevcut haliyle yapı kullanma izni bulunan yapıdaki, projeye aykırılıkların giderilebilmesi için, yapı kullanma izninin iptal edilmesinden sonra karar alınması gerekirken, söz konusu izin iptal edilmeden tesis edilen dava konusu işlemin bu kısmında hukuka uygunluk, davanın bu kısım yönünden reddi yolundaki ilk derece Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.

- Dava konusu belediye encümeni kararının, 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 42. maddesinin 2. fıkrasına göre hesaplanan 59.604,56 TL tutarındaki para cezasına isabet eden kısmı yönünden;

3194 sayılı İmar Kanunu'nun 30. maddesinin son fıkrasında; "Bu maddeye göre verilen izin yapı sahibini kanuna, ruhsat ve eklerine riayetsizlikten doğacak mesuliyetten kurtarmayacağı..." düzenlenmiştir.

Aynı Kanunun "İdari müeyyideler" başlıklı 42. maddesinin 2. fıkrasında; "Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine veya aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır." denilmiş; aynı fıkranın (a) bendinde, Bakanlıkça belirlenen yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere verilecek ve her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanacak temel para cezalarına yer verilmiş; (c) bendinin (5)numaralı alt bendinde; Uygulama imar planı bulunan bir alanda yapılmış ise cezanın % 20, (12) numaralı alt beninde; inşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılıyor ise cezanın % 20 oranında oranında arttırılacağı kurala bağlanmıştır.

Yukarıdaki Kanun hükümleri yorumlandığında; mevzuata aykırı imalatlar için her nasılsa yapı kullanma izni düzenlenmesi halinde dahi, bu imalatları yapanların sorumluluğu ortadan kalkmayacağı gibi, aykırılıkların idarece tespit edilmesinden sonra giderilmiş olmasının da anılan Kanun'un 42. maddesinde öngörülen para cezalarının uygulanmasına engel olmayacağı anlaşılmaktadır.

Davacının hukuka aykırılık iddiaları ise özetle; yapı kullanma izin belgesi düzenlenen yapılardan dolayı sorumlu tutulamayacağına ve bu aykırılıkların dairelerin satıldığı 3. kişilerce yapıldığına dayanmaktadır.

Oysa ki; ilk derece Mahkemesince yaptırılan bilirkişi raporunda aykırılıkların niteliği ve türü itibariyle "inşaat aşamasında yapıldığının açık olduğu" ifade edilirken, davacının mahkemece kendisine tebliğ edilen bu rapora herhangi bir itirazda bulunmadığı sabittir.

Öte yandan; gerek Anayasa Mahkemesi, gerekse Danıştay kararlarında İmar Kanunu'nda geçen "yapı sahibi" ibaresinden, imalatı yapan kişilerin anlaşılması gerektiği yerleşik bir hal almıştır.

Bu durumda; bilirkişi incelemesi ile inşaat aşamasında yapılabilecek nitelikte olduğu ve temel cezaya esas yapı sınıf ve grubu ile etkilediği alanın doğru belirlendiği tespit edilen aykırılıklardan dolayı, anılan Kanun maddesinin 2. fıkrasının (a) bendinin 3. alt bendi uyarınca hesaplanan temel para cezası ile aynı fıkranın (c) bendinde öngörülen kriterlere uygun artışlar yapılmak suretiyle belirlenen para cezasında hukuka aykırılık; mevzuata aykırı imalatları inşaat aşamasında yapan davacının, yapı kullanma izni alındıktan sonraki döneme ilişkin sorumluluğu hakkında bir değerlendirme yapılmaksızın, dava konusu işlemin para cezasına ilişkin kısmı yönünden davanın reddine yönelik ilk derece Mahkemesi kararında sonucu itibariyle isabetsizlik bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle; davacının istinaf başvurusunun kısmen KABULÜNE, .... İdare Mahkemesinin .... tarih ve E:...., K:.... sayılı "ret" kararının, dava konusu işlemin, yapıdaki aykırılıkları gidermesi için davacıya 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesine göre 30 gün süre verilmesine ilişkin kısmı yönünden, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 6545 sayılı Kanun ile değişik 45/4. maddesi uyarınca KALDIRILMASINA, 29/09/2015 tarih ve 2015/1354 sayılı .... Belediye Encümeni kararının, aykırılıkları gidermesi için davacıya 3194 sayılı Kanun'un 32. maddesine göre 30 gün süre verilmesine ilişkin kısmının İPTALİNE, aynı kanun maddesi uyarınca, dava konusu encümen kararının, davacının 3194 sayılı Kanun'un 42/2. maddesine göre 59.604,56 TL idari para cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin kısmı yönünden davanın reddi yolundaki ilk derece Mahkemesi kararı hakkındaki istinaf başvurusunun ise belirtilen gerekçe ile REDDİNE, .... kararın taraflara tebliği için dosyanın ait olduğu mahkemeye gönderilmesine, 2577 sayılı Yasanın 45. maddesinin 6. fıkrası uyarınca temyizi kabil olmamak üzere kesin olarak, .... tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

Başkan Üye Üye