Hükmün Tavzihi, Düzeltilmesi ve Tamamlanması

Kapsam

Hükmün Tavzihi, Düzeltilmesi ve Tamamlanması yönünden başvurunun usul hukuku içindeki amacı, görevli mahkeme, taraf ve hukuki yarar, yapılması istenen işlem, karşı tarafın dinlenilmesi, özel süre ve verilecek kararın sonraki yargılamaya etkisi birlikte ele alınır. Tavzih hükümdeki belirsizlik veya çelişkiyi açıklar, düzeltme yazı ve hesap hatasını giderir, tamamlama ise hakkında karar verilmemiş talebi sınırlı süre içinde hükme bağlar; bu yollar hükmün esasını değiştirmek için kullanılamaz. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, hükmün tavzihi, düzeltilmesi ve tamamlanması konusunda 31 Ağustos 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Usul İşleminin Amacı ve İnceleme Sınırı

İncelemenin ilk ölçütü “tavzih hükümdeki belirsizlik veya çelişkiyi açıklar, düzeltme yazı ve hesap hatasını giderir, tamamlama ise hakkında karar verilmemiş talebi sınırlı süre içinde hükme bağlar; bu yollar hükmün esasını değiştirmek için kullanılamaz” kuralıdır. Mahkemenin hukuki değerlendirmesindeki veya delil takdirindeki hata tavzih ya da düzeltmeyle giderilemez; uygun kanun yoluna başvurmak gerekir. Ayrıca “kısa karar, gerekçeli karar, talep sonucu, duruşma tutanakları ve hüküm fıkrasındaki hesap veya ifade farklılıkları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Hükmün Tavzihi, Düzeltilmesi ve Tamamlanması bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.305/A-1

Doğrulanmış Kanun Alıntısı

“Taraflardan her biri, nihaî kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde, yargılamada ileri sürülmesine rağmen hakkında tamamen veya kısmen karar verilmeyen hususlarda” — Alıntının yeri: Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.305/A-1, ilk bölüm

Bu alıntı, Resmî Gazete, 28.07.2020, S.31199, 7251 sayılı Kanun m.27 ile eklenen HMK m.305/A üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır.

Hükmün tavzihi, düzeltilmesi ve tamamlanması kapsamında m.305/A-1 hükümleri düzeltme, tavzih ve tamamlama bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.294-303

Hükmün tavzihi, düzeltilmesi ve tamamlanması kapsamında m.294-303 hükümleri hüküm ve kesin hüküm bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası: m.36 ve 141

Hükmün tavzihi, düzeltilmesi ve tamamlanması kapsamında m.36 ve 141 hükümleri mahkemeye erişim ve gerekçeli karar bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Doktrindeki Yaklaşımlar

Aşağıdaki doktrin görüşü bağlayıcı değildir; doğrulanmış bibliyografik kaydından, eserin bağlamı korunarak aktarılmıştır.

Tolga Akkaya: Medenî Usûl Hukukunda Hükmün (Nihai Kararların) Tamamlanması

Tamamlama, karara bağlanmayan talep veya kendiliğinden hükmedilecek hususta ek karar sağlar; tavzih ve maddi hata düzeltmesiyle hükmün kapsamı değiştirilemez. Bu yaklaşım, bu usul meselesi içinde somut vakıa ve yürürlükteki hükümle birlikte değerlendirilmelidir.

“Hükmün tamamlanması, bir yargılamada unutkanlık, dikkatsizlik veya ihmal gibi nedenlerle hakkında karar verilmeyen talepler hakkında ek karar verilmesi imkânı sağlayan bir hukukî çaredir.” — Alıntının yeri: Öz

Hükmün tavzihi, düzeltilmesi ve tamamlanması konusunda yararlanılan eser: Tolga Akkaya, “Medenî Usûl Hukukunda Hükmün (Nihai Kararların) Tamamlanması”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021, C. 25, S. 1, s. 19-60. Doğrulama tarihi: 31.08.2026.

Somut Dosyada Usul ve Delil Notu

Tavzih belirsizlik veya çelişkiyi giderir, maddi hata düzeltmesi yazı-hesap yanlışını düzeltir, tamamlama ise hiç veya kısmen karara bağlanmayan talep için ek karar sağlar. Tamamlama nihaî kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde kararı veren mahkemeden istenir. Bu yollarla hükümde tanınan hak genişletilemez veya değiştirilemez. Başvuru kanun yolu süresini kendiliğinden durdurmadığından istinaf veya temyiz süresi ayrıca korunmalı; ek karara karşı kanun yolu asıl hükümle koordineli yürütülmelidir. Resmî MBS PDF bağlantısı belirlenmiştir; mevzuat alıntısı aşağıda gösterilen TBMM kabul/değişiklik metni veya Resmî Gazete nüshasıyla kelimesi kelimesine karşılaştırılmıştır. Ancak MBS PDF bu araştırma turunda satır düzeyinde açılamadığından doğrulama, güncel konsolide metin veya yürürlük doğrulaması değildir; güncel metin, yürürlük, ikincil düzenleme ve olay tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.

Başvuru Koşulları ve Mahkemenin Yetkisi

Tavzih Hükümdeki Belirsizlik veya Çelişkiyi Açıklar, Düzeltme Yazı ve Hesap Hatasını Giderir, Tamamlama İse Hakkında Karar Verilmemiş Talebi Sınırlı Süre İçinde Hükme Bağlar; Bu Yollar Hükmün Esasını Değiştirmek İçin Kullanılamaz.

“Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden tavzih hükümdeki belirsizlik veya çelişkiyi açıklar, düzeltme yazı ve hesap hatasını giderir, tamamlama ise hakkında karar verilmemiş talebi sınırlı süre içinde hükme bağlar; bu yollar hükmün esasını değiştirmek için kullanılamaz” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok kısa karar, gerekçeli karar, talep sonucu, duruşma tutanakları ve hüküm fıkrasındaki hesap veya ifade farklılıkları ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve kesinleşen hükme yeni hak ve borç ekleyecek biçimde tavzih istemek savunması da ayrıca incelenmelidir.

Mahkemenin Hukuki Değerlendirmesindeki veya Delil Takdirindeki Hata Tavzih Ya Da Düzeltmeyle Giderilemez; Uygun Kanun Yoluna Başvurmak Gerekir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden mahkemenin hukuki değerlendirmesindeki veya delil takdirindeki hata tavzih ya da düzeltmeyle giderilemez; uygun kanun yoluna başvurmak gerekir. Bu ölçüt özellikle somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi üzerinden sınanır. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması tamamlanmadan sonuca gidilmesi, somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak ihtimalini güçlendirebilir.

Kısa Karar, Gerekçeli Karar, Talep Sonucu, Duruşma Tutanakları ve Hüküm Fıkrasındaki Hesap veya İfade Farklılıkları Hukuki Sonuca Bağlanmadan Önce Kaynağı, Tarihi, Kapsamı ve Karşı Kayıtlarla Uyumu Bakımından Doğrulanmalıdır.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden kısa karar, gerekçeli karar, talep sonucu, duruşma tutanakları ve hüküm fıkrasındaki hesap veya ifade farklılıkları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

İşlemle Bağlantılı Belge ve Kayıtlar

Kısa Karar, Gerekçeli Karar, Talep Sonucu, Duruşma Tutanakları ve Hüküm Fıkrasındaki Hesap veya İfade Farklılıkları.

“Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden kısa karar, gerekçeli karar, talep sonucu, duruşma tutanakları ve hüküm fıkrasındaki hesap veya ifade farklılıkları” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken kısa karar, gerekçeli karar, talep sonucu, duruşma tutanakları ve hüküm fıkrasındaki hesap veya ifade farklılıkları ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Somut Uyuşmazlığa Dayanak Sözleşme, Karar, Bildirim veya Sicil Kaydının Tam Metni, Ekleri ve Değişiklik Geçmişi.

“Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi” kaydı, “Mahkemenin hukuki değerlendirmesindeki veya delil takdirindeki hata tavzih ya da düzeltmeyle giderilemez; uygun kanun yoluna başvurmak gerekir” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Tebliğ, Başvuru, Teslim, Ödeme ve Elektronik Gönderim Tarihlerini Gösteren Resmî Kayıtlar.

Bu delil öncelikle “kısa karar, gerekçeli karar, talep sonucu, duruşma tutanakları ve hüküm fıkrasındaki hesap veya ifade farklılıkları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Görevli Mahkeme ve İzlenecek Usul

İddia Edilen Eksikliğin Belirsizlik, Maddi Hata, Karara Bağlanmamış Talep veya Esas Hatası Olarak Sınıflandırılması.

“Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden iddia edilen eksikliğin belirsizlik, maddi hata, karara bağlanmamış talep veya esas hatası olarak sınıflandırılması” aşamasında usul işleminin kanuni amacı, görevli mahkeme, hukuki yarar ve dayanak kayıtlar birlikte denetlenmelidir. İstenen işlem esası peşinen çözecek ölçüde genişletilmemelidir.

Görev, Yetki, Taraf Sıfatı, Harç ve Yalnız Kanunun Açıkça Aradığı Hâllerde Dava Şartı veya Zorunlu Ön Başvurunun Ayrı Ayrı Doğrulanması.

“Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması” aşamasında usul işleminin kanuni amacı, görevli mahkeme, hukuki yarar ve dayanak kayıtlar birlikte denetlenmelidir. İstenen işlem esası peşinen çözecek ölçüde genişletilmemelidir.

Çekişmeli Her Vakıanın Karşısına İspat Yükünü Taşıyan Taraf ile Dayanak Delilin Yazılması.

“Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması” aşamasında usul işleminin kanuni amacı, görevli mahkeme, hukuki yarar ve dayanak kayıtlar birlikte denetlenmelidir. İstenen işlem esası peşinen çözecek ölçüde genişletilmemelidir.

Özel Süre, Tebligat ve Hak Kaybı

Tamamlama Talebi Nihai Kararın Tebliğinden İtibaren Bir Ay İçinde İleri Sürülmeli; Tavzih ve Düzeltmenin Kanun Yolu Süresine Etkisi Ayrıca Kontrol Edilmelidir.

“Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden tamamlama talebi nihai kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ileri sürülmeli; tavzih ve düzeltmenin kanun yolu süresine etkisi ayrıca kontrol edilmelidir” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.

Tebliğ, Öğrenme, İlan, Ödeme ve Elektronik Erişim Tarihlerinden Hangisinin Süreyi Başlattığı İlgili Özel Hükümle Eşleştirilmeli; Hak Düşürücü Süre, Zamanaşımı ve Kanun Yolu Süresi Birbirine Karıştırılmamalıdır.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır. Başlangıç anı varsayımla değil tebligat, öğrenme, ödeme veya işlem kaydıyla belirlenir; sürenin hukukî niteliği ayrıca gösterilir.

İstenen Usul İşleminin Açıkça Kurulması

Hüküm Fıkrasındaki Belirsizliğin Açıklanması, Maddi Hatanın Düzeltilmesi veya Unutulan Talep Hakkında Ek Karar Verilmesi.

“Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden hüküm fıkrasındaki belirsizliğin açıklanması, maddi hatanın düzeltilmesi veya unutulan talep hakkında ek karar verilmesi” istemi, usul işleminin amacı, kapsamı ve kısa karar, gerekçeli karar, talep sonucu, duruşma tutanakları ve hüküm fıkrasındaki hesap veya ifade farklılıkları ile ilişkilendirilmelidir. Kararın hangi belge, vakıa veya işlem hakkında ve ne şekilde uygulanacağı tereddütsüz gösterilmelidir.

Bu Usul Meselesi Başvurusunun Yalnız Kanuni Amacı ve Somut İhtiyaçla Sınırlı Biçimde Kabulü.

“Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden bu usul meselesi başvurusunun yalnız kanuni amacı ve somut ihtiyaçla sınırlı biçimde kabulü” istemi, usul işleminin amacı, kapsamı ve somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile ilişkilendirilmelidir. Kararın hangi belge, vakıa veya işlem hakkında ve ne şekilde uygulanacağı tereddütsüz gösterilmelidir.

Verilecek Kararın Kişi, İşlem, Belge ve Uygulanma Süresi Bakımından Tereddütsüz Kurulması.

“Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden verilecek kararın kişi, işlem, belge ve uygulanma süresi bakımından tereddütsüz kurulması” istemi, usul işleminin amacı, kapsamı ve tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar ile ilişkilendirilmelidir. Kararın hangi belge, vakıa veya işlem hakkında ve ne şekilde uygulanacağı tereddütsüz gösterilmelidir.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/10951, K. 2020/7683, 10.12.2020 — Resmî Tam Metin ve Doğrulanmış Alıntı

Doğrulanmış Karar Alıntısı

“hüküm fıkrasında taraflara tanınan haklar ve yüklenen borçların tavzih yolu ile sınırlandırılamayacağı, genişletilemeyeceği ve değiştirilemeyeceği” — Alıntının yeri: Yargıtay karar paragrafı; HMK m.305 uyarınca tavzihin maddi sınırı

Alıntı, resmî tam metin üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır. Kararın sonucu: onama.

Hükmün tavzihi, düzeltilmesi ve tamamlanması bağlamında resmî karar kaynağı üzerinden doğrulanan hukuki ilke şöyle özetlenebilir: Tavzih yoluyla hüküm fıkrasında taraflara tanınan haklar ve yüklenen borçlar sınırlandırılamaz, genişletilemez veya değiştirilemez. Bu özet doğrudan alıntı değildir; yukarıdaki kısa pasaj karar metninden kelimesi kelimesine alınmıştır. Karar, maddi olayı ve sonucu ile birlikte okunmalıdır.

Somut olayla benzerlik: Kesinleşen tazminat hükmü hakkındaki tavzih talebinin reddi ve tavzihin sınırı doğrudan incelenmiştir.

Kararın uygulanma sınırı: Karar tashih ve HMK m.305/A kapsamındaki hükmün tamamlanmasının ayrı koşullarını incelememiştir.

Hukuki Yarar, Kapsam ve Usul Hatası Riskleri

Kesinleşen Hükme Yeni Hak ve Borç Ekleyecek Biçimde Tavzih İstemek.

“Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden kesinleşen hükme yeni hak ve borç ekleyecek biçimde tavzih istemek” riski gerçekleşirse hüküm fıkrasındaki belirsizliğin açıklanması, maddi hatanın düzeltilmesi veya unutulan talep hakkında ek karar verilmesi talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Somut Uyuşmazlıkta Olay Tarihindeki Metin Yerine Yalnız Güncel veya İkincil Bir Özete Dayanmak.

“Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması aşamasında somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Maddi Vakıa, Hukuki Nitelendirme, Delil ve Talep Sonucunu Aynı Belirsiz Anlatım İçinde Bırakmak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay 3. Hukuk Dairesi E. 2020/10951, K. 2020/7683 yönünden maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak”. Bu savunmaya verilecek cevap, tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar delili ve “kısa karar, gerekçeli karar, talep sonucu, duruşma tutanakları ve hüküm fıkrasındaki hesap veya ifade farklılıkları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• kısa karar, gerekçeli karar, talep sonucu, duruşma tutanakları ve hüküm fıkrasındaki hesap veya ifade farklılıkları
• Hükmün Tavzihi, Düzeltilmesi ve Tamamlanması uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi
• tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar

• iddia edilen eksikliğin belirsizlik, maddi hata, karara bağlanmamış talep veya esas hatası olarak sınıflandırılması
• görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması
• çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması

• Süre çizelgesinde Tamamlama talebi nihai kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ileri sürülmeli; tavzih ve düzeltmenin kanun yolu süresine etkisi ayrıca kontrol edilmelidir. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Hükmün Tavzihi, Düzeltilmesi ve Tamamlanması Konusunda İlk Hukuki Adım Nedir; Hangi Kayıtlar Korunmalı ve Hangi Savunma veya Kabul Edilebilirlik Engeli Önceden Değerlendirilmelidir?

Tavzih hükümdeki belirsizlik veya çelişkiyi açıklar, düzeltme yazı ve hesap hatasını giderir, tamamlama ise hakkında karar verilmemiş talebi sınırlı süre içinde hükme bağlar; bu yollar hükmün esasını değiştirmek için kullanılamaz. Dosyanın ilk işleminde görev, süre ve delil koruma planı kurulmalı; kısa karar, gerekçeli karar, talep sonucu, duruşma tutanakları ve hüküm fıkrasındaki hesap veya ifade farklılıkları ise mümkünse doğrudan düzenleyen kurum veya özgün kaynaktan alınmalıdır.

Kısa Karar, Gerekçeli Karar, Talep Sonucu, Duruşma Tutanakları ve Hüküm Fıkrasındaki Hesap veya İfade Farklılıkları Tek Başına Yeterli Midir?

Kısa karar, gerekçeli karar, talep sonucu, duruşma tutanakları ve hüküm fıkrasındaki hesap veya ifade farklılıkları, somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi, tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar birlikte okunmalıdır. Her kayıt yalnız bağlantılı olduğu çekişmeli vakıa bakımından kullanılır; düzenleyeni, tarihi ve bütünlüğü ayrıca denetlenir.

Hükmün Tavzihi, Düzeltilmesi ve Tamamlanması Bakımından İlk Usul Adımı Neden Önemlidir?

İddia edilen eksikliğin belirsizlik, maddi hata, karara bağlanmamış talep veya esas hatası olarak sınıflandırılması; görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması; çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması. Usul işleminin amacı, görevli mahkeme, hukuki yarar, karşı tarafın dinlenilmesi ve kararın sonraki yargılamaya etkisi ayrı ayrı doğrulanmalıdır.

Hükmün Tavzihi, Düzeltilmesi ve Tamamlanması Bakımından Tebliğ ve Öğrenme Kayıtları Nasıl Tutulmalıdır?

Tamamlama talebi nihai kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ileri sürülmeli; tavzih ve düzeltmenin kanun yolu süresine etkisi ayrıca kontrol edilmelidir. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Hüküm Fıkrasındaki Belirsizliğin Açıklanması, Maddi Hatanın Düzeltilmesi veya Unutulan Talep Hakkında Ek Karar Verilmesi Hangi Delillere Dayanmalıdır?

Hüküm fıkrasındaki belirsizliğin açıklanması, maddi hatanın düzeltilmesi veya unutulan talep hakkında ek karar verilmesi, bu usul meselesi başvurusunun yalnız kanuni amacı ve somut ihtiyaçla sınırlı biçimde kabulü, verilecek kararın kişi, işlem, belge ve uygulanma süresi bakımından tereddütsüz kurulması usul işleminin amacıyla sınırlı kurulmalıdır. Esas hakkındaki hüküm, para alacağı veya faiz sonucu kendiliğinden bu başvurunun parçası sayılmamalıdır.

Sonuç

Bu usul meselesi bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Hükmün Tavzihi, Düzeltilmesi ve Tamamlanması konusunda ilk hukuki adım nedir; hangi kayıtlar korunmalı ve hangi savunma veya kabul edilebilirlik engeli önceden değerlendirilmelidir” sorusu, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Tavzih hükümdeki belirsizlik veya çelişkiyi açıklar, düzeltme yazı ve hesap hatasını giderir, tamamlama ise hakkında karar verilmemiş talebi sınırlı süre içinde hükme bağlar; bu yollar hükmün esasını değiştirmek için kullanılamaz.

Dosyanın ilk önceliği iddia edilen eksikliğin belirsizlik, maddi hata, karara bağlanmamış talep veya esas hatası olarak sınıflandırılması, delil omurgası ise kısa karar, gerekçeli karar, talep sonucu, duruşma tutanakları ve hüküm fıkrasındaki hesap veya ifade farklılıkları ile Hükmün Tavzihi, Düzeltilmesi ve Tamamlanması uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Tamamlama talebi nihai kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ileri sürülmeli; tavzih ve düzeltmenin kanun yolu süresine etkisi ayrıca kontrol edilmelidir. Hüküm fıkrasındaki belirsizliğin açıklanması, maddi hatanın düzeltilmesi veya unutulan talep hakkında ek karar verilmesi talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; kesinleşen hükme yeni hak ve borç ekleyecek biçimde tavzih istemek riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2020/10951, K. 2020/7683, 10.12.2020 — resmî tam metin ve doğrulanmış alıntı — künye, karar sonucu ve kısa alıntı 31.08.2026 tarihinde resmî tam metinden doğrulandı; araştırma ölçütü: Tavzih yoluyla hüküm fıkrasında taraflara tanınan haklar ve yüklenen borçlar sınırlandırılamaz, genişletilemez veya değiştirilemez.
• 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.305/A-1
• Resmî Gazete, 28.07.2020, S.31199, 7251 sayılı Kanun m.27 ile eklenen HMK m.305/A — alıntı yeri: Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.305/A-1, ilk bölüm
• 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.294-303
• 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m.36 ve 141
• Tolga Akkaya, “Medenî Usûl Hukukunda Hükmün (Nihai Kararların) Tamamlanması”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021, C. 25, S. 1, s. 19-60
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru