Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu ve Şikayet

Kapsam

Çek niteliği, düzenleme tarihi, ibraz, karşılıksız işlemi, hamil ve ciranta, şikayet süresi, görev-yetki, şirket temsilcisi, çek hesabı sahibi, adli para cezası, çek yasağı, ödeme ve şikayetten vazgeçme ele alınır. 5941 sayılı Kanun m.5'teki yaptırım için çekin kanuni ibraz süresinde bankaya sunulması, karşılıksız işlemi ve yetkili hamilin süresinde şikayeti gerekir; sorumluluk gerçek kişi yönünden belirlenir. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, karşılıksız çek düzenleme suçu ve şikayet konusunda 31 Ağustos 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Suçun Niteliği ve Ceza Muhakemesi Çerçevesi

İncelemenin ilk ölçütü “5941 sayılı kanun m.5'teki yaptırım için çekin kanuni ibraz süresinde bankaya sunulması, karşılıksız işlemi ve yetkili hamilin süresinde şikayeti gerekir; sorumluluk gerçek kişi yönünden belirlenir” kuralıdır. Şikayet dosyasında çek aslı veya onaylı sureti, ibraz-kaşe kayıtları, banka cevabı, ciro zinciri ve şirket temsil yetkisi birlikte incelenmelidir. Ayrıca “çekin ödenmemesi her durumda ceza doğurmaz; ibraz süresi, şikayet ehliyeti, sorumlu kişinin belirlenmesi ve kanundaki ödeme sonuçları ayrı ayrı gerçekleşmelidir” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu ve Şikayet bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

5941 Sayılı Çek Kanunu: m.5/1

Doğrulanmış Kanun Alıntısı

“Üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanunî ibraz süresi içinde ibrazında, çekle ilgili olarak karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine” — Alıntının yeri: Çek Kanunu m.5/1, başlangıç

Bu alıntı, TBMM, 5941 sayılı Çek Kanunu kabul metni, m.5/1 üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır.

Karşılıksız çek düzenleme suçu ve şikayet kapsamında m.5/1 hükümleri ibraz, ceza sorumluluğu ve ödeme bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve İcra ve İflas Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu: m.347-354

Karşılıksız çek düzenleme suçu ve şikayet kapsamında m.347-354 hükümleri şikayet, yargılama ve düşme bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Ticaret Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.780-818

Karşılıksız çek düzenleme suçu ve şikayet kapsamında m.780-818 hükümleri çekin şekli, devir ve ibraz bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Çek Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Doktrindeki Yaklaşımlar

Aşağıdaki doktrin görüşü bağlayıcı değildir; doğrulanmış bibliyografik kaydından, eserin bağlamı korunarak aktarılmıştır.

Hakan Albayrak ve Ahmet Bozdağ: Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verme Suçunun İcra Ceza Mahkemesinde Yapılacak Olan Yargılaması Hakkında Bir İnceleme

Suçun oluşumu kanuni sürede ibraz, karşılıksız işlemi, sorumlu kişi ve geçerli şikâyete bağlıdır; icra ceza usulünün özel kuralları uygulanır. Bu yaklaşım, bu ceza uyuşmazlığı içinde somut vakıa ve yürürlükteki hükümle birlikte değerlendirilmelidir.

“Bu suçun yargılaması ise icra ceza mahkemelerinde gerçekleştirilecektir.” — Alıntının yeri: Öz

Karşılıksız çek düzenleme suçu ve şikayet konusunda yararlanılan eser: Hakan Albayrak ve Ahmet Bozdağ, “Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verme Suçunun İcra Ceza Mahkemesinde Yapılacak Olan Yargılaması Hakkında Bir İnceleme”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2018, S. 33, s. 243-282. Doğrulama tarihi: 31.08.2026.

Somut Dosyada Usul ve Delil Notu

Görev icra ceza mahkemesindedir; 5941 m.5'teki özel yetki seçenekleri somut çek ve banka şubesine göre kontrol edilmelidir. Şikâyet, İİK m.347 uyarınca fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır. Çekin kanuni ibrazı, karşılıksız işlemi ve şikâyet hakkı belgelenmeli; ödeme, etkin sonuçlar ve şikâyetten vazgeçme ceza yargılamasındaki etkileri bakımından ayrıca incelenmelidir. Resmî MBS PDF bağlantısı belirlenmiştir; mevzuat alıntısı aşağıda gösterilen TBMM kabul/değişiklik metniyle kelimesi kelimesine karşılaştırılmıştır. Ancak MBS PDF bu araştırma turunda satır düzeyinde açılamadığından bu doğrulama güncel konsolide metin veya yürürlük doğrulaması değildir; güncel metin, yürürlük ve olay tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.

Suçun Unsurları ve Uygulanacak Ölçütler

5941 Sayılı Kanun m.5'teki Yaptırım İçin Çekin Kanuni İbraz Süresinde Bankaya Sunulması, Karşılıksız İşlemi ve Yetkili Hamilin Süresinde Şikayeti Gerekir; Sorumluluk Gerçek Kişi Yönünden Belirlenir.

“Yargıtay 19. Ceza Dairesi E. 2018/3072, K. 2018/5874 yönünden 5941 sayılı Kanun m.5'teki yaptırım için çekin kanuni ibraz süresinde bankaya sunulması, karşılıksız işlemi ve yetkili hamilin süresinde şikayeti gerekir; sorumluluk gerçek kişi yönünden belirlenir” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok çek aslı ve ön-arka yüz kayıtları ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve şirket tüzel kişisini sanık gösterip çek hesabını yönetmekle görevli gerçek kişiyi araştırmamak savunması da ayrıca incelenmelidir.

Şikayet Dosyasında Çek Aslı veya Onaylı Sureti, İbraz-Kaşe Kayıtları, Banka Cevabı, Ciro Zinciri ve Şirket Temsil Yetkisi Birlikte İncelenmelidir.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi E. 2018/3072, K. 2018/5874 yönünden şikayet dosyasında çek aslı veya onaylı sureti, ibraz-kaşe kayıtları, banka cevabı, ciro zinciri ve şirket temsil yetkisi birlikte incelenmelidir. Bu ölçüt özellikle “5941 sayılı Kanun m.5'teki yaptırım için çekin kanuni ibraz süresinde bankaya sunulması, karşılıksız işlemi ve yetkili hamilin süresinde şikayeti gerekir; sorumluluk gerçek kişi yönünden belirlenir” kuralı bakımından arama, elkoyma, bilirkişi ve dijital inceleme delillerinin elde edilme ve muhafaza zinciri kayıtları üzerinden sınanır. Bu ceza uyuşmazlığı bakımından görevli ceza mercii ile şikâyet, izin ve uzlaştırma gibi muhakeme koşullarının belirlenmesi tamamlanmadan sonuca gidilmesi, somut uyuşmazlıkta görev ve süre ayrımını belgeye bağlamamak ihtimalini güçlendirebilir.

Çekin Ödenmemesi Her Durumda Ceza Doğurmaz; İbraz Süresi, Şikayet Ehliyeti, Sorumlu Kişinin Belirlenmesi ve Kanundaki Ödeme Sonuçları Ayrı Ayrı Gerçekleşmelidir.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için çek aslı ve ön-arka yüz kayıtları ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Yargıtay 19. Ceza Dairesi E. 2018/3072, K. 2018/5874 yönünden çekin ödenmemesi her durumda ceza doğurmaz; ibraz süresi, şikayet ehliyeti, sorumlu kişinin belirlenmesi ve kanundaki ödeme sonuçları ayrı ayrı gerçekleşmelidir” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Lehe ve Aleyhe Delillerin Denetimi

Çek Aslı ve Ön-Arka Yüz Kayıtları.

“Yargıtay 19. Ceza Dairesi E. 2018/3072, K. 2018/5874 yönünden çek aslı ve ön-arka yüz kayıtları” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken çek aslı ve ön-arka yüz kayıtları ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

“5941 Sayılı Kanun m.5'teki Yaptırım İçin Çekin Kanuni İbraz Süresinde Bankaya Sunulması, Karşılıksız İşlemi ve Yetkili Hamilin Süresinde Şikayeti Gerekir; Sorumluluk Gerçek Kişi Yönünden Belirlenir” Kuralı Bakımından Arama, Elkoyma, Bilirkişi ve Dijital İnceleme Delillerinin Elde Edilme ve Muhafaza Zinciri Kayıtları.

“Yargıtay 19. Ceza Dairesi E. 2018/3072, K. 2018/5874 yönünden “5941 sayılı Kanun m.5'teki yaptırım için çekin kanuni ibraz süresinde bankaya sunulması, karşılıksız işlemi ve yetkili hamilin süresinde şikayeti gerekir; sorumluluk gerçek kişi yönünden belirlenir” kuralı bakımından arama, elkoyma, bilirkişi ve dijital inceleme delillerinin elde edilme ve muhafaza zinciri kayıtları” kaydı, “Şikayet dosyasında çek aslı veya onaylı sureti, ibraz-kaşe kayıtları, banka cevabı, ciro zinciri ve şirket temsil yetkisi birlikte incelenmelidir” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Soruşturmadan Hükme Ceza Muhakemesi

Çekin Zorunlu Unsurları ve İbraz Süresinin Denetlenmesi.

“Yargıtay 19. Ceza Dairesi E. 2018/3072, K. 2018/5874 yönünden çekin zorunlu unsurları ve ibraz süresinin denetlenmesi” işlemi yürütülürken isnadın kapsamı, müdafi yardımından yararlanma, lehe delillerin toplanması ve gerekçeli karar güvenceleri birlikte denetlenir. Eksik çek aslı ve ön-arka yüz kayıtları, karşılıksız çek düzenleme nedeniyle kanuni yaptırım ve çek düzenleme yasağı uygulanması sonucunu doğrudan etkileyebilir.

Bu Ceza Uyuşmazlığı Bakımından Görevli Ceza Mercii ile Şikâyet, İzin ve Uzlaştırma Gibi Muhakeme Koşullarının Belirlenmesi.

“Yargıtay 19. Ceza Dairesi E. 2018/3072, K. 2018/5874 yönünden bu ceza uyuşmazlığı bakımından görevli ceza mercii ile şikâyet, izin ve uzlaştırma gibi muhakeme koşullarının belirlenmesi” adımı, ceza muhakemesinin ayrı bir evresidir. “5941 Sayılı Kanun m.5'teki yaptırım için çekin kanuni ibraz süresinde bankaya sunulması, karşılıksız işlemi ve yetkili hamilin süresinde şikayeti gerekir; sorumluluk gerçek kişi yönünden belirlenir” kuralı bakımından arama, elkoyma, bilirkişi ve dijital inceleme delillerinin elde edilme ve muhafaza zinciri kayıtları dosyaya alınmalı; görevli ve yetkili ceza mercii ile şikâyet, izin veya uzlaştırma koşulları somut suç tipi bakımından kontrol edilmelidir.

Çek Aslı ve Ön-Arka Yüz Kayıtları Temelinde Koruma Tedbiri, Savunma, Hüküm ve İtiraz-İstinaf-Temyiz Takviminin Ayrı Kurulması.

Bu aşamada dayanak delilin hukuka uygun elde edilip edilmediği ve savunmaya inceleme imkânı tanınıp tanınmadığı belirlenir. “Yargıtay 19. Ceza Dairesi E. 2018/3072, K. 2018/5874 yönünden çek aslı ve ön-arka yüz kayıtları temelinde koruma tedbiri, savunma, hüküm ve itiraz-istinaf-temyiz takviminin ayrı kurulması” adımından sonra koruma tedbiri ve kanun yolu süreleri için ayrı kayıt açılmalıdır.

Şikâyet, Koruma Tedbiri ve Kanun Yolu Süreleri

Şikayet Süresi Öğrenmeden İtibaren Üç Ay ve Her Halde Fiilden İtibaren Bir Yıllık İİK m.347 Rejimiyle Birlikte Somut İbraz Tarihine Göre Hesaplanmalıdır.

“Yargıtay 19. Ceza Dairesi E. 2018/3072, K. 2018/5874 yönünden şikayet süresi öğrenmeden itibaren üç ay ve her halde fiilden itibaren bir yıllık İİK m.347 rejimiyle birlikte somut ibraz tarihine göre hesaplanmalıdır” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.

Bu Ceza Uyuşmazlığı Bakımından Zorunlu Ön Başvuru, Özel Şikayet veya İtiraz Yolu Varsa Genel Dava Yolundan Önce ve Kendi Süresinde Tamamlanmalıdır.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi E. 2018/3072, K. 2018/5874 yönünden bu ceza uyuşmazlığı bakımından zorunlu ön başvuru, özel şikayet veya itiraz yolu varsa genel dava yolundan önce ve kendi süresinde tamamlanmalıdır. Başlangıç anı varsayımla değil tebligat, öğrenme, ödeme veya işlem kaydıyla belirlenir; sürenin hukukî niteliği ayrıca gösterilir.

Savunma, Koruma Tedbiri ve Hüküm Sonuçları

Karşılıksız Çek Düzenleme Nedeniyle Kanuni Yaptırım ve Çek Düzenleme Yasağı Uygulanması.

“Yargıtay 19. Ceza Dairesi E. 2018/3072, K. 2018/5874 yönünden karşılıksız çek düzenleme nedeniyle kanuni yaptırım ve çek düzenleme yasağı uygulanması” istemi dosyanın bulunduğu soruşturma, kovuşturma veya kanun yolu evresine uygun kurulmalıdır. Çek aslı ve ön-arka yüz kayıtları bulunmadığında sonuç varsayımla ağırlaştırılmamalıdır.

“5941 Sayılı Kanun m.5'teki Yaptırım İçin Çekin Kanuni İbraz Süresinde Bankaya Sunulması, Karşılıksız İşlemi ve Yetkili Hamilin Süresinde Şikayeti Gerekir; Sorumluluk Gerçek Kişi Yönünden Belirlenir” Kuralının Değerlendirilmesi Sonunda Somut Olaya Uygun Beraat, Düşme, Ceza Verilmesine Yer Olmadığı veya Yaptırım Hükmü Kurulması.

“Yargıtay 19. Ceza Dairesi E. 2018/3072, K. 2018/5874 yönünden “5941 sayılı Kanun m.5'teki yaptırım için çekin kanuni ibraz süresinde bankaya sunulması, karşılıksız işlemi ve yetkili hamilin süresinde şikayeti gerekir; sorumluluk gerçek kişi yönünden belirlenir” kuralının değerlendirilmesi sonunda somut olaya uygun beraat, düşme, ceza verilmesine yer olmadığı veya yaptırım hükmü kurulması” sonucu, “Şikayet dosyasında çek aslı veya onaylı sureti, ibraz-kaşe kayıtları, banka cevabı, ciro zinciri ve şirket temsil yetkisi birlikte incelenmelidir” ölçütü ve “5941 sayılı Kanun m.5'teki yaptırım için çekin kanuni ibraz süresinde bankaya sunulması, karşılıksız işlemi ve yetkili hamilin süresinde şikayeti gerekir; sorumluluk gerçek kişi yönünden belirlenir” kuralı bakımından arama, elkoyma, bilirkişi ve dijital inceleme delillerinin elde edilme ve muhafaza zinciri kayıtları deliliyle ilişkilendirilmelidir. Delilin dışlanması, koruma tedbiri, beraat, düşme veya kanun yolu sonucu ayrı hukuki koşullarla kurulmalıdır.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2018/3072, K. 2018/5874, 10.05.2018 — Resmî Tam Metin ve Doğrulanmış Alıntı

Doğrulanmış Karar Alıntısı

“işlemi yapıldıktan sonra çeki elinde bulunduran ve aynı zamanda "karşılıksızdır" işlemi yapılmadan önceki dönemde geçerli ve meşru ciranta olan kişiye ait olacağına” — Alıntının yeri: G-) Sonuç; karşılıksız çek suçunda şikâyet hakkı sahiplerinin belirlendiği cümle

Alıntı, resmî tam metin üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır. Kararın sonucu: Karşılıksız çek suçunda şikâyet hakkının ibraz eden hamil ile karşılıksız işleminden önce geçerli ve meşru ciranta olup çeki elinde bulundurana ait olduğuna karar verildi.

Karşılıksız çek düzenleme suçu ve şikayet bağlamında resmî karar kaynağı üzerinden doğrulanan hukuki ilke şöyle özetlenebilir: Karşılıksız çek suçunda şikâyet hakkı, ibraz eden hamile ve karşılıksız işleminden sonra çeki elinde bulunduran önceki geçerli ve meşru cirantaya tanınabilir. Bu özet doğrudan alıntı değildir; yukarıdaki kısa pasaj karar metninden kelimesi kelimesine alınmıştır. Karar, maddi olayı ve sonucu ile birlikte okunmalıdır.

Somut olayla benzerlik: Karşılıksızdır işlemi yapılan çeklerde ibraz eden hamil ile çeki sonradan geri alan cirantanın şikâyet hakkı doğrudan içtihat uyuşmazlığının konusudur.

Kararın uygulanma sınırı: Karar şikâyet hakkının kime ait olduğunu çözer; üç aylık şikâyet süresi, ibraz süresi, yetkili mahkeme veya cezanın bireyselleştirilmesi hakkında nihai ölçüt kurmaz.

Nitelendirme, Delil Yasağı ve Savunma Riskleri

Şirket Tüzel Kişisini Sanık Gösterip Çek Hesabını Yönetmekle Görevli Gerçek Kişiyi Araştırmamak.

“Yargıtay 19. Ceza Dairesi E. 2018/3072, K. 2018/5874 yönünden şirket tüzel kişisini sanık gösterip çek hesabını yönetmekle görevli gerçek kişiyi araştırmamak” riski gerçekleşirse karşılıksız çek düzenleme nedeniyle kanuni yaptırım ve çek düzenleme yasağı uygulanması talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Somut Uyuşmazlıkta Görev ve Süre Ayrımını Belgeye Bağlamamak.

“Yargıtay 19. Ceza Dairesi E. 2018/3072, K. 2018/5874 yönünden somut uyuşmazlıkta görev ve süre ayrımını belgeye bağlamamak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Bu ceza uyuşmazlığı bakımından görevli ceza mercii ile şikâyet, izin ve uzlaştırma gibi muhakeme koşullarının belirlenmesi aşamasında “5941 sayılı Kanun m.5'teki yaptırım için çekin kanuni ibraz süresinde bankaya sunulması, karşılıksız işlemi ve yetkili hamilin süresinde şikayeti gerekir; sorumluluk gerçek kişi yönünden belirlenir” kuralı bakımından arama, elkoyma, bilirkişi ve dijital inceleme delillerinin elde edilme ve muhafaza zinciri kayıtları kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Bu Ceza Uyuşmazlığı Bakımından Maddi Vakıa ile Hukuki Nitelendirmeyi Aynı Cümlede Varsaymak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay 19. Ceza Dairesi E. 2018/3072, K. 2018/5874 yönünden bu ceza uyuşmazlığı bakımından maddi vakıa ile hukuki nitelendirmeyi aynı cümlede varsaymak”. Bu savunmaya verilecek cevap, çek aslı ve ön-arka yüz kayıtları delili ve “Çekin ödenmemesi her durumda ceza doğurmaz; ibraz süresi, şikayet ehliyeti, sorumlu kişinin belirlenmesi ve kanundaki ödeme sonuçları ayrı ayrı gerçekleşmelidir” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• çek aslı ve ön-arka yüz kayıtları
• “5941 sayılı Kanun m.5'teki yaptırım için çekin kanuni ibraz süresinde bankaya sunulması, karşılıksız işlemi ve yetkili hamilin süresinde şikayeti gerekir; sorumluluk gerçek kişi yönünden belirlenir” kuralı bakımından arama, elkoyma, bilirkişi ve dijital inceleme delillerinin elde edilme ve muhafaza zinciri kayıtları

• çekin zorunlu unsurları ve ibraz süresinin denetlenmesi
• Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu ve Şikayet bakımından görevli ceza mercii ile şikâyet, izin ve uzlaştırma gibi muhakeme koşullarının belirlenmesi
• çek aslı ve ön-arka yüz kayıtları temelinde koruma tedbiri, savunma, hüküm ve itiraz-istinaf-temyiz takviminin ayrı kurulması

• Süre çizelgesinde Şikayet süresi öğrenmeden itibaren üç ay ve her halde fiilden itibaren bir yıllık İİK m.347 rejimiyle birlikte somut ibraz tarihine göre hesaplanmalıdır. Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu ve Şikayet bakımından zorunlu ön başvuru, özel şikayet veya itiraz yolu varsa genel dava yolundan önce ve kendi süresinde tamamlanmalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Karşılıksızdır İşlemi Gören Çek İçin Kim, Hangi Tarihten İtibaren, Hangi İcra Ceza Mahkemesine Şikayette Bulunabilir ve Şirket Çekinde Ceza Sorumlusu Kimdir?

5941 sayılı Kanun m.5'teki yaptırım için çekin kanuni ibraz süresinde bankaya sunulması, karşılıksız işlemi ve yetkili hamilin süresinde şikayeti gerekir; sorumluluk gerçek kişi yönünden belirlenir. Dosyanın ilk işleminde görev, süre ve delil koruma planı kurulmalı; çek aslı ve ön-arka yüz kayıtları ise mümkünse doğrudan düzenleyen kurum veya özgün kaynaktan alınmalıdır.

Çek Aslı ve Ön-Arka Yüz Kayıtları Tek Başına Yeterli Midir?

Çek aslı ve ön-arka yüz kayıtları, “5941 sayılı Kanun m.5'teki yaptırım için çekin kanuni ibraz süresinde bankaya sunulması, karşılıksız işlemi ve yetkili hamilin süresinde şikayeti gerekir; sorumluluk gerçek kişi yönünden belirlenir” kuralı bakımından arama, elkoyma, bilirkişi ve dijital inceleme delillerinin elde edilme ve muhafaza zinciri kayıtları birlikte okunmalıdır. Her kayıt yalnız bağlantılı olduğu çekişmeli vakıa bakımından kullanılır; düzenleyeni, tarihi ve bütünlüğü ayrıca denetlenir.

Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu ve Şikayet Bakımından İlk Usul Adımı Neden Önemlidir?

Çekin zorunlu unsurları ve ibraz süresinin denetlenmesi; bu ceza uyuşmazlığı bakımından görevli ceza mercii ile şikâyet, izin ve uzlaştırma gibi muhakeme koşullarının belirlenmesi; çek aslı ve ön-arka yüz kayıtları temelinde koruma tedbiri, savunma, hüküm ve itiraz-istinaf-temyiz takviminin ayrı kurulması. Soruşturma veya kovuşturma evresi, görevli ve yetkili ceza mercii, şikâyet, izin, uzlaştırma ve kanun yolu koşulları ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu ve Şikayet Bakımından Tebliğ ve Öğrenme Kayıtları Nasıl Tutulmalıdır?

Şikayet süresi öğrenmeden itibaren üç ay ve her halde fiilden itibaren bir yıllık İİK m.347 rejimiyle birlikte somut ibraz tarihine göre hesaplanmalıdır. Bu ceza uyuşmazlığı bakımından zorunlu ön başvuru, özel şikayet veya itiraz yolu varsa genel dava yolundan önce ve kendi süresinde tamamlanmalıdır.

Karşılıksız Çek Düzenleme Nedeniyle Kanuni Yaptırım ve Çek Düzenleme Yasağı Uygulanması Hangi Delillere Dayanmalıdır?

Karşılıksız çek düzenleme nedeniyle kanuni yaptırım ve çek düzenleme yasağı uygulanması, “5941 sayılı Kanun m.5'teki yaptırım için çekin kanuni ibraz süresinde bankaya sunulması, karşılıksız işlemi ve yetkili hamilin süresinde şikayeti gerekir; sorumluluk gerçek kişi yönünden belirlenir” kuralının değerlendirilmesi sonunda somut olaya uygun beraat, düşme, ceza verilmesine yer olmadığı veya yaptırım hükmü kurulması somut olayın ve dosyanın evresinin elverdiği ölçüde istenebilir. Delilin dışlanması, koruma tedbiri, beraat, düşme, yaptırım ve kanun yolu sonuçlarının her biri ayrı hukuki koşulla açıklanmalıdır.

Sonuç

Bu ceza uyuşmazlığı bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Karşılıksızdır işlemi gören çek için kim, hangi tarihten itibaren, hangi icra ceza mahkemesine şikayette bulunabilir ve şirket çekinde ceza sorumlusu kimdir” sorusu, 5941 Sayılı Çek Kanunu, 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. 5941 sayılı Kanun m.5'teki yaptırım için çekin kanuni ibraz süresinde bankaya sunulması, karşılıksız işlemi ve yetkili hamilin süresinde şikayeti gerekir; sorumluluk gerçek kişi yönünden belirlenir.

Dosyanın ilk önceliği çekin zorunlu unsurları ve ibraz süresinin denetlenmesi, delil omurgası ise çek aslı ve ön-arka yüz kayıtları ile “5941 sayılı Kanun m.5'teki yaptırım için çekin kanuni ibraz süresinde bankaya sunulması, karşılıksız işlemi ve yetkili hamilin süresinde şikayeti gerekir; sorumluluk gerçek kişi yönünden belirlenir” kuralı bakımından arama, elkoyma, bilirkişi ve dijital inceleme delillerinin elde edilme ve muhafaza zinciri kayıtları arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Şikayet süresi öğrenmeden itibaren üç ay ve her halde fiilden itibaren bir yıllık İİK m.347 rejimiyle birlikte somut ibraz tarihine göre hesaplanmalıdır. Karşılıksız çek düzenleme nedeniyle kanuni yaptırım ve çek düzenleme yasağı uygulanması talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; şirket tüzel kişisini sanık gösterip çek hesabını yönetmekle görevli gerçek kişiyi araştırmamak riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Yargıtay 19. Ceza Dairesi, E. 2018/3072, K. 2018/5874, 10.05.2018 — resmî tam metin ve doğrulanmış alıntı — künye, karar sonucu ve kısa alıntı 31.08.2026 tarihinde resmî tam metinden doğrulandı; araştırma ölçütü: Karşılıksız çek suçunda şikâyet hakkı, ibraz eden hamile ve karşılıksız işleminden sonra çeki elinde bulunduran önceki geçerli ve meşru cirantaya tanınabilir.
• 5941 Sayılı Çek Kanunu — m.5/1
• TBMM, 5941 sayılı Çek Kanunu kabul metni, m.5/1 — alıntı yeri: Çek Kanunu m.5/1, başlangıç
• 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu — m.347-354
• 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu — m.780-818
• Hakan Albayrak ve Ahmet Bozdağ, “Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verme Suçunun İcra Ceza Mahkemesinde Yapılacak Olan Yargılaması Hakkında Bir İnceleme”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2018, S. 33, s. 243-282
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru