Borcun Üstlenilmesi ve Borçlunun Değişmesi

Kapsam

İç-dış üstlenme, kabul ve öneri, borçtan kurtarma, borca katılma, sözleşmenin devri, savunmalar, kefalet-rehin, üçüncü kişi teminatı ve ifa ele alınır. İç üstlenme yalnız eski borçlu ile üstlenen arasında borcu ifa yükümlülüğü kurar; borçlunun alacaklıya karşı değişmesi dış üstlenme ve alacaklının kabulünü gerektirir. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, borcun üstlenilmesi ve borçlunun değişmesi konusunda 31 Ağustos 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Taraf Sıfatı, İşlem ve Hukukî Sonuç

İncelemenin ilk ölçütü “iç üstlenme yalnız eski borçlu ile üstlenen arasında borcu ifa yükümlülüğü kurar; borçlunun alacaklıya karşı değişmesi dış üstlenme ve alacaklının kabulünü gerektirir” kuralıdır. Alacaklı dış üstlenmeyi açık veya kanundaki koşullarda örtülü kabul etmedikçe eski borçlu alacaklıya karşı borçlu kalır. Ayrıca “üçüncü kişinin ödeme yapması, taksit üstlenmesi veya alacaklıyla görüşmesi tek başına borçlu değişikliği değildir; borca katılma ya da ifa yardımcılığı olabilir” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Borcun Üstlenilmesi ve Borçlunun Değişmesi bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.196/1

Doğrulanmış Kanun Alıntısı

“Borçlunun yerine yenisinin geçmesi ve borcundan kurtarılması, borcu üstlenen ile alacaklı arasında yapılacak sözleşmeyle olur.” — Alıntının yeri: Türk Borçlar Kanunu m.196/1

Bu alıntı, TBMM, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kabul metni, m.196/1 üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır.

Borcun üstlenilmesi ve borçlunun değişmesi kapsamında m.196/1 hükümleri borcun üstlenilmesi, katılma ve malvarlığı devri bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Borçlar Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.581-603

Borcun üstlenilmesi ve borçlunun değişmesi kapsamında m.581-603 hükümleri kefalet ve teminat etkisi bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.106, 190-203

Borcun üstlenilmesi ve borçlunun değişmesi kapsamında m.106, 190-203 hükümleri tespit ve yazılı ispat bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Borçlar Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Doktrindeki Yaklaşımlar

Aşağıdaki doktrin görüşü bağlayıcı değildir; doğrulanmış bibliyografik kaydından, eserin bağlamı korunarak aktarılmıştır.

Selmani Okumuş: Borcun Dış Üstlenilmesinin Asıl Borç İlişkisindeki Borca Aykırılığın Sonuçları Üzerindeki Etkisi

Dış üstlenme alacaklı ile üstlenen arasındaki sözleşmeyle borçluyu değiştirir; asıl borcun içeriği ve ona bağlı defiler kural olarak devam eder. Bu yaklaşım, somut uyuşmazlık içinde somut vakıa ve yürürlükteki hükümle birlikte değerlendirilmelidir.

“Borcun dış üstlenilmesinin aslî sonucu eski borçlunun borçtan kurtulması ve borcu üstlenenin onun yerine yeni borçlu olmasıdır.” — Alıntının yeri: Öz

Borcun üstlenilmesi ve borçlunun değişmesi konusunda yararlanılan eser: Selmani Okumuş, “Borcun Dış Üstlenilmesinin Asıl Borç İlişkisindeki Borca Aykırılığın Sonuçları Üzerindeki Etkisi”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2025, C. 74, S. 3, s. 1495-1525. Doğrulama tarihi: 31.08.2026.

Somut Dosyada Usul ve Delil Notu

Görev ve arabuluculuk, üstlenilen borcun temel ilişkisinin ticari, tüketici veya adi olmasına göre belirlenir. İç üstlenme ile dış üstlenme ayrılmalı; alacaklının açık veya örtülü kabulü, eski borçlunun kurtulma anı, teminat verenlerin yazılı rızası ve yeni borçlunun defileri belgelenmelidir. Borçlu değişikliği temel borcun zamanaşımını kendiliğinden yenilemez. Resmî MBS PDF bağlantısı belirlenmiştir; mevzuat alıntısı aşağıda gösterilen TBMM kabul/değişiklik metniyle kelimesi kelimesine karşılaştırılmıştır. Ancak MBS PDF bu araştırma turunda satır düzeyinde açılamadığından alıntı yayında doğrulanmış konsolide mevzuat alıntısı olarak gösterilmemeli; güncel metin, yürürlük ve olay tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.

Somut Olayda Uygulanacak Kurallar

İç Üstlenme Yalnız Eski Borçlu ile Üstlenen Arasında Borcu İfa Yükümlülüğü Kurar; Borçlunun Alacaklıya Karşı Değişmesi Dış Üstlenme ve Alacaklının Kabulünü Gerektirir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden iç üstlenme yalnız eski borçlu ile üstlenen arasında borcu ifa yükümlülüğü kurar; borçlunun alacaklıya karşı değişmesi dış üstlenme ve alacaklının kabulünü gerektirir. Bu ölçüt özellikle asıl borç sözleşmesi üzerinden sınanır. İşlemin iç üstlenme, dış üstlenme veya katılma olarak nitelenmesi tamamlanmadan sonuca gidilmesi, alacaklının ödemeyi kabul etmesini eski borçluyu borçtan çıkaran dış üstlenme kabulü saymak ihtimalini güçlendirebilir.

Alacaklı Dış Üstlenmeyi Açık veya Kanundaki Koşullarda Örtülü Kabul Etmedikçe Eski Borçlu Alacaklıya Karşı Borçlu Kalır.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için iç üstlenme veya devir protokolü ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden alacaklı dış üstlenmeyi açık veya kanundaki koşullarda örtülü kabul etmedikçe eski borçlu alacaklıya karşı borçlu kalır” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Üçüncü Kişinin Ödeme Yapması, Taksit Üstlenmesi veya Alacaklıyla Görüşmesi Tek Başına Borçlu Değişikliği Değildir; Borca Katılma Ya Da İfa Yardımcılığı Olabilir.

“Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden üçüncü kişinin ödeme yapması, taksit üstlenmesi veya alacaklıyla görüşmesi tek başına borçlu değişikliği değildir; borca katılma ya da ifa yardımcılığı olabilir” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok alacaklıya bildirim ve kabul beyanı ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve somut uyuşmazlık bakımından maddi vakıa ile hukuki nitelendirmeyi aynı cümlede varsaymak savunması da ayrıca incelenmelidir.

Somut Uyuşmazlık İncelemesinde Maddi Hak, Görevli Merci, Süre, İspat Yükü ve Uygulanabilir Talep Sonucu Ayrı Ayrı Denetlenmelidir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden somut uyuşmazlık incelemesinde maddi hak, görevli merci, süre, ispat yükü ve uygulanabilir talep sonucu ayrı ayrı denetlenmelidir. Bu ölçüt özellikle ödeme planı ile fiili ödemeler üzerinden sınanır. Üçüncü kişi teminat sahiplerinin rızasının incelenmesi tamamlanmadan sonuca gidilmesi, somut uyuşmazlık araştırmasında resmi güncel metin yerine ikincil özetle yetinmek ihtimalini güçlendirebilir.

Belge, Kayıt ve İspat Yükü

Asıl Borç Sözleşmesi.

“Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden asıl borç sözleşmesi” kaydı, “İç üstlenme yalnız eski borçlu ile üstlenen arasında borcu ifa yükümlülüğü kurar; borçlunun alacaklıya karşı değişmesi dış üstlenme ve alacaklının kabulünü gerektirir” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

İç Üstlenme veya Devir Protokolü.

Bu delil öncelikle “alacaklı dış üstlenmeyi açık veya kanundaki koşullarda örtülü kabul etmedikçe eski borçlu alacaklıya karşı borçlu kalır” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden iç üstlenme veya devir protokolü” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Alacaklıya Bildirim ve Kabul Beyanı.

“Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden alacaklıya bildirim ve kabul beyanı” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken alacaklıya bildirim ve kabul beyanı ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Ödeme Planı ile Fiili Ödemeler.

“Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden ödeme planı ile fiili ödemeler” kaydı, “somut uyuşmazlık incelemesinde maddi hak, görevli merci, süre, ispat yükü ve uygulanabilir talep sonucu ayrı ayrı denetlenmelidir” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Kefalet, Rehin ve Teminat Belgeleri.

Bu delil öncelikle “iç üstlenme yalnız eski borçlu ile üstlenen arasında borcu ifa yükümlülüğü kurar; borçlunun alacaklıya karşı değişmesi dış üstlenme ve alacaklının kabulünü gerektirir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden kefalet, rehin ve teminat belgeleri” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Dava Şartları ve Usul Adımları

İşlemin İç Üstlenme, Dış Üstlenme veya Katılma Olarak Nitelenmesi.

“Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden işlemin iç üstlenme, dış üstlenme veya katılma olarak nitelenmesi” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Asıl borç sözleşmesi dosyaya alınmalı ve borcun üstlenilmesi nedeniyle borçlu sıfatının ve ödeme yükümlülüğünün tespiti talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Alacaklı Kabulünün İçerik ve Tarih Denetimi.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; iç üstlenme veya devir protokolü ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden alacaklı kabulünün içerik ve tarih denetimi” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Eski-Yeni Borçlunun Savunmalarının Belirlenmesi.

“Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden eski-yeni borçlunun savunmalarının belirlenmesi” işlemi yürütülürken görev, yetki ve yalnız kanunun açıkça aradığı dava şartları kadar istenen hükmün uygulanabilirliği de denetlenir. Eksik alacaklıya bildirim ve kabul beyanı, somut uyuşmazlıkta maddi sonucun ve parasal ferilerin belirlenmesi talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.

Üçüncü Kişi Teminat Sahiplerinin Rızasının İncelenmesi.

“Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden üçüncü kişi teminat sahiplerinin rızasının incelenmesi” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Ödeme planı ile fiili ödemeler dosyaya alınmalı ve somut uyuşmazlık bakımından hukuka aykırı işlemin veya kullanımın etkisinin giderilmesi talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

İfa ve Rücu İlişkilerinin Hesaplanması.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; kefalet, rehin ve teminat belgeleri ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden ifa ve rücu ilişkilerinin hesaplanması” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Başvuru Takvimi ve Süre Riskleri

Asıl Borcun Zamanaşımı Üstlenmeyle Kural Olarak Yeniden Başlamaz; Kabul, İkrar ve Ödeme Gibi Kesilme Sebepleri Ayrıca İncelenmelidir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden asıl borcun zamanaşımı üstlenmeyle kural olarak yeniden başlamaz; kabul, ikrar ve ödeme gibi kesilme sebepleri ayrıca incelenmelidir. Başlangıç anı varsayımla değil tebligat, öğrenme, ödeme veya işlem kaydıyla belirlenir; sürenin hukukî niteliği ayrıca gösterilir.

Somut Uyuşmazlık Bakımından Özel Başvuru, Ön Karar veya Zorunlu İdari Yol Bulunuyorsa Genel Dava Süresinden Önce Tamamlanmalıdır.

“Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden somut uyuşmazlık bakımından özel başvuru, ön karar veya zorunlu idari yol bulunuyorsa genel dava süresinden önce tamamlanmalıdır” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. Alacaklı kabulünün içerik ve tarih denetimi yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Somut Dosyada Tebliğ, Öğrenme, Elektronik Gönderim ve İşlem Tarihleri Resmi Kayıtla Doğrulanmalı; Süre Hesabı Varsayıma Bırakılmamalıdır.

“Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden somut dosyada tebliğ, öğrenme, elektronik gönderim ve işlem tarihleri resmi kayıtla doğrulanmalı; süre hesabı varsayıma bırakılmamalıdır” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.

İstenebilecek Hukukî Koruma

Borcun Üstlenilmesi Nedeniyle Borçlu Sıfatının ve Ödeme Yükümlülüğünün Tespiti.

“Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden borcun üstlenilmesi nedeniyle borçlu sıfatının ve ödeme yükümlülüğünün tespiti” talebi, “İç üstlenme yalnız eski borçlu ile üstlenen arasında borcu ifa yükümlülüğü kurar; borçlunun alacaklıya karşı değişmesi dış üstlenme ve alacaklının kabulünü gerektirir” koşuluyla ve asıl borç sözleşmesi deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.

Somut Uyuşmazlık Yönünden Ölçülü Geçici Hukuki Koruma.

Mahkemeden veya yetkili merciden istenen sonuç Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden somut uyuşmazlık yönünden ölçülü geçici hukuki koruma olarak belirlenecekse, kabul hâlinde uygulanacak hüküm kişi, dönem ve miktar yönünden açık olmalıdır. Dayanak delil iç üstlenme veya devir protokolü, temel ölçüt ise “alacaklı dış üstlenmeyi açık veya kanundaki koşullarda örtülü kabul etmedikçe eski borçlu alacaklıya karşı borçlu kalır” olacaktır.

Somut Uyuşmazlıkta Maddi Sonucun ve Parasal Ferilerin Belirlenmesi.

“Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden somut uyuşmazlıkta maddi sonucun ve parasal ferilerin belirlenmesi” isteminin diğer taleplerle asli, ferî veya terditli ilişkisi açıklanmalıdır. Alacaklıya bildirim ve kabul beyanı bulunmadığında talebin kapsamı varsayımla genişletilmemelidir.

Somut Uyuşmazlık Bakımından Hukuka Aykırı İşlemin veya Kullanımın Etkisinin Giderilmesi.

“Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden somut uyuşmazlık bakımından hukuka aykırı işlemin veya kullanımın etkisinin giderilmesi” talebi, “somut uyuşmazlık incelemesinde maddi hak, görevli merci, süre, ispat yükü ve uygulanabilir talep sonucu ayrı ayrı denetlenmelidir” koşuluyla ve ödeme planı ile fiili ödemeler deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2020/649, K. 2022/197, 24.02.2022 — Resmî Tam Metin ve Doğrulanmış Alıntı

Doğrulanmış Karar Alıntısı

“borcu üstlenen, kendisinin daha önce dâhil olmadığı ve bu anlamda tamamen dışında olduğu bir borç ilişkisinde, borcu aynen muhafaza ederek borçlunun konumuna geçmesi” — Alıntının yeri: Gerekçe §16; iç ve dış borç üstlenmesinin ayrımı

Alıntı, resmî tam metin üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır. Kararın sonucu: bozma.

Borcun üstlenilmesi ve borçlunun değişmesi bağlamında resmî karar kaynağı üzerinden doğrulanan hukuki ilke şöyle özetlenebilir: Borcun üstlenilmesinde iç üstlenme borçlu ile üçüncü kişi, dış üstlenme ise alacaklı ile üstlenen arasında kurulur; dış üstlenmede borç aynı kalır, borçlu değişir. Bu özet doğrudan alıntı değildir; yukarıdaki kısa pasaj karar metninden kelimesi kelimesine alınmıştır. Karar, maddi olayı ve sonucu ile birlikte okunmalıdır.

Somut olayla benzerlik: Üçüncü şirketin sigorta prim borcunu belirli protokolle üstlenip üstlenmediği ve anlaşmanın dış borç üstlenmesi mi başka bir taahhüt mü olduğu doğrudan incelenmiştir.

Kararın uygulanma sınırı: Uyuşmazlık mülga BK m.173-181 dönemindeki ticari protokollere ilişkindir; karşı oy anlaşmayı üçüncü kişinin fiilini taahhüt saymış, çoğunluk dış üstlenme kabulüyle bozmuştur.

İtirazlar, İstisnalar ve Uygulama Hataları

Alacaklının Ödemeyi Kabul Etmesini Eski Borçluyu Borçtan Çıkaran Dış Üstlenme Kabulü Saymak.

“Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden alacaklının ödemeyi kabul etmesini eski borçluyu borçtan çıkaran dış üstlenme kabulü saymak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. İşlemin iç üstlenme, dış üstlenme veya katılma olarak nitelenmesi aşamasında asıl borç sözleşmesi kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Somut Uyuşmazlıkta Görev ve Süre Ayrımını Belgeye Bağlamamak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden somut uyuşmazlıkta görev ve süre ayrımını belgeye bağlamamak”. Bu savunmaya verilecek cevap, iç üstlenme veya devir protokolü delili ve “Alacaklı dış üstlenmeyi açık veya kanundaki koşullarda örtülü kabul etmedikçe eski borçlu alacaklıya karşı borçlu kalır” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Somut Uyuşmazlık Bakımından Maddi Vakıa ile Hukuki Nitelendirmeyi Aynı Cümlede Varsaymak.

“Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden somut uyuşmazlık bakımından maddi vakıa ile hukuki nitelendirmeyi aynı cümlede varsaymak” riski gerçekleşirse somut uyuşmazlıkta maddi sonucun ve parasal ferilerin belirlenmesi talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Somut Uyuşmazlık Araştırmasında Resmi Güncel Metin Yerine İkincil Özetle Yetinmek.

“Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden somut uyuşmazlık araştırmasında resmi güncel metin yerine ikincil özetle yetinmek” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Üçüncü kişi teminat sahiplerinin rızasının incelenmesi aşamasında ödeme planı ile fiili ödemeler kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Somut Uyuşmazlık Talep Sonucunu Kabul Halinde Uygulanamayacak Belirsizlikte Kurmak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2020/649, K. 2022/197 yönünden somut uyuşmazlık talep sonucunu kabul halinde uygulanamayacak belirsizlikte kurmak”. Bu savunmaya verilecek cevap, kefalet, rehin ve teminat belgeleri delili ve “İç üstlenme yalnız eski borçlu ile üstlenen arasında borcu ifa yükümlülüğü kurar; borçlunun alacaklıya karşı değişmesi dış üstlenme ve alacaklının kabulünü gerektirir” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• asıl borç sözleşmesi
• iç üstlenme veya devir protokolü
• alacaklıya bildirim ve kabul beyanı
• ödeme planı ile fiili ödemeler
• kefalet, rehin ve teminat belgeleri

• işlemin iç üstlenme, dış üstlenme veya katılma olarak nitelenmesi
• alacaklı kabulünün içerik ve tarih denetimi
• eski-yeni borçlunun savunmalarının belirlenmesi
• üçüncü kişi teminat sahiplerinin rızasının incelenmesi
• ifa ve rücu ilişkilerinin hesaplanması

• Süre çizelgesinde Asıl borcun zamanaşımı üstlenmeyle kural olarak yeniden başlamaz; kabul, ikrar ve ödeme gibi kesilme sebepleri ayrıca incelenmelidir. Borcun Üstlenilmesi ve Borçlunun Değişmesi bakımından özel başvuru, ön karar veya zorunlu idari yol bulunuyorsa genel dava süresinden önce tamamlanmalıdır. Borcun Üstlenilmesi ve Borçlunun Değişmesi dosyasında tebliğ, öğrenme, elektronik gönderim ve işlem tarihleri resmi kayıtla doğrulanmalı; süre hesabı varsayıma bırakılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Üçüncü Kişi Borcu Ödemeyi Üstlendiğinde Eski Borçlu Hangi Koşulda Alacaklıya Karşı Borçtan Çıkar ve Kefalet, Rehin veya Diğer Teminatlar Devam Eder Mi?

İç üstlenme yalnız eski borçlu ile üstlenen arasında borcu ifa yükümlülüğü kurar; borçlunun alacaklıya karşı değişmesi dış üstlenme ve alacaklının kabulünü gerektirir. Dosyanın ilk işleminde görev, süre ve delil koruma planı kurulmalı; asıl borç sözleşmesi ise mümkünse doğrudan düzenleyen kurum veya özgün kaynaktan alınmalıdır.

Asıl Borç Sözleşmesi ile Bağlantılı Kayıtların Güvenilirliği Nasıl Denetlenir?

Asıl borç sözleşmesi, iç üstlenme veya devir protokolü, alacaklıya bildirim ve kabul beyanı birlikte okunmalıdır. Her kayıt yalnız bağlantılı olduğu çekişmeli vakıa bakımından kullanılır; düzenleyeni, tarihi ve bütünlüğü ayrıca denetlenir.

Borcun Üstlenilmesi ve Borçlunun Değişmesi Bakımından İlk Usul Adımı Hangisidir?

İşlemin iç üstlenme, dış üstlenme veya katılma olarak nitelenmesi; alacaklı kabulünün içerik ve tarih denetimi; eski-yeni borçlunun savunmalarının belirlenmesi; üçüncü kişi teminat sahiplerinin rızasının incelenmesi; ifa ve rücu ilişkilerinin hesaplanması. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde zorunlu ön başvuru esas incelemesinden önce tamamlanmalıdır.

Borcun Üstlenilmesi ve Borçlunun Değişmesi Bakımından Süre Çizelgesi Hangi Tarihler Esas Alınarak Hazırlanmalıdır?

Asıl borcun zamanaşımı üstlenmeyle kural olarak yeniden başlamaz; kabul, ikrar ve ödeme gibi kesilme sebepleri ayrıca incelenmelidir. Somut uyuşmazlık bakımından özel başvuru, ön karar veya zorunlu idari yol bulunuyorsa genel dava süresinden önce tamamlanmalıdır. Somut dosyada tebliğ, öğrenme, elektronik gönderim ve işlem tarihleri resmi kayıtla doğrulanmalı; süre hesabı varsayıma bırakılmamalıdır.

Borcun Üstlenilmesi Nedeniyle Borçlu Sıfatının ve Ödeme Yükümlülüğünün Tespiti ile Diğer İstemler Nasıl Ayrılır?

Borcun üstlenilmesi nedeniyle borçlu sıfatının ve ödeme yükümlülüğünün tespiti, somut uyuşmazlık yönünden ölçülü geçici hukuki koruma, somut uyuşmazlıkta maddi sonucun ve parasal ferilerin belirlenmesi, somut uyuşmazlık bakımından hukuka aykırı işlemin veya kullanımın etkisinin giderilmesi somut olayın elverdiği ölçüde gündeme gelebilir. Taleplerin asıl veya yardımcı niteliği ile uygulanabilecek ferilerin dayanağı ayrı gösterilmelidir.

Sonuç

Somut uyuşmazlık bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Üçüncü kişi borcu ödemeyi üstlendiğinde eski borçlu hangi koşulda alacaklıya karşı borçtan çıkar ve kefalet, rehin veya diğer teminatlar devam eder mi” sorusu, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. İç üstlenme yalnız eski borçlu ile üstlenen arasında borcu ifa yükümlülüğü kurar; borçlunun alacaklıya karşı değişmesi dış üstlenme ve alacaklının kabulünü gerektirir.

Dosyanın ilk önceliği işlemin iç üstlenme, dış üstlenme veya katılma olarak nitelenmesi, delil omurgası ise asıl borç sözleşmesi ile iç üstlenme veya devir protokolü arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Asıl borcun zamanaşımı üstlenmeyle kural olarak yeniden başlamaz; kabul, ikrar ve ödeme gibi kesilme sebepleri ayrıca incelenmelidir. Borcun üstlenilmesi nedeniyle borçlu sıfatının ve ödeme yükümlülüğünün tespiti talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; alacaklının ödemeyi kabul etmesini eski borçluyu borçtan çıkaran dış üstlenme kabulü saymak riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2020/649, K. 2022/197, 24.02.2022 — resmî tam metin ve doğrulanmış alıntı — künye, karar sonucu ve kısa alıntı 31.08.2026 tarihinde resmî tam metinden doğrulandı; araştırma ölçütü: Borcun üstlenilmesinde iç üstlenme borçlu ile üçüncü kişi, dış üstlenme ise alacaklı ile üstlenen arasında kurulur; dış üstlenmede borç aynı kalır, borçlu değişir.
• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.196/1
• TBMM, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kabul metni, m.196/1 — alıntı yeri: Türk Borçlar Kanunu m.196/1
• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.581-603
• 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.106, 190-203
• Selmani Okumuş, “Borcun Dış Üstlenilmesinin Asıl Borç İlişkisindeki Borca Aykırılığın Sonuçları Üzerindeki Etkisi”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2025, C. 74, S. 3, s. 1495-1525
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru