Türib Aracısının Elüs Vadeli İşlemlerinde Yetki ve Sorumluluğu

Kapsam

TÜRİB Aracısının ELÜS Vadeli İşlemlerinde Yetki ve Sorumluluğu yönünden hakkın doğumu, sınırları, taraf sıfatı, görevli mahkeme, varsa zorunlu ön başvuru, süre, ispat yükü, deliller, talep sonucu, feriler ve kanun yolu birlikte ele alınır. Türkiye Ürün İhtisas Borsasında yetkilendirilen aracı, Borsa üyeliği tamamlanmadan faaliyete başlayamaz; elektronik ürün senedine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesabına işlem yapabilse de müşteri ELÜS'lerini kural olarak kendi hesabına alıp satamaz. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, TÜRİB aracısının ELÜS vadeli işlemlerinde yetki ve sorumluluğu konusunda 3 Kasım 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Hukukî Sorunun Çerçevesi ve Ayrımlar

İncelemenin ilk ölçütü “türkiye ürün ihtisas borsasında yetkilendirilen aracı, borsa üyeliği tamamlanmadan faaliyete başlayamaz; elektronik ürün senedine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesabına işlem yapabilse de müşteri elüs'lerini kural olarak kendi hesabına alıp satamaz” kuralıdır. Aracının kendi hesabına her işlemi yasak olmadığı gibi müşteri varlığını edinmesi de sınırsız değildir. Vadeli sözleşme, hatalı emir düzeltmesi, uzlaşmada teslim edilen ELÜS, asgari miktar altı bakiye, müşteri emri, teminat ve çıkar çatışması ayrılmalıdır. Ayrıca “bakanlık yetki belgesi ve borsa üyelik kaydı, müşteri çerçeve sözleşmesi, elektronik emir ve zaman damgaları, elüs ve mkk kayıtları, vadeli işlem pozisyonları, teminat hareketleri, uzlaşma ve teslim belgeleri, hatalı emir tutanağı, iç kontrol ve çıkar çatışması kayıtları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

TÜRİB Aracısının ELÜS Vadeli İşlemlerinde Yetki ve Sorumluluğu bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

5300 Sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu: m.4-7, 15-17 ve 22

TÜRİB aracısının ELÜS vadeli işlemlerinde yetki ve sorumluluğu kapsamında m.4-7, 15-17 ve 22 hükümleri ELÜS, borsa işlemi ve aracı yapı bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Sermaye Piyasası Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu: m.37-45 ve 82-84

TÜRİB aracısının ELÜS vadeli işlemlerinde yetki ve sorumluluğu kapsamında m.37-45 ve 82-84 hükümleri yatırım hizmeti, kayıt ve müşteri varlığı bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Ticaret Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.18, 64-88 ve 102-123

TÜRİB aracısının ELÜS vadeli işlemlerinde yetki ve sorumluluğu kapsamında m.18, 64-88 ve 102-123 hükümleri ticari özen, kayıt ve acentelik ilkeleri bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Uygulanacak Ölçütler

Türkiye Ürün İhtisas Borsasında yetkilendirilen aracı, Borsa üyeliği tamamlanmadan faaliyete başlayamaz; elektronik ürün senedine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesabına işlem yapabilse de müşteri ELÜS'lerini kural olarak kendi hesabına alıp satamaz.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için Bakanlık yetki belgesi ve Borsa üyelik kaydı, müşteri çerçeve sözleşmesi, elektronik emir ve zaman damgaları, ELÜS ve MKK kayıtları, vadeli işlem pozisyonları, teminat hareketleri, uzlaşma ve teslim belgeleri, hatalı emir tutanağı, iç kontrol ve çıkar çatışması kayıtları ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Ticaret Bakanlığı türib aracısının yetki sorumluluğu resmî kayıtları yönünden türkiye Ürün İhtisas Borsasında yetkilendirilen aracı, Borsa üyeliği tamamlanmadan faaliyete başlayamaz; elektronik ürün senedine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesabına işlem yapabilse de müşteri ELÜS'lerini kural olarak kendi hesabına alıp satamaz” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Aracının kendi hesabına her işlemi yasak olmadığı gibi müşteri varlığını edinmesi de sınırsız değildir. Vadeli sözleşme, hatalı emir düzeltmesi, uzlaşmada teslim edilen ELÜS, asgari miktar altı bakiye, müşteri emri, teminat ve çıkar çatışması ayrılmalıdır.

“Yargıtay türib aracısının yetki sorumluluğu emsal taraması yönünden aracının kendi hesabına her işlemi yasak olmadığı gibi müşteri varlığını edinmesi de sınırsız değildir. Vadeli sözleşme, hatalı emir düzeltmesi, uzlaşmada teslim edilen ELÜS, asgari miktar altı bakiye, müşteri emri, teminat ve çıkar çatışması ayrılmalıdır” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak savunması da ayrıca incelenmelidir.

Bakanlık yetki belgesi ve Borsa üyelik kaydı, müşteri çerçeve sözleşmesi, elektronik emir ve zaman damgaları, ELÜS ve MKK kayıtları, vadeli işlem pozisyonları, teminat hareketleri, uzlaşma ve teslim belgeleri, hatalı emir tutanağı, iç kontrol ve çıkar çatışması kayıtları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır.

Resmî Gazete türib aracısının yetki sorumluluğu yürürlük denetimi yönünden bakanlık yetki belgesi ve Borsa üyelik kaydı, müşteri çerçeve sözleşmesi, elektronik emir ve zaman damgaları, ELÜS ve MKK kayıtları, vadeli işlem pozisyonları, teminat hareketleri, uzlaşma ve teslim belgeleri, hatalı emir tutanağı, iç kontrol ve çıkar çatışması kayıtları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır. Bu ölçüt özellikle tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar üzerinden sınanır. Çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması tamamlanmadan sonuca gidilmesi, maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak ihtimalini güçlendirebilir.

İspat Planı ve Deliller

Bakanlık yetki belgesi ve Borsa üyelik kaydı, müşteri çerçeve sözleşmesi, elektronik emir ve zaman damgaları, ELÜS ve MKK kayıtları, vadeli işlem pozisyonları, teminat hareketleri, uzlaşma ve teslim belgeleri, hatalı emir tutanağı, iç kontrol ve çıkar çatışması kayıtları.

Bu delil öncelikle “türkiye ürün ihtisas borsasında yetkilendirilen aracı, borsa üyeliği tamamlanmadan faaliyete başlayamaz; elektronik ürün senedine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesabına işlem yapabilse de müşteri elüs'lerini kural olarak kendi hesabına alıp satamaz” iddiasını sınamak için kullanılır. “Ticaret Bakanlığı türib aracısının yetki sorumluluğu resmî kayıtları yönünden bakanlık yetki belgesi ve Borsa üyelik kaydı, müşteri çerçeve sözleşmesi, elektronik emir ve zaman damgaları, ELÜS ve MKK kayıtları, vadeli işlem pozisyonları, teminat hareketleri, uzlaşma ve teslim belgeleri, hatalı emir tutanağı, iç kontrol ve çıkar çatışması kayıtları” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi.

“Yargıtay türib aracısının yetki sorumluluğu emsal taraması yönünden somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Tebliğ, Başvuru, Teslim, Ödeme ve Elektronik Gönderim Tarihlerini Gösteren Resmî Kayıtlar.

“Resmî Gazete türib aracısının yetki sorumluluğu yürürlük denetimi yönünden tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar” kaydı, “Bakanlık yetki belgesi ve Borsa üyelik kaydı, müşteri çerçeve sözleşmesi, elektronik emir ve zaman damgaları, ELÜS ve MKK kayıtları, vadeli işlem pozisyonları, teminat hareketleri, uzlaşma ve teslim belgeleri, hatalı emir tutanağı, iç kontrol ve çıkar çatışması kayıtları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Görevli Merci ve Başvuru Sırası

İşlemi müşteri adına spot ELÜS, aracının kendi vadeli pozisyonu, hatalı emir düzeltmesi veya uzlaşma teslimi olarak sınıflandırıp emir-pozisyon-varlık zincirini hesap bazında eşleştirmek.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; Bakanlık yetki belgesi ve Borsa üyelik kaydı, müşteri çerçeve sözleşmesi, elektronik emir ve zaman damgaları, ELÜS ve MKK kayıtları, vadeli işlem pozisyonları, teminat hareketleri, uzlaşma ve teslim belgeleri, hatalı emir tutanağı, iç kontrol ve çıkar çatışması kayıtları ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Ticaret Bakanlığı türib aracısının yetki sorumluluğu resmî kayıtları yönünden işlemi müşteri adına spot ELÜS, aracının kendi vadeli pozisyonu, hatalı emir düzeltmesi veya uzlaşma teslimi olarak sınıflandırıp emir-pozisyon-varlık zincirini hesap bazında eşleştirmek” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması.

“Yargıtay türib aracısının yetki sorumluluğu emsal taraması yönünden görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması” işlemi yürütülürken görev, yetki ve yalnız kanunun açıkça aradığı dava şartları kadar istenen hükmün uygulanabilirliği de denetlenir. Eksik somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi, somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.

Çekişmeli Her Vakıanın Karşısına İspat Yükünü Taşıyan Taraf ile Dayanak Delilin Yazılması.

“Resmî Gazete türib aracısının yetki sorumluluğu yürürlük denetimi yönünden çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar dosyaya alınmalı ve asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Sürelerin Hesabı

Yetki ve Borsa üyeliği faaliyetten önce tamamlanmalı; geçiş süresi 31 Aralık 2028'e kadar izlenmeli, müşteri itirazı ve denetim talepleri sözleşme ve Borsa düzenlemelerindeki sürelerde cevaplanmalıdır.

“Ticaret Bakanlığı türib aracısının yetki sorumluluğu resmî kayıtları yönünden yetki ve Borsa üyeliği faaliyetten önce tamamlanmalı; geçiş süresi 31 Aralık 2028'e kadar izlenmeli, müşteri itirazı ve denetim talepleri sözleşme ve Borsa düzenlemelerindeki sürelerde cevaplanmalıdır” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. İşlemi müşteri adına spot ELÜS, aracının kendi vadeli pozisyonu, hatalı emir düzeltmesi veya uzlaşma teslimi olarak sınıflandırıp emir-pozisyon-varlık zincirini hesap bazında eşleştirmek yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

“Yargıtay türib aracısının yetki sorumluluğu emsal taraması yönünden tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.

Talep Sonucunun Kurulması

Hatalı işlemin düzeltilmesi, ELÜS veya nakdin iadesi, teminat hesabının düzeltilmesi, zarar tazmini, yetki yaptırımının iptali, kayıtların ibrazı, tedbir, faiz ve gider.

Mahkemeden veya yetkili merciden istenen sonuç Ticaret Bakanlığı türib aracısının yetki sorumluluğu resmî kayıtları yönünden hatalı işlemin düzeltilmesi, ELÜS veya nakdin iadesi, teminat hesabının düzeltilmesi, zarar tazmini, yetki yaptırımının iptali, kayıtların ibrazı, tedbir, faiz ve gider olarak belirlenecekse, kabul hâlinde uygulanacak hüküm kişi, dönem ve miktar yönünden açık olmalıdır. Dayanak delil Bakanlık yetki belgesi ve Borsa üyelik kaydı, müşteri çerçeve sözleşmesi, elektronik emir ve zaman damgaları, ELÜS ve MKK kayıtları, vadeli işlem pozisyonları, teminat hareketleri, uzlaşma ve teslim belgeleri, hatalı emir tutanağı, iç kontrol ve çıkar çatışması kayıtları, temel ölçüt ise “türkiye ürün ihtisas borsasında yetkilendirilen aracı, borsa üyeliği tamamlanmadan faaliyete başlayamaz; elektronik ürün senedine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesabına işlem yapabilse de müşteri elüs'lerini kural olarak kendi hesabına alıp satamaz” olacaktır.

Somut Uyuşmazlık Bakımından Somut Tehlikeyle Sınırlı ve İnfazı Mümkün Geçici Hukuki Koruma.

“Yargıtay türib aracısının yetki sorumluluğu emsal taraması yönünden somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma” isteminin diğer taleplerle asli, ferî veya terditli ilişkisi açıklanmalıdır. Somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi bulunmadığında talebin kapsamı varsayımla genişletilmemelidir.

Asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi.

“Resmî Gazete türib aracısının yetki sorumluluğu yürürlük denetimi yönünden asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi” talebi, “Bakanlık yetki belgesi ve Borsa üyelik kaydı, müşteri çerçeve sözleşmesi, elektronik emir ve zaman damgaları, ELÜS ve MKK kayıtları, vadeli işlem pozisyonları, teminat hareketleri, uzlaşma ve teslim belgeleri, hatalı emir tutanağı, iç kontrol ve çıkar çatışması kayıtları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” koşuluyla ve tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Ticaret Bakanlığı — Türib Aracısının Yetki Sorumluluğu Resmî Kayıtları

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “türib aracısının yetki sorumluluğu resmî kayıtları” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık bakımından türkiye ürün ihtisas borsasında yetkilendirilen aracı, borsa üyeliği tamamlanmadan faaliyete başlayamaz; elektronik ürün senedine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesabına işlem yapabilse de müşteri elüs'lerini kural olarak kendi hesabına alıp satamaz yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.

Yargıtay — Türib Aracısının Yetki Sorumluluğu Emsal Taraması

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “türib aracısının yetki sorumluluğu emsal taraması” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; aracının kendi hesabına her işlemi yasak olmadığı gibi müşteri varlığını edinmesi de sınırsız değildir. vadeli sözleşme, hatalı emir düzeltmesi, uzlaşmada teslim edilen elüs, asgari miktar altı bakiye, müşteri emri, teminat ve çıkar çatışması ayrılmalıdır savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.

Resmî Gazete — Türib Aracısının Yetki Sorumluluğu Yürürlük Denetimi

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “türib aracısının yetki sorumluluğu yürürlük denetimi” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Karşı Görüşler ve Ret Riskleri

Aracının vadeli işlemde kendi hesabına pozisyon alabilmesini müşteri ELÜS'lerini serbestçe iktisap yetkisi saymak veya yetkilendirmeyi Borsa üyeliği yerine geçirmek.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Ticaret Bakanlığı türib aracısının yetki sorumluluğu resmî kayıtları yönünden aracının vadeli işlemde kendi hesabına pozisyon alabilmesini müşteri ELÜS'lerini serbestçe iktisap yetkisi saymak veya yetkilendirmeyi Borsa üyeliği yerine geçirmek”. Bu savunmaya verilecek cevap, Bakanlık yetki belgesi ve Borsa üyelik kaydı, müşteri çerçeve sözleşmesi, elektronik emir ve zaman damgaları, ELÜS ve MKK kayıtları, vadeli işlem pozisyonları, teminat hareketleri, uzlaşma ve teslim belgeleri, hatalı emir tutanağı, iç kontrol ve çıkar çatışması kayıtları delili ve “Türkiye Ürün İhtisas Borsasında yetkilendirilen aracı, Borsa üyeliği tamamlanmadan faaliyete başlayamaz; elektronik ürün senedine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesabına işlem yapabilse de müşteri ELÜS'lerini kural olarak kendi hesabına alıp satamaz” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Somut Uyuşmazlıkta Olay Tarihindeki Metin Yerine Yalnız Güncel veya İkincil Bir Özete Dayanmak.

“Yargıtay türib aracısının yetki sorumluluğu emsal taraması yönünden somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak” riski gerçekleşirse somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Maddi Vakıa, Hukuki Nitelendirme, Delil ve Talep Sonucunu Aynı Belirsiz Anlatım İçinde Bırakmak.

“Resmî Gazete türib aracısının yetki sorumluluğu yürürlük denetimi yönünden maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması aşamasında tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• Bakanlık yetki belgesi ve Borsa üyelik kaydı, müşteri çerçeve sözleşmesi, elektronik emir ve zaman damgaları, ELÜS ve MKK kayıtları, vadeli işlem pozisyonları, teminat hareketleri, uzlaşma ve teslim belgeleri, hatalı emir tutanağı, iç kontrol ve çıkar çatışması kayıtları
• TÜRİB Aracısının ELÜS Vadeli İşlemlerinde Yetki ve Sorumluluğu uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi
• tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar

• işlemi müşteri adına spot ELÜS, aracının kendi vadeli pozisyonu, hatalı emir düzeltmesi veya uzlaşma teslimi olarak sınıflandırıp emir-pozisyon-varlık zincirini hesap bazında eşleştirmek
• görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması
• çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması

• Süre çizelgesinde Yetki ve Borsa üyeliği faaliyetten önce tamamlanmalı; geçiş süresi 31 Aralık 2028'e kadar izlenmeli, müşteri itirazı ve denetim talepleri sözleşme ve Borsa düzenlemelerindeki sürelerde cevaplanmalıdır. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

TÜRİB Aracısının ELÜS Vadeli İşlemlerinde Yetki ve Sorumluluğu Bakımından İlk Usul Adımı Hangisidir?

İşlemi müşteri adına spot ELÜS, aracının kendi vadeli pozisyonu, hatalı emir düzeltmesi veya uzlaşma teslimi olarak sınıflandırıp emir-pozisyon-varlık zincirini hesap bazında eşleştirmek; görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması; çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde zorunlu ön başvuru esas incelemesinden önce tamamlanmalıdır.

TÜRİB aracısının ELÜS vadeli işlemlerinde yetki ve sorumluluğu bakımından süre çizelgesi hangi tarihler esas alınarak hazırlanmalıdır?

Yetki ve Borsa üyeliği faaliyetten önce tamamlanmalı; geçiş süresi 31 Aralık 2028'e kadar izlenmeli, müşteri itirazı ve denetim talepleri sözleşme ve Borsa düzenlemelerindeki sürelerde cevaplanmalıdır. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Hatalı işlemin düzeltilmesi, ELÜS veya nakdin iadesi, teminat hesabının düzeltilmesi, zarar tazmini, yetki yaptırımının iptali, kayıtların ibrazı, tedbir, faiz ve gider ile diğer istemler nasıl ayrılır?

Hatalı işlemin düzeltilmesi, ELÜS veya nakdin iadesi, teminat hesabının düzeltilmesi, zarar tazmini, yetki yaptırımının iptali, kayıtların ibrazı, tedbir, faiz ve gider, somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma, asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi somut olayın elverdiği ölçüde gündeme gelebilir. Taleplerin asıl veya yardımcı niteliği ile uygulanabilecek ferilerin dayanağı ayrı gösterilmelidir.

Sonuç

Somut uyuşmazlık bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “TÜRİB Aracısının ELÜS Vadeli İşlemlerinde Yetki ve Sorumluluğu bakımından hak kaybını önlemek için hangi tarihler, usul işlemleri ve talep sonuçları dosyanın başında netleştirilmelidir” sorusu, 5300 Sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu, 6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Türkiye Ürün İhtisas Borsasında yetkilendirilen aracı, Borsa üyeliği tamamlanmadan faaliyete başlayamaz; elektronik ürün senedine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesabına işlem yapabilse de müşteri ELÜS'lerini kural olarak kendi hesabına alıp satamaz.

Dosyanın ilk önceliği işlemi müşteri adına spot ELÜS, aracının kendi vadeli pozisyonu, hatalı emir düzeltmesi veya uzlaşma teslimi olarak sınıflandırıp emir-pozisyon-varlık zincirini hesap bazında eşleştirmek, delil omurgası ise Bakanlık yetki belgesi ve Borsa üyelik kaydı, müşteri çerçeve sözleşmesi, elektronik emir ve zaman damgaları, ELÜS ve MKK kayıtları, vadeli işlem pozisyonları, teminat hareketleri, uzlaşma ve teslim belgeleri, hatalı emir tutanağı, iç kontrol ve çıkar çatışması kayıtları ile TÜRİB Aracısının ELÜS Vadeli İşlemlerinde Yetki ve Sorumluluğu uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Yetki ve Borsa üyeliği faaliyetten önce tamamlanmalı; geçiş süresi 31 Aralık 2028'e kadar izlenmeli, müşteri itirazı ve denetim talepleri sözleşme ve Borsa düzenlemelerindeki sürelerde cevaplanmalıdır. Hatalı işlemin düzeltilmesi, ELÜS veya nakdin iadesi, teminat hesabının düzeltilmesi, zarar tazmini, yetki yaptırımının iptali, kayıtların ibrazı, tedbir, faiz ve gider talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; aracının vadeli işlemde kendi hesabına pozisyon alabilmesini müşteri ELÜS'lerini serbestçe iktisap yetkisi saymak veya yetkilendirmeyi Borsa üyeliği yerine geçirmek riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Ticaret Bakanlığı — türib aracısının yetki sorumluluğu resmî kayıtları — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık bakımından türkiye ürün ihtisas borsasında yetkilendirilen aracı, borsa üyeliği tamamlanmadan faaliyete başlayamaz; elektronik ürün senedine dayalı vadeli işlem sözleşmelerinde kendi nam ve hesabına işlem yapabilse de müşteri elüs'lerini kural olarak kendi hesabına alıp satamaz yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.
• Yargıtay — türib aracısının yetki sorumluluğu emsal taraması — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; aracının kendi hesabına her işlemi yasak olmadığı gibi müşteri varlığını edinmesi de sınırsız değildir. vadeli sözleşme, hatalı emir düzeltmesi, uzlaşmada teslim edilen elüs, asgari miktar altı bakiye, müşteri emri, teminat ve çıkar çatışması ayrılmalıdır savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.
• Resmî Gazete — türib aracısının yetki sorumluluğu yürürlük denetimi — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
• 5300 Sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu — m.4-7, 15-17 ve 22
• 6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu — m.37-45 ve 82-84
• 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu — m.18, 64-88 ve 102-123
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru