İmar Planlarında Plan Hiyerarşisi ve Planlar Arası Uyuşmazlık

Kapsam

İmar Planlarında Plan Hiyerarşisi ve Planlar Arası Uyuşmazlık yönünden kesin ve yürütülmesi zorunlu işlem, zorunlu idari başvuru, görev ve yetki, dava süresi, hukuka uygunluk denetimi, yürütmenin durdurulması ve kararın uygulanması birlikte ele alınır. Alt ölçekli imar planları üst ölçekli mekansal planların temel kararlarına uygun olmak zorundadır; ölçekler arası kullanım, yoğunluk, ulaşım veya koruma kararındaki çelişki, planın şehircilik ilkeleri ve planlama esasları yönünden iptalini gerektirebilir. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, imar planlarında plan hiyerarşisi ve planlar arası uyuşmazlık konusunda 28 Eylül 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

İdari İşlemin Hukukî Niteliği ve Denetim Sınırı

İncelemenin ilk ölçütü “alt ölçekli imar planları üst ölçekli mekansal planların temel kararlarına uygun olmak zorundadır; ölçekler arası kullanım, yoğunluk, ulaşım veya koruma kararındaki çelişki, planın şehircilik ilkeleri ve planlama esasları yönünden iptalini gerektirebilir” kuralıdır. Üst ve alt plandaki her gösterim farkı hiyerarşi ihlali değildir; planların ölçeği, ayrıntı düzeyi, onama tarihi, yetkili idare, plan notları, kurum görüşleri, değişen ihtiyaç, eşik analizleri ve bütüncül plan kararı birlikte incelenmelidir. Ayrıca “onaylı üst ve alt ölçekli plan paftaları, lejant ve plan notları, plan açıklama raporları, onama kararları, askı ve itiraz belgeleri, kurum görüşleri, jeolojik-etüt ve ulaşım verileri, nüfus projeksiyonu, mülkiyet kayıtları, coğrafi bilgi sistemi katmanları ve şehir plancısı incelemesi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

İmar Planlarında Plan Hiyerarşisi ve Planlar Arası Uyuşmazlık bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

3194 Sayılı İmar Kanunu: m.5, 8 ve 9

İmar planlarında plan hiyerarşisi ve planlar arası uyuşmazlık kapsamında m.5, 8 ve 9 hükümleri plan türleri, hiyerarşi ve onama bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve İdari Yargılama Usulü Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu: m.2, 7, 11, 20 ve 27

İmar planlarında plan hiyerarşisi ve planlar arası uyuşmazlık kapsamında m.2, 7, 11, 20 ve 27 hükümleri iptal davası, süre, inceleme ve yürütmenin durdurulması bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası: m.35, 56 ve 125

İmar planlarında plan hiyerarşisi ve planlar arası uyuşmazlık kapsamında m.35, 56 ve 125 hükümleri mülkiyet, çevre ve yargısal denetim bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve İmar Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Yetki, Şekil, Sebep, Konu ve Maksat Denetimi

Alt ölçekli imar planları üst ölçekli mekansal planların temel kararlarına uygun olmak zorundadır; ölçekler arası kullanım, yoğunluk, ulaşım veya koruma kararındaki çelişki, planın şehircilik ilkeleri ve planlama esasları yönünden iptalini gerektirebilir.

Danıştay imar planlarında arası uyuşmazlık resmî kayıtları yönünden alt ölçekli imar planları üst ölçekli mekansal planların temel kararlarına uygun olmak zorundadır; ölçekler arası kullanım, yoğunluk, ulaşım veya koruma kararındaki çelişki, planın şehircilik ilkeleri ve planlama esasları yönünden iptalini gerektirebilir. Bu ölçüt özellikle onaylı üst ve alt ölçekli plan paftaları, lejant ve plan notları, plan açıklama raporları, onama kararları, askı ve itiraz belgeleri, kurum görüşleri, jeolojik-etüt ve ulaşım verileri, nüfus projeksiyonu, mülkiyet kayıtları, coğrafi bilgi sistemi katmanları ve şehir plancısı incelemesi üzerinden sınanır. Uyuşmazlık konusu parsel veya bölge için bütün plan ölçeklerini aynı koordinat sisteminde üst üste getirip kullanım, yoğunluk, ulaşım, koruma ve donatı kararlarını onama tarihleriyle karşılaştırmak tamamlanmadan sonuca gidilmesi, yalnız parsel değer kaybına dayanmak veya üst ölçekli planın soyut kararını alt planın ayrıntılandırma yetkisini tamamen ortadan kaldıracak biçimde yorumlamak ihtimalini güçlendirebilir.

Üst ve alt plandaki her gösterim farkı hiyerarşi ihlali değildir; planların ölçeği, ayrıntı düzeyi, onama tarihi, yetkili idare, plan notları, kurum görüşleri, değişen ihtiyaç, eşik analizleri ve bütüncül plan kararı birlikte incelenmelidir.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için bu idari uyuşmazlık konusu işlemin tam metni, tebliğ evrakı, işlem dosyası ve dayanak inceleme veya denetim raporu ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Yargıtay imar planlarında arası uyuşmazlık emsal taraması yönünden üst ve alt plandaki her gösterim farkı hiyerarşi ihlali değildir; planların ölçeği, ayrıntı düzeyi, onama tarihi, yetkili idare, plan notları, kurum görüşleri, değişen ihtiyaç, eşik analizleri ve bütüncül plan kararı birlikte incelenmelidir” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Onaylı üst ve alt ölçekli plan paftaları, lejant ve plan notları, plan açıklama raporları, onama kararları, askı ve itiraz belgeleri, kurum görüşleri, jeolojik-etüt ve ulaşım verileri, nüfus projeksiyonu, mülkiyet kayıtları, coğrafi bilgi sistemi katmanları ve şehir plancısı incelemesi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır.

“Resmî Gazete imar planlarında arası uyuşmazlık yürürlük denetimi yönünden onaylı üst ve alt ölçekli plan paftaları, lejant ve plan notları, plan açıklama raporları, onama kararları, askı ve itiraz belgeleri, kurum görüşleri, jeolojik-etüt ve ulaşım verileri, nüfus projeksiyonu, mülkiyet kayıtları, coğrafi bilgi sistemi katmanları ve şehir plancısı incelemesi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok zorunlu idari başvuru, itiraz ve cevap belgeleri ile elektronik başvuru alındıları ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak savunması da ayrıca incelenmelidir.

İşlem Dosyası ve Teknik İspat

Onaylı üst ve alt ölçekli plan paftaları, lejant ve plan notları, plan açıklama raporları, onama kararları, askı ve itiraz belgeleri, kurum görüşleri, jeolojik-etüt ve ulaşım verileri, nüfus projeksiyonu, mülkiyet kayıtları, coğrafi bilgi sistemi katmanları ve şehir plancısı incelemesi.

“Danıştay imar planlarında arası uyuşmazlık resmî kayıtları yönünden onaylı üst ve alt ölçekli plan paftaları, lejant ve plan notları, plan açıklama raporları, onama kararları, askı ve itiraz belgeleri, kurum görüşleri, jeolojik-etüt ve ulaşım verileri, nüfus projeksiyonu, mülkiyet kayıtları, coğrafi bilgi sistemi katmanları ve şehir plancısı incelemesi” kaydı, “Alt ölçekli imar planları üst ölçekli mekansal planların temel kararlarına uygun olmak zorundadır; ölçekler arası kullanım, yoğunluk, ulaşım veya koruma kararındaki çelişki, planın şehircilik ilkeleri ve planlama esasları yönünden iptalini gerektirebilir” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Bu idari uyuşmazlık konusu işlemin tam metni, tebliğ evrakı, işlem dosyası ve dayanak inceleme veya denetim raporu.

Bu delil öncelikle “üst ve alt plandaki her gösterim farkı hiyerarşi ihlali değildir; planların ölçeği, ayrıntı düzeyi, onama tarihi, yetkili idare, plan notları, kurum görüşleri, değişen ihtiyaç, eşik analizleri ve bütüncül plan kararı birlikte incelenmelidir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay imar planlarında arası uyuşmazlık emsal taraması yönünden bu idari uyuşmazlık konusu işlemin tam metni, tebliğ evrakı, işlem dosyası ve dayanak inceleme veya denetim raporu” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Zorunlu İdari Başvuru, İtiraz ve Cevap Belgeleri ile Elektronik Başvuru Alındıları.

“Resmî Gazete imar planlarında arası uyuşmazlık yürürlük denetimi yönünden zorunlu idari başvuru, itiraz ve cevap belgeleri ile elektronik başvuru alındıları” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken zorunlu idari başvuru, itiraz ve cevap belgeleri ile elektronik başvuru alındıları ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

İdari Başvurudan Yargısal Denetime

Uyuşmazlık konusu parsel veya bölge için bütün plan ölçeklerini aynı koordinat sisteminde üst üste getirip kullanım, yoğunluk, ulaşım, koruma ve donatı kararlarını onama tarihleriyle karşılaştırmak.

“Danıştay imar planlarında arası uyuşmazlık resmî kayıtları yönünden uyuşmazlık konusu parsel veya bölge için bütün plan ölçeklerini aynı koordinat sisteminde üst üste getirip kullanım, yoğunluk, ulaşım, koruma ve donatı kararlarını onama tarihleriyle karşılaştırmak” işlemi, idari denetimin ayrı bir aşamasıdır. Onaylı üst ve alt ölçekli plan paftaları, lejant ve plan notları, plan açıklama raporları, onama kararları, askı ve itiraz belgeleri, kurum görüşleri, jeolojik-etüt ve ulaşım verileri, nüfus projeksiyonu, mülkiyet kayıtları, coğrafi bilgi sistemi katmanları ve şehir plancısı incelemesi dosyaya alınmalı; kesin işlem, zorunlu idari başvuru, görevli yargı yeri ve dava süresi belirlenmelidir.

Kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemin, tebliğ tarihinin, zorunlu idari başvurunun ve görevli idari veya vergi yargı yerinin doğrulanması.

Bu aşamada bu idari uyuşmazlık konusu işlemin tam metni, tebliğ evrakı, işlem dosyası ve dayanak inceleme veya denetim raporu ile işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları arasındaki bağ incelenir. “Yargıtay imar planlarında arası uyuşmazlık emsal taraması yönünden kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemin, tebliğ tarihinin, zorunlu idari başvurunun ve görevli idari veya vergi yargı yerinin doğrulanması” adımından sonra yürütmenin durdurulması ve esas kararın uygulanma takvimi ayrıca tutulmalıdır.

İşlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları ile maddi olay ve teknik veriler arasındaki bağın incelenmesi.

“Resmî Gazete imar planlarında arası uyuşmazlık yürürlük denetimi yönünden işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları ile maddi olay ve teknik veriler arasındaki bağın incelenmesi” işlemi yürütülürken tebliğ, husumet, kesin işlem ve varsa ön karar başvurusu birlikte denetlenir. Eksik zorunlu idari başvuru, itiraz ve cevap belgeleri ile elektronik başvuru alındıları, telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte gösterilebiliyorsa yürütmenin durdurulması isteminin dinlenebilirliğini etkileyebilir.

Tebliğ, İdari Başvuru ve Dava Süresi

Askı itirazı ve dava süresi planın ilanı, öğrenilmesi ve uygulama işlemi tarihleri gözetilerek ayrı hesaplanmalı; ruhsat veya parselasyon gibi uygulama işlemleri için yürütmenin durdurulması ihtiyacı gecikmeden ele alınmalıdır.

Danıştay imar planlarında arası uyuşmazlık resmî kayıtları yönünden askı itirazı ve dava süresi planın ilanı, öğrenilmesi ve uygulama işlemi tarihleri gözetilerek ayrı hesaplanmalı; ruhsat veya parselasyon gibi uygulama işlemleri için yürütmenin durdurulması ihtiyacı gecikmeden ele alınmalıdır. Başlangıç anı varsayımla değil tebligat, öğrenme, ödeme veya işlem kaydıyla belirlenir; sürenin hukukî niteliği ayrıca gösterilir.

Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

“Yargıtay imar planlarında arası uyuşmazlık emsal taraması yönünden tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. Kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemin, tebliğ tarihinin, zorunlu idari başvurunun ve görevli idari veya vergi yargı yerinin doğrulanması yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

İptal, Tam Yargı ve Yürütmenin Durdurulması

Plan veya plan değişikliğinin iptali, askı itirazının kabulü, yürütmenin durdurulması, uygulama işleminin iptali, önceki plan kararının uygulanması, gerektiğinde tam yargı tazminatı ve yargılama gideri.

“Danıştay imar planlarında arası uyuşmazlık resmî kayıtları yönünden plan veya plan değişikliğinin iptali, askı itirazının kabulü, yürütmenin durdurulması, uygulama işleminin iptali, önceki plan kararının uygulanması, gerektiğinde tam yargı tazminatı ve yargılama gideri” istemi, “Alt ölçekli imar planları üst ölçekli mekansal planların temel kararlarına uygun olmak zorundadır; ölçekler arası kullanım, yoğunluk, ulaşım veya koruma kararındaki çelişki, planın şehircilik ilkeleri ve planlama esasları yönünden iptalini gerektirebilir” koşuluyla ve onaylı üst ve alt ölçekli plan paftaları, lejant ve plan notları, plan açıklama raporları, onama kararları, askı ve itiraz belgeleri, kurum görüşleri, jeolojik-etüt ve ulaşım verileri, nüfus projeksiyonu, mülkiyet kayıtları, coğrafi bilgi sistemi katmanları ve şehir plancısı incelemesi ile ilişkilendirilmelidir. İptal, tam yargı ve yürütmenin durdurulması sonuçları ayrı kurulmalıdır.

Bu idari uyuşmazlık konusu işlemin hukuka aykırı kısmının iptali ve gerekli ise sonuçlarının idarece giderilmesi.

“Yargıtay imar planlarında arası uyuşmazlık emsal taraması yönünden bu idari uyuşmazlık konusu işlemin hukuka aykırı kısmının iptali ve gerekli ise sonuçlarının idarece giderilmesi” sonucu isteniyorsa kararın idarece nasıl uygulanacağı işlem, kişi ve dönem bakımından açık olmalıdır. Dayanak kayıt bu idari uyuşmazlık konusu işlemin tam metni, tebliğ evrakı, işlem dosyası ve dayanak inceleme veya denetim raporu, temel ölçüt ise “üst ve alt plandaki her gösterim farkı hiyerarşi ihlali değildir; planların ölçeği, ayrıntı düzeyi, onama tarihi, yetkili idare, plan notları, kurum görüşleri, değişen ihtiyaç, eşik analizleri ve bütüncül plan kararı birlikte incelenmelidir” olacaktır.

Telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte gösterilebiliyorsa yürütmenin durdurulması.

“Resmî Gazete imar planlarında arası uyuşmazlık yürürlük denetimi yönünden telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte gösterilebiliyorsa yürütmenin durdurulması” isteminin işlemin hangi kısmına ve hangi hukuka aykırılık nedenine dayandığı açıklanmalıdır. Zorunlu idari başvuru, itiraz ve cevap belgeleri ile elektronik başvuru alındıları bulunmadığında talep varsayımla genişletilmemelidir.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Danıştay — İmar Planlarında Arası Uyuşmazlık Resmî Kayıtları

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “imar planlarında arası uyuşmazlık resmî kayıtları” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: bu idari uyuşmazlık bakımından alt ölçekli imar planları üst ölçekli mekansal planların temel kararlarına uygun olmak zorundadır; ölçekler arası kullanım, yoğunluk, ulaşım veya koruma kararındaki çelişki, planın şehircilik ilkeleri ve planlama esasları yönünden iptalini gerektirebilir yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.

Yargıtay — İmar Planlarında Arası Uyuşmazlık Emsal Taraması

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “imar planlarında arası uyuşmazlık emsal taraması” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: bu idari uyuşmazlık içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; üst ve alt plandaki her gösterim farkı hiyerarşi ihlali değildir; planların ölçeği, ayrıntı düzeyi, onama tarihi, yetkili idare, plan notları, kurum görüşleri, değişen ihtiyaç, eşik analizleri ve bütüncül plan kararı birlikte incelenmelidir savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.

Resmî Gazete — İmar Planlarında Arası Uyuşmazlık Yürürlük Denetimi

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “imar planlarında arası uyuşmazlık yürürlük denetimi” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: bu idari uyuşmazlık için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Kesin İşlem, Süre ve Husumet Riskleri

Yalnız parsel değer kaybına dayanmak veya üst ölçekli planın soyut kararını alt planın ayrıntılandırma yetkisini tamamen ortadan kaldıracak biçimde yorumlamak.

“Danıştay imar planlarında arası uyuşmazlık resmî kayıtları yönünden yalnız parsel değer kaybına dayanmak veya üst ölçekli planın soyut kararını alt planın ayrıntılandırma yetkisini tamamen ortadan kaldıracak biçimde yorumlamak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Uyuşmazlık konusu parsel veya bölge için bütün plan ölçeklerini aynı koordinat sisteminde üst üste getirip kullanım, yoğunluk, ulaşım, koruma ve donatı kararlarını onama tarihleriyle karşılaştırmak aşamasında onaylı üst ve alt ölçekli plan paftaları, lejant ve plan notları, plan açıklama raporları, onama kararları, askı ve itiraz belgeleri, kurum görüşleri, jeolojik-etüt ve ulaşım verileri, nüfus projeksiyonu, mülkiyet kayıtları, coğrafi bilgi sistemi katmanları ve şehir plancısı incelemesi kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Somut Uyuşmazlıkta Olay Tarihindeki Metin Yerine Yalnız Güncel veya İkincil Bir Özete Dayanmak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay imar planlarında arası uyuşmazlık emsal taraması yönünden somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak”. Bu savunmaya verilecek cevap, bu idari uyuşmazlık konusu işlemin tam metni, tebliğ evrakı, işlem dosyası ve dayanak inceleme veya denetim raporu delili ve “Üst ve alt plandaki her gösterim farkı hiyerarşi ihlali değildir; planların ölçeği, ayrıntı düzeyi, onama tarihi, yetkili idare, plan notları, kurum görüşleri, değişen ihtiyaç, eşik analizleri ve bütüncül plan kararı birlikte incelenmelidir” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Maddi Vakıa, Hukuki Nitelendirme, Delil ve Talep Sonucunu Aynı Belirsiz Anlatım İçinde Bırakmak.

“Resmî Gazete imar planlarında arası uyuşmazlık yürürlük denetimi yönünden maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak” riski gerçekleşirse telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte gösterilebiliyorsa yürütmenin durdurulması talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• onaylı üst ve alt ölçekli plan paftaları, lejant ve plan notları, plan açıklama raporları, onama kararları, askı ve itiraz belgeleri, kurum görüşleri, jeolojik-etüt ve ulaşım verileri, nüfus projeksiyonu, mülkiyet kayıtları, coğrafi bilgi sistemi katmanları ve şehir plancısı incelemesi
• İmar Planlarında Plan Hiyerarşisi ve Planlar Arası Uyuşmazlık konusu işlemin tam metni, tebliğ evrakı, işlem dosyası ve dayanak inceleme veya denetim raporu
• zorunlu idari başvuru, itiraz ve cevap belgeleri ile elektronik başvuru alındıları

• uyuşmazlık konusu parsel veya bölge için bütün plan ölçeklerini aynı koordinat sisteminde üst üste getirip kullanım, yoğunluk, ulaşım, koruma ve donatı kararlarını onama tarihleriyle karşılaştırmak
• kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemin, tebliğ tarihinin, zorunlu idari başvurunun ve görevli idari veya vergi yargı yerinin doğrulanması
• işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları ile maddi olay ve teknik veriler arasındaki bağın incelenmesi

• Süre çizelgesinde Askı itirazı ve dava süresi planın ilanı, öğrenilmesi ve uygulama işlemi tarihleri gözetilerek ayrı hesaplanmalı; ruhsat veya parselasyon gibi uygulama işlemleri için yürütmenin durdurulması ihtiyacı gecikmeden ele alınmalıdır. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

İmar planlarında plan hiyerarşisi ve planlar arası uyuşmazlık bakımından doğru merci ve usul yolu hangi verilerle belirlenir?

Uyuşmazlık konusu parsel veya bölge için bütün plan ölçeklerini aynı koordinat sisteminde üst üste getirip kullanım, yoğunluk, ulaşım, koruma ve donatı kararlarını onama tarihleriyle karşılaştırmak; kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemin, tebliğ tarihinin, zorunlu idari başvurunun ve görevli idari veya vergi yargı yerinin doğrulanması; işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları ile maddi olay ve teknik veriler arasındaki bağın incelenmesi. Kesin işlem, zorunlu idari başvuru, görevli yargı yeri, tebliğ ve dava süresi esas incelemesinden önce doğrulanmalıdır.

İmar planlarında plan hiyerarşisi ve planlar arası uyuşmazlık bakımından hangi başlangıç olayı süreyi başlatır?

Askı itirazı ve dava süresi planın ilanı, öğrenilmesi ve uygulama işlemi tarihleri gözetilerek ayrı hesaplanmalı; ruhsat veya parselasyon gibi uygulama işlemleri için yürütmenin durdurulması ihtiyacı gecikmeden ele alınmalıdır. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Plan veya plan değişikliğinin iptali, askı itirazının kabulü, yürütmenin durdurulması, uygulama işleminin iptali, önceki plan kararının uygulanması, gerektiğinde tam yargı tazminatı ve yargılama gideri istemi mahkemeden veya yetkili merciden nasıl istenmelidir?

Plan veya plan değişikliğinin iptali, askı itirazının kabulü, yürütmenin durdurulması, uygulama işleminin iptali, önceki plan kararının uygulanması, gerektiğinde tam yargı tazminatı ve yargılama gideri, bu idari uyuşmazlık konusu işlemin hukuka aykırı kısmının iptali ve gerekli ise sonuçlarının idarece giderilmesi, telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte gösterilebiliyorsa yürütmenin durdurulması somut işlemin niteliğine göre gündeme gelebilir. İptal, tam yargı ve yürütmenin durdurulması koşulları ile uygulanma sonuçları ayrı açıklanmalıdır.

Sonuç

Bu idari uyuşmazlık bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “İmar Planlarında Plan Hiyerarşisi ve Planlar Arası Uyuşmazlık incelemesinde iddia, karşı görüş, kanun dayanağı ve içtihat somut olayla nasıl eşleştirilmelidir” sorusu, 3194 Sayılı İmar Kanunu, 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Alt ölçekli imar planları üst ölçekli mekansal planların temel kararlarına uygun olmak zorundadır; ölçekler arası kullanım, yoğunluk, ulaşım veya koruma kararındaki çelişki, planın şehircilik ilkeleri ve planlama esasları yönünden iptalini gerektirebilir.

Dosyanın ilk önceliği uyuşmazlık konusu parsel veya bölge için bütün plan ölçeklerini aynı koordinat sisteminde üst üste getirip kullanım, yoğunluk, ulaşım, koruma ve donatı kararlarını onama tarihleriyle karşılaştırmak, delil omurgası ise onaylı üst ve alt ölçekli plan paftaları, lejant ve plan notları, plan açıklama raporları, onama kararları, askı ve itiraz belgeleri, kurum görüşleri, jeolojik-etüt ve ulaşım verileri, nüfus projeksiyonu, mülkiyet kayıtları, coğrafi bilgi sistemi katmanları ve şehir plancısı incelemesi ile İmar Planlarında Plan Hiyerarşisi ve Planlar Arası Uyuşmazlık konusu işlemin tam metni, tebliğ evrakı, işlem dosyası ve dayanak inceleme veya denetim raporu arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Askı itirazı ve dava süresi planın ilanı, öğrenilmesi ve uygulama işlemi tarihleri gözetilerek ayrı hesaplanmalı; ruhsat veya parselasyon gibi uygulama işlemleri için yürütmenin durdurulması ihtiyacı gecikmeden ele alınmalıdır. Plan veya plan değişikliğinin iptali, askı itirazının kabulü, yürütmenin durdurulması, uygulama işleminin iptali, önceki plan kararının uygulanması, gerektiğinde tam yargı tazminatı ve yargılama gideri talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; yalnız parsel değer kaybına dayanmak veya üst ölçekli planın soyut kararını alt planın ayrıntılandırma yetkisini tamamen ortadan kaldıracak biçimde yorumlamak riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Danıştay — imar planlarında arası uyuşmazlık resmî kayıtları — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: bu idari uyuşmazlık bakımından alt ölçekli imar planları üst ölçekli mekansal planların temel kararlarına uygun olmak zorundadır; ölçekler arası kullanım, yoğunluk, ulaşım veya koruma kararındaki çelişki, planın şehircilik ilkeleri ve planlama esasları yönünden iptalini gerektirebilir yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.
• Yargıtay — imar planlarında arası uyuşmazlık emsal taraması — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: bu idari uyuşmazlık içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; üst ve alt plandaki her gösterim farkı hiyerarşi ihlali değildir; planların ölçeği, ayrıntı düzeyi, onama tarihi, yetkili idare, plan notları, kurum görüşleri, değişen ihtiyaç, eşik analizleri ve bütüncül plan kararı birlikte incelenmelidir savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.
• Resmî Gazete — imar planlarında arası uyuşmazlık yürürlük denetimi — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: bu idari uyuşmazlık için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
• 3194 Sayılı İmar Kanunu — m.5, 8 ve 9
• 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu — m.2, 7, 11, 20 ve 27
• 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m.35, 56 ve 125
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru
• Danıştay Karar Arama